Кіріспе

Фонограф пластинкаларын ойнататын құрылғы.

Автоматты пластинка алмастырғыш – пайдаланушының араласуынсыз бірден кейін келетін пластинкаларды ойнататын құрылғы. Алғашқы автоматты пластинка алмастырғыштар 1920 жылдардың соңында пайда болды және 1980 жылдарға дейін жиі қолданылды.

Тарих

1925 жылы Австралияның Хобарт қаласынан Эрик Уотерворт жазбаларды автоматты түрде ауыстыратын құрылғыны ойлап тапты. Ол әкесімен бірге оны Сиднейге алып барып, "Home Recreations" компаниясымен келісіп, жаңа шығарылатын "Salonola" фонографына орнатуды тапсырды. Бұл жаңалық 1927 жылы Сиднейдегі Корольдік Пасхалық көрмесінде көрсетілді, бірақ "Home Recreations" компаниясы таратылып, "Salonola" ешқашан сатылымға шығарылмады. Эрик Уотерворт өзінің өнертабысының үш прототипін жасады, олардың біреуін жоғарыда айтылғандай, "Salonola" пластинка ойыншысының моделі ретінде "Home Recreations" компаниясына сатты, қазір ол Сиднейдегі Қолданбалы өнер және ғылым мұражайының қорында сақталады. Екінші прототип Эрик пен оның әкесімен бірге Англияға апарылып, "Симфония граммофон және радио компаниясымен" жасалған келісім бойынша сатылды. Бұл құрылғының тағдыры белгісіз. Үшінші прототип толық жиналмады және 60 жылға жуық уақыт Уотерворттардың үйінің астында бөлшектер күйінде жатты. Эрик қайтыс болғаннан кейін, отбасы құрылғының бөлшектерін тауып, Тасманияның дыбыс сақтау қауымдастығына сыйға берді. Ұсыныс қабылданды және ынталы мүше прототипті қайта құрастыру жұмысын бастады. Тек бірнеше ұсақ бөлшектер жоғалғаны анықталды, қалғандары құрылғыны жинап, бастапқы жұмыс жағдайына келтіруге жеткілікті болды. Бұл прототиптік жазба алмастырғышы қазір Тасманияның Bellerive қаласындағы Sound Preservation Association ресурстық орталығында қойылған. Алғашқы коммерциялық сәттілікке жеткен жазба алмастырғышы – 1927 жылы АҚШ-та "Victor Talking Machine Company" компаниясы шығарған "Автоматты орфофония" моделі болды. Дәстүрлі граммофон немесе фонографта 78 айналымдық граммофондық пластинкалардың шектеулі ойнату уақыты (12 дюймдік пластинканың әр жағында шамамен төрт минуттан аспайды, ал 10 дюймдік пластинканың әр жағында үш минуттан аспайды) тыңдаушыларды үнемі пластинкаларды ауыстыруға мәжбүр етті. "Автоматты орфофония" тыңдаушыға бірнеше пластинканы машинаға жүктеуге және оларды үзіліссіз ұзақ уақыт бойы автоматты түрде ойнатуға мүмкіндік берді. 1950 жылдардың аяғында Гаррард (Британия) және Dual (Германия) АҚШ-тағы жоғары сапалы жазба алмастыру нарығында көш бастады. 1950 жылдардың соңынан 1960 жылдардың аяғына дейін Мичиган штатының Бентон Харбор қаласындағы VM Corporation (Voice of Music) американдық жазба алмастыру нарығында бастапқы жабдықтарды (OEM) өндіруші ретінде үстемдік құрды. 1960 жылдардың ортасында британдық BSR–MacDonald компаниясы VM-ді әлемдегі ең ірі жазба алмастырғыш өндірушісі ретінде ығыстырып, АҚШ-тағы OEM алмастырғыш нарығында да көш бастады. Гаррард 1960 жылы кәсіби деңгейдегі теңгерілген тон қолмен және ауыр құйылған магнитсіз пластинкасы бар жоғары сапалы жазба алмастырғышты ұсынды, бұл мүмкіндіктер бұрын тек қолмен басқарылатын дискілерде ғана кездесетін. Оның жоғары өнімділігін көрсету үшін ол "автоматты дискілеу" деп аталды. Атауы және жақсартылған өнімділігі басқа өндірушілерді кәсіби сапалы мүмкіндіктері мен өнімділігі бар автоматты дискілерді шығаруға итермеледі. 1950-1970 жылдардағы көптеген орташа бағалы тұтынушылық дискілер алмастырғыштармен жабдықталған, бірақ 1980 және 1990 жылдары кассеталар мен компакт-дискілер винилдік пластинкаларды ығыстырғаннан кейін олардың танымалдылығы төмендеді. Жазбаларды жинақтаушы алмастырғыштар пластинкалардың тозуына және "қиылуына" үлкен үлес қосады деген сенімнің күшеюіне байланысты ақырында сирек кездесе бастады және компоненттік жүйелердің жеке бөліктері ретінде немесе бір пластинканы ойнайтын компакт-жүйелерге біріктірілген қолмен басқарылатын дискілермен алмастырылды, олар ойнату кезінде берекелі қарау арқылы пластинкалардың тозуын азайтады деп есептелді.

Автоматты түрде реттілік

Дискілердің екі жағын нөмірлеу көптеген қос және үш альбомдарда, сондай-ақ 78 айналымдық және LP пластинкалардың жинақтарында (қораптарында) белгілі бір реттілікте тізуге және дискі алмастырғышта ойнатуға мүмкіндік берді. Дискілер тізіліп, әр дискінің бір жағы ойналғаннан кейін, барлық дискілер тігінен бұрылып, алмастырғышқа қайта қойылды. Осылайша, дұрыс реттілікте дыбысталуы үшін төрт дискілі жинақтың әр дискісінде тиісінше 1 және 8, 2 және 7, 3 және 6, ал 4 және 5 жақтары болар еді – бұл тәжірибе «автоматты тізбектеу», «алмастырғыш тізбектеу» немесе «автожұптау» деп аталады. LP пластинкалар пайда болғанға дейін классикалық симфониялар мен концерттер, ал кейінірек түпнұсқалық саундтректер осы форматта жазылатын. Бұл «автоматты тізбек» дискілерді тізім бойынша ойнағанда стекті кері бұрудың орнына, жай ғана дискілерді төмен түсіретін дискі алмастырғыштар үшін жасалған. Басқа дискі алмастырғыштар, соның ішінде RCA және GE компаниялары 1930 жылдары шығарғандары, сондай-ақ Thorens TD 224, стекті автоматты түрде кері бұруға қабілетті болды. RCA және GE үлгілері пластинкаларды дискіге тізіп, ойнағаннан кейін жоғарғы пластинканы шетке жылжытты. Осы алмастырғыштар үшін жеке тізбек – «сырғу автоматты тізбегі» жасалды, онда жақтары 1 және 5, 2 және 6, 3 және 7, ал 4 және 8 болып жұптастырылды. Кейбір дискі алмастырғыштар әр дискінің екі жағын да ойната алатын. Олармен қолмен тізбектеу (1 және 2, 3 және 4, 5 және 6, ал 7 және 8) жұмыс істеді. Мысалдары: Markel 75, Capehart айналымды, Fisher/Lincoln, Garrard RC 100 және Thorens Symphony CD50/CD53 алмастырғыштары. 1930 жылдардың соңы мен 1940 жылдардың басында Victor компаниясы 78 айналымдық пластинкалар жинағын барлық үш тізбекте шығарды (жинақ нөмірлері алдынан М – қолмен, DM – автоматты төмен түсіру, немесе AM – сырғу автоматты тізбегі үшін). Columbia компаниясы үш немесе одан көп пластинкадан тұратын жинақтар үшін MM, қолмен тізбектеу үшін X, ал екі пластинкадан тұратын жинақтар үшін MX белгілерін пайдаланды. Кейбір радиостанциялардың көшірмелері «релелік тізбек» түрінде жасалды, оларды диджей екі дискілік үстелде жақтары арасында үзіліссіз ойнату үшін пайдаланды, олар 1 және 3, 2 және 4, 5 және 7, ал 6 және 8 болып жұптастырылды. Сырғу автоматты тізбегі де екі дискілік үстелмен үзіліссіз ойнауға мүмкіндік берді.