Кіріспе

Boeing X 48 – американдық эксперименталды ұшқышсыз әуе аппараты (UAV), қанаттары корпусымен біріктірілген (BWB) ұшақтардың қасиеттерін зерттеу мақсатымен құрылған. Boeing X 48 ұшағын жобалаған, ал екі данасын Ұлыбританиядағы Cranfield Aerospace компаниясы жасаған. Boeing 2007 жылы NASA үшін X 48B нұсқасын ұшуға сынап бастады. X 48B кейін X 48C нұсқасына өңделді, ол 2012 жылдың тамызынан 2013 жылдың сәуіріне дейін ұшу сынақтарынан өтті. Boeing және NASA үлкен BWB демонстраторын жасауды жоспарлап отыр.

Өмірбаян

Боинг бұрын аралас қанатты корпус дизайнын зерттеген, бірақ жолаушылар театр сияқты макеттің конфигурациясын ұнатпағанын анықтады; бұл дизайн жолаушылар ұшақтары үшін тоқтатылды, бірақ әуедегі жанармай құю танкерлері сияқты әскери ұшақтар үшін сақталды. Жолаушылар кең кабинада, шағын амфитеатр сияқты отыруға тиіс болды. Бірақ макетпен жасалған сынақтардағы жағымсыз реакция компанияны технологияны әскери жанармай құю ұшақтарынан басқа тоқтатуға мәжбүр етті. McDonnell Douglas 1990 жылдардың соңында аралас қанат тұжырымдамасын әзірледі, ал Boeing оны 2004 жылы өткен жылдық AIAA/ASME/SAE/ASEA Propulsion Conference-інде ұсынды. McDonnell Douglas инженерлері өз дизайнының бірнеше артықшылығы бар деп сенді, бірақ олардың "Project Redwood" атты тұжырымдамасы 1997 жылғы бірігуден кейін Boeing-те көп қолдау таппады. Олар шешкен ең қиын мәселе – жолаушылардың апат жағдайында қауіпсіз және жылдам эвакуациясын қамтамасыз ету болды, себебі авариялық есіктердің орналасуы дәстүрлі ұшақтардағыдан мүлдем өзгеше еді. Аралас қанатты корпус (BWB) тұжырымдамасы қазіргі кездегі дәстүрлі фюзеляж және қанат конструкцияларымен салыстырғанда құрылымдық, аэродинамикалық және пайдалану тиімділігін ұсынады. Бұл мүмкіндіктер ұшу қашықтығын арттыруға, отынды үнемдеуге, сенімділікті жоғарылатуға және өмірлік цикл аясында үнемдеуге, сондай-ақ өндіріс шығындарын төмендетуге мүмкіндік береді. Бұдан өзге, олар әскери және коммерциялық салаларда кең қолданылуы мүмкін.

X-48

Boeing Phantom Works компаниясы NASA Langley Research Center-мен бірлесіп, біріктірілген қанатты ұшақ (BWB) тұжырымдамасын әзірледі. BWB конструкциясының ұшу сипаттамаларын зерттеу мақсатында жасалған алғашқы жұмыстардың бірі ретінде 1997 жылы 17 фут (5,2 м) қанат көлденеңі бар, қашықтан басқарылатын, пропеллермен қозғалатын біріктірілген қанатты корпус моделі ұшты. Келесі қадам – 2004 жылы X 48A ұшағын сынау болды, бірақ бағдарлама өндіріске кіріспей тоқтатылды. Phantom Works-тағы зерттеулер X 48B деп аталатын жаңа модельге шоғырланды. Оның екі данасы Ұлыбританиядағы Cranfield Aerospace компаниясымен, Cranfield University бөлімшесінде жасалды. 2006 жылы жобаның бас инженері Норман Принсен: «Бұрынғы жел туннеліндегі сынақтар және алдағы ұшу сынақтары BWB-нің төмен жылдамдықтағы ұшуды басқару сипаттамаларын, әсіресе ұшып-қону және қону кезінде жақсырақ түсінуге бағытталған. Бұл сипаттамаларды модельдеріміз қаншалықты дәл болжайтынын білу осы тұжырымдаманы одан әрі дамытудағы маңызды қадам болып табылады» деді. X 48B-нің қанат көлденеңі 6 метр, салмағы – және ол композиттік материалдардан жасалған. Ол үш кішкентай турбореактивті қозғалтқышпен жабдықталған және 10000 фут (3048 м) биіктікке дейін ұшуы күтілуде. X 48B – 240 фут (73 м) қанат көлденеңі бар тұжырымдамалық жобаның 8,5% масштабталған нұсқасы. 2005 жылдың қыркүйек айында 4 метрлік қанат көлденеңі бар біріктірілген қанатты корпус моделінде жел туннеліндегі сынақтар аяқталды. Жел туннеліндегі сынақтардан кейін аппарат Эдвардс әуе базасындағы NASA-ның Драйден ұшу зерттеу орталығына X 48B кемесі 2-ге ұшу сынақтары үшін қосалқы ретінде жіберілді. X 48C-нің вертикальді тұрақтандырғыштары қозғалтқыштардың екі жағында орналасқан, ал оның фюзеляжы артқа қарай созылған, бұл ұшақтың шу деңгейін төмендету үшін жасалған; оны екі JetCat турбинасымен қуаттандыру жоспарланған, әрқайсысы итермелі күшін беретін. X 48C 2012 жылы екі Advanced Micro Turbo (AMT) турбореактивті қозғалтқыштарын пайдалану үшін қайта жабдықталды. 2013 жылдың сәуірінде X 48C ұшағының ұшу сынақтарынан кейін Boeing және NASA трансонустық ұшуға қабілетті үлкен BWB демонстраторын әзірлеудің болашақ жоспарларын жариялады.

Пайдалану тарихы

X 48B алғаш рет 2007 жылдың 20 шілдесінде ұшып, 7500 фут (2286 м) биіктікке жетті; ұшу 31 минутқа созылды. Қашықтан басқарылатын ұшақ 2008 жылдың 4 қыркүйегінде тұңғыш рет тоқтатылды, алдыңғы жиегі бекітілген, ауырлық орталығы алға жылжытылған және 23 градус шабуыл бұрышымен (көтеру коэффициентінің максималды мәнінен 2 градус артық). 11 қыркүйекте NASA пилоты басқару пультінде отырып, тоқтау сынағы қайталанды. 2010 жылдың 19 наурызында NASA және Boeing X 48B ұшағының алғашқы ұшу сынақтарын сәтті аяқтады. NASA-ның Аэронавтикалық зерттеулер миссиясы дирекциясының ERA жобасының менеджері Фэй Коллиер сынақтардың бірінші кезеңінің аяқталуына байланысты: "Бұл жоба үлкен жетістік. Қорытындысы: команда құйрықсыз ұшақты төмен жылдамдық шегіне дейін қауіпсіз түрде ұшыруға қабілетті екенін дәлелдеді" деді. 2010 жылы жаңа ұшу компьютері орнатылғаннан кейін X 48B ұшу сынақтарының жаңа кезеңін жалғастырып, басқару мүмкіндіктерін зерттеді. X 48B ұшағының ұшу сынақтарының екінші кезеңі 2010 жылдың қыркүйегінде басталды. X 48C алғаш рет 2012 жылдың 7 тамызында ұшты. Зерттелетін мәселелердің бірі – қозғалтқыштың ауытқуын басқару болды. X 48C 8 айлық ұшу сынақ бағдарламасын 2013 жылдың 9 сәуірінде 30-шы ұшуымен аяқтады.

Нұсқалар

X 48A Бастапқы жоспарланған ені 35 фут (10,7 м) болатын нұсқа. Ол өндіріске түспей тоқтатылды. X 48B Ұшу сынақтары үшін пайдаланылған екі 8,5% масштабты ұшақ. X 48C - төмен шу деңгейін сынау мақсатында жасалған, екі қозғалтқышты X 48B ұшағының модификацияланған нұсқасы.