Кіріспе
АҚШ-тың Орталық Джерси немесе Орталық Нью-Джерси аймағы – АҚШ-тың Нью-Джерси штатының орталық аймағы. Орталық Джерси атауы – ерекше әкімшілік топоним. Нью-Джерси көбінесе Солтүстік және Оңтүстік Джерсиге бөлінеді, бірақ көптеген тұрғындар Орталық Джерсиді үшінші, жекеленген аймақ ретінде таниды. 2020 жылғы халық санауы бойынша Орталық Джерсиде 3 580 999 адам тұрады. Орталық Джерсидің көптеген сипаттамаларына Нью-Джерсидің халық орталығы – Миддлсекс округі кіреді, сондай-ақ жақын орналасқан Монмут, Мерсер, Сомерсет және Хантердон округтерінің көп бөлігі де қамтылады. Юнион және Оушен округтерін қосу мәселесі талқылауда. 2015 жылы «New Jersey Business» журналы Орталық Джерсиді Хантердон, Мерсер, Миддлсекс, Монмут және Сомерсет округтерінен тұратын бес округ ретінде нақтырақ анықтады. 2022 жылы Нью-Джерси заң шығарушы органы штауда туризм үшін бөлек географиялық аймақтар құру туралы заң жобасын ұсынды. A4711 заң жобасын Нью-Джерси Бас Ассамблеясының мүшелері Рой Фрейман, Садаф Джаффер және Энтони Веррелли қолдады. Бұл заң жобасында Орталық Джерси аймағын ресми түрде анықтау көзделген, онда Хантердон, Мерсер, Миддлсекс, Монмут, Оушен, Сомерсет және Юнионның жеті округі қарастырылады. Нью-Джерси Сенаты осы заң жобасын 2023 жылдың 20 маусымында 36 дауысқа 1 қарсы қабылдады. 2023 жылдың 24 тамызында губернатор Мерфи Орталық Джерсиді, оның ішінде кемінде Хантердон, Мерсер, Миддлсекс және Сомерсет округтерін ресми түрде белгілейтін заңға қол қойды. Нью-Джерсидегі ең қызықты екі тас жолдың – Нью-Джерси ақылы жолы мен Garden State Parkway қиылысы Орталық Джерсидегі Вудбридж қаласында орналасқан. Мерсер округінің орталығы және Нью-Джерси штатының астанасы Трентон осы аймақта орналасқан. Нью-Джерсидің географиялық орталығы Мерсер округіне қарасты Гамильтон қалашығында орналасқан. 2011 жылы штаттың халық орталығы Шығыс Брансуиктің батыс бөлігінде болды.
Central Jersey, or Central New Jersey, is the middle region of the U. S. state of New Jersey. The designation Central Jersey is a distinct administrative toponym. While New Jersey is often divided into North Jersey and South Jersey, many residents recognize Central Jersey as a distinct third entity. As of the 2020 census, Central Jersey has a population of 3,580,999. Many descriptions of Central Jersey include Middlesex County, the population center of New Jersey, and tend to include much of nearby Monmouth, Mercer, Somerset, and Hunterdon counties. The inclusion of adjacent areas of Union and Ocean are a source of debate. In 2015, New Jersey Business magazine defined Central Jersey more narrowly as the five counties of Hunterdon, Mercer, Middlesex, Monmouth and Somerset. In 2022, legislation was proposed in the New Jersey Legislature to establish distinct geographic areas for tourism in the state. Bill A4711 was sponsored by Assemblymembers Roy Freiman, Sadaf Jaffer, and Anthony Verrelli in the New Jersey General Assembly. This included an official designation of the region of Central Jersey, which the legislation defines more broadly as the seven counties of Hunterdon, Mercer, Middlesex, Monmouth, Ocean, Somerset, and Union. The New Jersey Senate version of this legislation passed by a vote of 36 1 on June 20, 2023. On August 24, 2023, Gov. Murphy signed legislation officially designating Central Jersey including, at a minimum, the counties of Hunterdon, Mercer, Middlesex, and Somerset. The intersection of the two busiest highways in New Jersey, the New Jersey Turnpike and the Garden State Parkway, are located in Woodbridge in Central Jersey. Trenton, the seat of Mercer County and the state capital of New Jersey, is located in the region. New Jersey's geographic center is in Hamilton Township in Mercer County. In 2011, the population center of the state was in the western portion of East Brunswick.
Географиялық аумақ
Өңір Солтүстік-Шығыс мегаполисінің географиялық ортасында орналасқан және толығымен Нью-Йорк қалалық аймағының құрамында, бұл елдің ең ірі қалалық аймағы. Делавэр аңғары – Орталық Джерсидің кейбір бөліктерімен, әсіресе Мерсер округімен байланысты тағы бір аймақ. Дегенмен, Филадельфияның біріктірілген статистикалық аймағына географиялық жақындығына қарамастан, Мерсер округі АҚШ Халық санағы бюросы анықтағандай, Нью-Йорк біріктірілген метрополитендік статистикалық аймағының бөлігі саналады. Хантердон округінің аймақтарының бір бөлігі ғана Делавэр аңғарымен және Филадельфия қалалық аймағымен байланысты. Раритан аңғары – Раритан өзенінің орта ағысы және оның Солтүстік және Оңтүстік салалары бойында орналасқан аймақ. Раритан аңғарына Сомерсет окруғындағы Бранчбург, Бриджвотер, Сомервилл, Раритан, Хиллсборо, Франклин, Грин Брук, Солтүстік Плейнфилд, Боунд Брук және Оңтүстік Боунд Брук қалалары; Миддлсекс округінің солтүстік және орталық бөліктеріндегі Дунеллен, Миддлсекс, Пискатавей, Оңтүстік Плейнфилд, Хайленд Парк, Нью-Брансуик, Шығыс Брансуик, Эдисон және Метучен; және Юнион округінің оңтүстік-батысындағы Плейнфилд кіреді. Раритан шығанағы – Миддлсекс және Монмут округтеріндегі, батыста Раритан өзенінің сағасынан шығыста Атлант мұхитымен шектесетін Сэнди Хук тосқауылына дейін созылған жағалау аймағын сипаттау үшін қолданылады. Раритан шығанағына солтүстік-шығыс Миддлсекс округіндегі Сэйревилл, Вудбридж, Перт Амбой, Саут Амбой және Олд Бридж қалалары; сондай-ақ Монмут округінің солтүстігіндегі Абердин, Матаван, Кипорт, Юнион Бич, Хазлет, Кинсбург, Холмдель, Миддлтаун, Атлантик Хайлендс және Хайлендс кіреді. 732 және 848 телефон кодтары Миддлсекс, Монмут, Сомерсет, Юнион және солтүстік Оушен округтерін қамтиды. Ал 609 және 640 кодтары оңтүстік Оушен, Хантердон және Сомерсет округтерін, сондай-ақ Мерсер округін қамтиды.
Колониялық дәуір
1674 және 1702 жылдар аралығында, Нью-Джерсидің отарлық кезеңінің бастапқы жылдарында, Батыс Джерси мен Шығыс Джерси арасындағы шекара штаттың орталық бөлігінен диагональ бойынша өтті. Бұл демаркациялық сызық, Кит сызығы деп белгілі, қазіргі Мерсер округінің ортасынан өтті. Бұл шекара 1745 жылға дейін меншік құқығын және саяси шекараларды анықтауда маңызды рөл атқарды. Бұл бөліністің іздері бүгін де көрініп тұр, атап айтқанда Хантердон-Сомерсет, Оушен-Берлингтон және Монмут-Берлингтон округтерінің шекараларында. Екі провинцияның арасындағы айырмашылық географиялық емес, мәдени ерекшеліктерге де байланысты болды. Нью-Джерсидің Нью-Йорк және Филадельфия сияқты ірі қалалардың арасындағы орналасуы Бенджамин Франклинді штатты "екі басынан тесілген шарап шелек" деп сипаттауға әкелді. Алғашқыда екі қала арасында саяхаттау үшін пароммен өту қажет болды. Медоулендтер мен Гадсон Палисадаларының тудырған қиындықтарына байланысты, Нью-Йорктан келген жолаушылар Солтүстік өзен мен Жоғарғы Нью-Йорк шығанағын қайықпен кесіп өтіп, содан кейін қазіргі Орталық Джерси арқылы құрлықпен жүру үшін дилижанстарға отыратын. Элизабеттауннан Ламбертвиллге дейінгі бір жол "Ескі Йорк жолы" деп аталды. Перт-Амбойдан Кингстон арқылы Берлингтонға дейінгі тағы бір жол Кингс шоссесінің бір бөлігімен сабақтасты. Бұл жолдар тиісінше Наритконг жолы және Ассунпинк жолы деп белгілі Ленапи тайпасының жолдарымен салынған. Рарритан-Лэндинг, бүгінгі Пискатауидегі Нью-Брансуикке қарсы жатқан жерде, аймақтың маңызды ішкі порты мен сауда орталығына айналды. Америка революциясынан бұрын құрылған тоғыз отарлық колледждің екеуі – Нью-Джерси колледжі (қазіргі Принстон университеті) және Куинс колледжі (қазіргі Ратгерс университеті) болды.
Экономика
Өңірдегі барлық округтар АҚШ-тағы орташа отбасылық табыс бойынша ең жоғары табысты округтардың қатарында. Оны штаттың "байлық белдеуі" деп атайды.
Өңдеу
Онжылдықтар бойы Орталық Джерси АҚШ-тың шығысындағы өндіріс орталығы болды. Көптеген өнеркәсіптік компаниялардың аймақта және оның айналасында ірі өндіріс орындары болды, соның ішінде Эдисон жиналыс зауыты, Ford Motor Company-нің Рейнджер, Мустанг, Пинто, Меркури және Линкольн машиналарының өндіріс орны. Басқа да танымал компаниялардың қатарында Линдендегі General Motors, Эдисондағы Frigidaire кондиционер зауыты, Вудбридждегі Hess Corporation, Эдисондағы Siemens және ExxonMobil Chemical компаниялары бар. 2000 жылдардан бастап өндіріс Орталық Джерсиден шыға бастады, көптеген орындар жабылып, шетелге көшірілді.
Телекоммуникациялар және жоғары технологиялар
Bell Labs Holmdel Complex телекоммуникация саласында көптеген жаңалықтар туған орын және қазіргі кезде жоғары технологиялық стартап компаниялар үшін бизнес-инкубатор ретінде жаңа өркендеуді басынан кешіруде. Бүгін Verizon Wireless, AT&T Communications, Vonage, Avaya және Bell Labs осы өңірде орналасқан.
Денсаулық сақтау және фармацевтика
Орталық Нью-Джерси фармацевтикалық индустрияның әлемдік көшбасшысы болып табылады. Нью-Брансуик, Орталық Джерсиде Роберт Вуд Джонсон университетінің ауруханасы, Сент-Питер университетінің ауруханасы және Нью-Джерси медицина және стоматология университетінің (UMDNJ) Роберт Вуд Джонсон медициналық мектебі сияқты медициналық мекемелердің шоғырланғандығына байланысты "Денсаулық сақтау қаласы" деп белгілі. Принстон университетінің медициналық орталығы Плейнсборо қаласында орналасқан. Аймақта Бристоль Майерс Сквибб Компани, Джонсон & Джонсон, Мерк және Санофи Авентис сияқты ірі фармацевтикалық корпорациялардың кампустары, сондай-ақ Доктор Редди лабораториялары мен Ауробиндо Фарманың негізгі операциялары да орналасқан. Принстон университетінің Фрист кампус орталығы "Хаус" телесериалында көрінетін Принстон-Плейнсборо оқу ауруханасының әуеден түсірілген кадрларына пайдаланылады.
Сауда орталықтары
Негізгі сауда орталықтарына Freehold Raceway Mall, Woodbridge Center, Menlo Park Mall, Bridgewater Commons, Shrewsbury-дегі The Grove, Monmouth Mall, Brunswick Square Mall, Forrestal Village, Quaker Bridge Mall, Princeton Market Fair, Ocean County Mall, Jackson Premium Outlets және Jersey Shore Premium Outlets кіреді.
Академия
Принстон университеті Принстон қаласында орналасқан және Ivy League лигасына кіретін сегіз университеттің бірі. Бұл елдегі, тіпті әлемдегі ең белгілі ғылыми-зерттеу университеттерінің қатарында. U.S. News & World Report журналының 2023-24 жылғы «Үздік колледждер» рейтингісінде Принстон университеті елдегі ең үздік университет деп танылды. Rutgers New Brunswick – Нью-Джерси штатының басқарушы университет кампусы. Monmouth университеті, Rider университеті және New Jersey колледжі де Орталық Джерсиде орналасқан. Әр округ өзінің округтік колледжін ұстаса, Хантердон окруғының тұрғындары қосымша төлемсіз Raritan Valley Community College (Сомерсет округінде орналасқан) немесе Mercer округінің қоғамдық колледжіне (Mercer округінде орналасқан) қатыса алады. Monmouth окруғының тұрғындары жақында штаттың үздік үш қоғамдық колледжінің бірі деп танылған Brookdale Community College-ге баруға мүмкіндік алады. Трентон қаласындағы Томас Эдисон мемлекеттік колледжі онлайн және ересектерге арналған білім беру саласында кең ауқымды қызметтер ұсынады. Kean университеті Юнион округінде орналасқан.
Туризм және мәдени нысандар
Орталық Нью-Джерсидегі танымал туристік орындар: Six Flags Great Adventure, Gateway National Recreation Area, Monmouth Park Racetrack, Freehold Raceway және солтүстік Джерси жағалауындағы көптеген серуендеу жолдары, Монмут округі мен солтүстік Оушен округі. Нью-Брансуик музыкалық өнері көптеген табысты инди-топтарды өндірді. Қала сонымен қатар Нью-Джерси халық фестиваліне де үйінді. Ерте заманда Стоун Пони және Асбери Парк конгресс залы рок музыкасының маңызды орындары болды. Аймақтағы негізгі музыка және театр орындарына PNC Bank Arts Center, Trenton War Memorial, CURE Insurance Arena, McCarter Theater, Count Basie Theater, George Street Playhouse және Starland Ballroom кіреді. Шығыс Джерсидегі Олд Таун ауылы, Роуд Ап Раритан тарихи ауданы, сондай-ақ Трентон, Лоуренс және Принстон қалалары отаршылдық дәуірді еске түсіреді. Филадельфия мен Нью-Йорк арасындағы аймақтың стратегиялық маңыздылығына байланысты Америка революциясы кезінде бұл аймақта көптеген оқиғалар болды. Сондықтан, көптеген маңызды шайқастар осы жерде өтті. Бұл шайқас орындары мемлекеттік саябақтарға айналдырылды, олар оларға қатысты шайқастарға байланысты маңызды құрылымдарды сақтауға мүмкіндік береді. Мемлекеттік саябақтарға Вашингтон Кроссинг мемлекеттік паркі, Принстон шайқас алаңы мемлекеттік паркі және Монмут шайқас алаңы мемлекеттік паркі кіреді. Бриджвотердегі Миддлбрук лагерінде 1777 жылдың 14 маусымында Конгресс ұлттық туды қабылдау туралы заң қабылдағаннан кейін, АҚШ-тың алғашқы ресми туы жаңғыртылды. Оушен Гроув – АҚШ-тағы ең ірі ұлттық тарихи орындардың бірі.
БАҚ нарықтары мен ұлттық спорт
Орналасуына байланысты, Орталық Джерсидің әртүрлі аймақтары Нью-Йорк және Филадельфия медиа нарықтарының әсер ету аймақтарының арасында қалыптасады. Мерсер округі Филадельфия телеарналарының нарығында орналасқан, ал аймақтың қалған бөлігі толығымен Нью-Йорк қаласы нарығына жатады. Ньюарк қаласындағы "The Star-Ledger" газеті Нью-Джерси штатындағы ең көп таралған газет болып табылады. Орталық Джерсиде "Asbury Park Press", "Home News Tribune" және екі Трентон газеті – "The Trentonian" мен "The Times", сондай-ақ бірнеше жергілікті газеттер жарық көреді. "New Jersey On Line", "MyCentralJersey.com" және "CentralJersey.com" – онлайн жаңалықтар қызметтері. Губернаторлық немесе сенаторлық сайлаулар сияқты штаттық саяси шаралар Трентонда жиі өткізіледі, онда Нью-Йорк және Филадельфия нарықтарының серіктес телеарналары бірігіп ресурстарды жинап, шараларды бірлесіп өткізіп, оларды Нью-Джерси тұрғындарына жеткізеді. Аймақтың орналасуы спорт командаларына деген сүйіспеншілікке де әсер етеді, сондықтан екі қаланың да негізгі спорт командаларының жанкүйерлерін кездестіруге болады. Мысалы, Нью-Джерси штатының солтүстігіндегі тұрғындар Нью-Йорк командаларын жақтайды, ал штатының оңтүстігіндегілер Филадельфия командаларын қолдайды. Орталық Джерсиде бұл айырмашылық көбінесе байқалмайды. "Central Jersey Riptide" – қысқа ғана өмір сүрген кәсіби футбол клубы болды.
Көлік
Нью-Джерси штатының көлік департаменті (NJDOT) штауда үш бөлімді басқарады: Солтүстік, Оңтүстік және Орталық, олар Хантердон, Мерсер, Миддлсекс, Монмут, Оушен және Сомерсет округтерін, сондай-ақ Уоррен округінің бір бөлігін қамтиды. (22, 122, 173, 78-жолдар және 57-жолдың оңтүстігін қоса алғанда). Делавэр аңғарының аймақтық жоспарлау комиссиясының басқаруындағы Мерсер округінен басқа, аймақтағы барлық округтер Солтүстік Джерси көлік жоспарлау органының құрамына кіреді, ол штат үшін көлік жобаларын бекітетін үкіметтік серіктес болып табылады. 1830 жылы "United New Jersey Railroad and Canal Company" компаниясы бұл аймақтан өтіп, кейіннен "Pennsylvania Railroad" (PRR) болып өзгерген. NJT-ның Солтүстік-Шығыс дәлізі және Солтүстік Джерси жағалауы бұрын PRR-дың бөлігі болған, сондай-ақ Нью-Брансуиктегі Метропарк және Трентон транзит орталығындағы жолаушылар торабына қызмет көрсететін Amtrak та сондай-ақ бұл теміржолдың бір бөлігі болды. Нью-Джерсидің Орталық темір жолы бұрын Джерси-Ситиді (Манхэттенге пароммен байланысқан) және Орталық Джерсидің көптеген қалаларын байланыстырған. Бұл жүйенің көп бөлігі қазір Нью-Джерси Транзитінің Рарритан аңғарына қатысты теміржол операцияларына кіреді. Нью-Брансуик "Хаб-Сити" деп белгілі және бір кезде қалаға жиналатын трамвайлар үшін аймақтық көлік торабы болған. Аймақ үшін Монмут-Оушен-Миддлсекс желісі ұсынылып отыр. Гарден-стейт-парквей, Нью-Джерсидің айналма жолы (Interstate 95), Interstate 287, АҚШ 1-жолы, АҚШ 9-жолы, Нью-Джерси 18-жолы және Нью-Джерси 35-жолы – бұл Орталық Джерси арқылы өтетін және Перт-Амбой мен Нью-Брансуикте Рарритан өзенінен өтетін маңызды автомобиль жолдары. Interstate 195 Трентон аймағынан Белмарға қарай Орталық Джерси арқылы өтеді (сондықтан "Орталық Джерси экспрес-жолы" деп аталады). Рарритан Бейсшордан SeaStreak катамарандары Уолл-стриттегі 11-кемежайға және Шығыс 34-ші көшедегі паром терминалына қатынайды. NY Waterway паромдары Джерси-Ситидегі Паулус Хук паром терминалына, Батери Парк Сити паром терминалына және Вест Мидтаун паром терминалына барады. 2018 жылдан бастап Миддлсекс округінің Картереттен паром қызметін ұйымдастыру жоспарлануда. Трентон Мерсер әуежайы Орталық Нью-Джерсидегі ұзақ қашықтыққа коммерциялық рейстерді жүзеге асыратын жалғыз әуежай. Монмут атқарушы әуежайы, бұрын Аллаир әуежайы деп аталған, Аллаир мемлекеттік паркіне жақын орналасқан, жалпы пайдалануға арналған әуежай. Central Jersey Regional Airport – Сомерсет округіндегі жеке меншіктегі, жалпы пайдалануға арналған әуежай. Линден әуежайы – Юнион округіндегі 1 және 9 американдық тас жолдарының бойында орналасқан шағын авиациялық әуежай. 9-жол BBS, Нью-Брансуик BRT және Орталық Джерси 1-жолы – бұл Нью-Джерсиде автобус жедел транзитін кеңейтуге бағытталған аймақтық жобалар.
Азиялық үнді халқы
Нью-Джерсидің орталық бөлігі, әсіресе Эдисон және оның айналасындағы Миддлсекс округі, Азиялық үндістердің айтарлықтай шоғырлануымен белгілі. 2014 жылы Роббинсвиллде әлемдегі ең ірі индуист ғибадатханасы – BAPS ғибадатханасы ашылды. Дамып келе жатқан «Кішкентай Үндістан» – Миддлсекс округіндегі Оңтүстік Азияға бағытталған сауда аймағы, 2020 жылғы мәліметтерге сәйкес, округ халқының шамамен 20% осы үнді халқынан тұрады. Оак-Три-Роуд аймағы Нью-Джерсидің 27-жолы бойымен Эдисон және оған жақын Вудбридж қалашығындағы Изелин арқылы шамамен бір жарым мильге созылады, бұл аймақтың кең жайылған Қытай және Корея аудандарының жанында орналасқан. Бұл – АҚШ-тағы ең ірі және әртүрлі Оңтүстік Азия мәдени орталығы. Миддлсекс округіндегі Монро қалашығы («Эдисон Оңтүстік» деп аталса), үнді американдық халқының өте қарқынды өсуін бастан өткерді. 2017 жылы олардың саны 5,943 (13.6%) құрады, бұл 2000 жылғы халық санауында тіркелген 256 (0.9%) көрсеткіштен 23 есе көп. Картереттегі пенджабтық сикх қауымы, әртүрлі бағалаулар бойынша 3,000-нан астам адамды құрайды, штаттағы сикхтердің ең ірі шоғырлануын білдіреді. Миддлсекс округінде сайлау бюллетеньдері ағылшын, испан, гужарати, хинди және панджаби тілдерінде басылады. Үнді фармацевтикалық және технологиялық компаниялары АҚШ-та бекініп алу үшін Нью-Джерсидің орталық бөлігіне келіп жатыр. Хайдарабадта орналасқан Dr. Reddy's Laboratories компаниясы АҚШ-тағы бас кеңсесін Мерсер округіндегі Принстон қаласында құрды. Сондай-ақ Хайдарабадта орналасқан Aurobindo фармацевтикалық компаниясы АҚШ-тағы бас кеңсесін Миддлсекс округіндегі Оңтүстік Брансуиктің Дейтон ауданында орналастырып, Нью-Джерсидің орталық бөлігіндегі операцияларын кеңейтуге миллиондаған доллар инвестициялады. 2023 жылдың наурыз айында Бенгалурда орналасқан Wipro технологиялық қызметтер мен консалтингтік компаниясы Миддлсекс округіндегі Шығыс Брансуикте американдық халықаралық бас кеңсесін ашты.
Тайвань халқы
2000 жылдардың басынан бастап, Нью-Джерси штатының солтүстік және орталық аймақтарындағы жоғары білімді шағын қалалар тайваньдық иммигранттардың көптеп келуін бастан кешірді. Көптеген тайваньдық-американдық отбасылары балаларын Эдисон қаласындағы мандарин тіліндегі мектептерге жібереді. Мұндай жеке мектептердің ішінде Джон Адамс орта мектебінде орналасқан Эдисон қытай мектебі және Вудроу Уилсон орта мектебінде орналасқан Цзы Чи мектебі бар, екеуі де дәстүрлі қытай тілінде оқытады. Тайваньдық China Airlines әуекомпаниясы Тайбэйге, Тайваньға рейсіне жол ашатын Эдисон қаласындағы Kam Man Food дүкенінен Джон Ф. Кеннеди халықаралық әуежайына жеке автобус қызметін ұсынады.