Кіріспе

Дагами (,) – Филиппиннің Лейте провинциясындағы 3-ші сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы санақ бойынша халқы 36 178 адамды құрайды. Дагами тұрғындары Уарау-Уарау тілінде сөйлейді. Бұл муниципалитет үшінші сыныпқа жатады және көбінесе кокос, күріш және жүгері егісі сияқты ауыл шаруашылығына тәуелді. Муниципалитеттегі еңбекке қабілетті халықтың 63% жұмыспен қамтылған. Оның жалпы аумағы 161,5 шаршы километр, немесе 16 165 гектарды құрайды. Шығыс жағындағы жазықтықтардың жартысынан астамы күріш пен жүгері егісіне арналған, ал батыс жағында кокос ағаштары өсіріледі. Кокос өнімдері табыстың маңызды көзі болып табылады. Туба және копра – кокос майын алуға қолданылатын кокостың ақ шикізаты. Дагами қаласы бинагол (жапыраққа оралған кокос қабығына салынған тәттіленген үлкен талиандан жасалған ерекше десерт), морон (арахис немесе шоколад қосылған тәттіленген күріш торт, банан жапырағына оралған) және сагмани сияқты жергілікті тағамдарымен танымал. Дагами қаласы, Лейте, қаланың қадірлісі Сент-Жозефті құрметтеу үшін әр жылдың 27 мамырында мереке тойлайды. Олар осы мерекені Динагмайхан фестивалімен бірге атап өтеді.

Этимология

1521 жылы испандық конкистадорлар Лейтеге келгенде, сауда көбінесе Дагилан орналасқан теңіз жағасындағы ауылдарда өрістеді. Жергілікті тұрғындардың айтуынша, "Дагами" атауы алғаш рет испан отаршылдық кезеңінде испандықтар тобы мен шаруалар тобы арасындағы қақтығыс кезінде пайда болған.

Жаңа қалаларға бөліну

Дагами, Дулагты Моро пираттары тонап, өртеп тастағаннан кейін, әкімшілік ішкі аймаққа көшірілген соң Лейте провинциясының астанасы болды. Бұл пираттар Филиппин аралдарындағы жағалау қалалары мен ауылдарын үнемі тонап отырды. Осы кезде испан отаршылдық үкіметінің астанасы әлі де Себуде орналасқан еді. Испандықтар Филиппиннің алғашқы отарлау кезеңінде клирико-әскери үкімет жүйесін енгізді, онда шіркеу жергілікті халыққа жетекшілік етсе, әскер аралдардың қауіпсіздігін қамтамасыз етті. Иезуит миссионерлері алғаш рет Филиппинге келгенде, оларға Лейте және Самар аралдарын дінге баулу міндеті жүктелді және Дагамиде алғашқы ректоратын құруға рұқсат берілді. 1613 жылы иезуиттер миссиясы қазіргі Әулие Иосиф кешенінде, қалалық әкімшілік ғимаратының жанында өз ректориясын құрды. Бұл қала кабицераға, яғни провинциялық астанаға тең болды, өйткені сол кезде Пало мен Таклобан қалалары әлі құрылмаған еді. Иезуиттер испан тағының барлық иеліктерінен, соның ішінде Филиппинден қуылғанда, олардың орнына келген Августиндік миссия Палода өз миссиясын құрып, 1768 жылы оны қала деп жариялады. 1783 жылы Бурауэн Дагами бариосынан бөлініп, жеке қалаға айналды. Бұрын Бурауэн Дагами епархиясының миссионерлік шіркеуі болған. 1883 жылы Пастрана қаласы Дагами бариосынан бөлініп шықты. Біраз жылдан кейін, 1893 жылы ол Дагами құрамына қайта кірді, ал 1912 жылы жеке муниципалитет ретінде бекітілді. 1953 жылы Табонтабон барангайы Дагами және Танауан барангайымен біріктіріліп, жаңа Табонтабон қаласын құрады. 1957 жылы Капахуан және Гуингаван бариолары, бұрын Дагами барангайы болған, жаңа құрылған Табонтабон қаласына көшірілді.

Демография

2020 жылғы санақта Дагами, Лейте халқының саны 36 178 адамды құрады. Дагами тұрғындары Лейте және Самар өңірлерінің туған тілі – варай тілінде сөйлейді. Варай тілі басқа висай тілдерімен, әсіресе хилигайнон тілімен және аз дәрежеде себуано тілімен тығыз байланысты. Себуано тілі көбінесе Лейте облысының батыс муниципалитеттерінде және бүкіл Оңтүстік Лейтеде кеңінен таралған.

Қаржылық

Дагами қаласының 2009 қаржы жылындағы ішкі кіріс үлесінің (IRA) жалпы сомасы 49 212 979 песоны құрайды, бұл қала Лейте провинциясының 41 қаласы ішінде 17-орынға қойды. 2003 жылдан 2009 жылға дейін Дагами муниципалитетінің үкіметі үшін 249 089 980 песо қаражат түйді. Бұл бизнес және жылжымайтын мүлік салығын, сондай-ақ алымдар, төлемдер және басқа да жиналатын қаражаттар сияқты жергілікті кіріс көздеріне қосымша қаражат болып табылады. Қаржы жылы І.Р.А. сомасы: 2003 – 28 766 859, 2004 – 28 750 702, 2005 – 28 745 616, 2006 – 34 028 285, 2007 – 37 554 040, 2008 – 42 031 499, 2009 – 49 212 979, 2010 – 54 888 115, 2011 – 59 682 268, 2012 – 57 732 620, 2013 – деректер жоқ, 2014 – 71 524 283, 2015 – 82 221 650, 2016 – 89 989 649, 2017 – деректер жоқ, 2018 – деректер жоқ.

Үкімет

Дагами қаласының қазіргі әкімі – Абундио И. Делуса, Дагами тұрғындары арасында «ДЕО» деп кеңінен танымал. Делуса 2013 жылдың мамырында Дагами қаласының әкімі болып алғаш рет сайланды, бұрынғы үміткер «Коко Ортеганы» жеңіп өткен.

Бұрынғы басшылардың тізімі

Мэрлік мерзімінің басталуыМерзімнің аяқталуы1 Педро Сударио 1895 19012 Фабиан Перидо 1901 19063 Сесилио Лимчайпо 1907 19104 Симеон Каньете 1911 19145 Сириако Байона 1915 19216 Антонио Убальдо 1922 19247 Атильяно Синко 1925 19378 Хомобоно Бардилон 1938 19419 Сесар Сударио, аға 1941 194410 Мелитон Ирой, аға 1945 194511 Пабло Онтимаре, аға қаңтар 1947 маусым 194712 Фермин Лимчайпо маусым 1947 желтоқсан 194713 Цезарио Сударио, аға 1948 195114 Фернандо Сударио, аға 1952 195515 Пабло Ибанез 1956 195916 Фелипе Куиниа 1960 196317 Серафин Николас, аға 1964 196718 Хуан К. Вертульфо, кіші 1968 198019 Некитас М. Мартильо 1980 сәуір 198620 Пабло М. Онтимаре, кіші сәуір 1986 қараша 198621 Олимпио О. Сальватьерра желтоқсан 1986 қаңтар 198722 Адольфо А. Ортега 1987 199223 Бенедикто К. Ортега 30 маусым 1992 30 маусым 199524 Адольфо А. Ортега 30 маусым 1995 қазан 200125 Гавино Дарио О. Берино III 20 қазан 2001 30 маусым 200426 Эсмеральда Б. Ортега 1 шілде 2004 30 маусым 2013
27 Абундио И. Делуса 1 шілде 2013 қазіргі уақытқа дейін

Осы уақытта, Халық күші революциясынан кейін, Президент Корасон Акино барлық жергілікті басқару бірліктерінің басшыларын отставкаға жіберді және олардың орнына міндетін атқарушыларды тағайындады.

Қалалық мөр

Дагами муниципалитетінің мөрі қаланың қарапайым жетістіктерін көрсетеді. Мөрдің ортасында Дагами жергілікті билігінің орны – қалалық әкімшілік ғимараты (жоғарыда) бейнеленген. Оның сол жақ жоғарғы бөлігінде Дагамидегі Сент-Жозеф шіркеуі көрсетілген, ал екінші жағында Дагамиді Лейте қалалық су таратқыш округінің (LMWD) тұщы су көзі ретінде бейнелейтін кран бейнеленген, бұл округ 1-ші аудан Лейтедегі тұщы суды таратады, атап айтқанда, провинция астанасы орналасқан Таклобан қаласы. Мөрдің төменгі бөлігінің сол жағы муниципалитеттің ауыл шаруашылығына тәуелділігін символдайды, ал екінші жағы қаланың жергілікті тағамдарын, әсіресе "Бинагол" немесе кейде "Лидгид" деп аталатын тағамды көрсетеді. Мөрдің басты түстері – жасыл және сары, бұл Сент-Жозеф шіркеуінің түстері, онда қаланың қасиетті қамқоршысы Сент-Жозефтің мүсіні орнатылған және әдемі түрде ағаштан жасалған, қолмен безендірілген алтарьда көрсетілген.