Кіріспе
Unst, Шетланд, Шотландиядағы Корольдік Әуе күштерінің әуе қорғанысы радары, Ұлыбритания. Saxa Vord алыс радиолокациялық орталығы немесе RRH Saxa Vord (әлде RAF Saxa Vord) – Шотландиядағы Шетланд аралдарының ең солтүстігіндегі Унст аралында орналасқан Корольдік Әуе күштерінің радар станциясы. 2019 жылдың шілдесінен бастап, 2006 жылы жабылудан кейін ол қайтадан толыққанды жұмыс істейтін радар станциясы болып табылады. Станцияның ұраны Praemoneo de Periculis («Қауіптің алдын алу») оның атқаратын қызметін көрсетеді. RAF Saxa Vord Ресейдің Санкт-Петербург қаласынан солтүстікке қарай орналасқан және Аляскадағы Анкориджбен бірдей ендікте жатыр. Станция Унст аралының ең биік нүктесі – Сакса Ворд төбесінің атымен аталады. 1992 жылы желдің жылдамдығы — мөлшерінде тіркелген, содан кейін өлшеу құралдары бұзылып кеткен.
Remote Radar Head Saxa Vord or RRH Saxa Vord (aka RAF Saxa Vord), is a Royal Air Force radar station located on the island of Unst, the most northern of the Shetland Islands in Scotland. As of July 2019 it is once more a fully operational radar station, after closure in 2006. The station's motto Praemoneo de Periculis ('Premonition of Peril') reflects its role. RAF Saxa Vord is further north than Saint Petersburg in Russia, and on the same latitude as Anchorage, Alaska. The station was named after Saxa Vord, which is the highest hill on Unst at 935 feet (285 m). It holds the unofficial British record for wind speed, which in 1992 was recorded at — just before the measuring equipment blew away.
Алғашқы жылдар
Унст аралы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан бері Ұлыбританияның қорғанысында маңызды рөл атқарды. 1945 жылға қарай аралда екі радар орны болды – біреуі Сакса-Ворд төбесінде, ал екіншісі шығыс жағалаудағы Скауда. Екіншісі ескірек, ол 1941 жылы салынған және RAF Sullom Voe ұшу қайығы базасын қорғау жүйесінің бір бөлігі ретінде Chain Home радар желісіне кірген. Скау 1947 жылы жабылды.
РОТОР эрасы
Соғыстан кейінгі ROTOR радиолокациялық желісінің бір бөлігі ретінде, Сакса Ворд Британ аралдарының барлық аумағын қамтитын радиолокациялық желідегі ең солтүстік нүкте ретінде жаңа, ұзақ қашықтықтағы радиолокацияны орналастыруға таңдалды. ROTOR жүйесіне енгізілген жаңартулар аясында Сакса жаңа радарларды – AMES Type 14 орташа қашықтықтағы іздеу радары мен AMES Type 13 биіктік анықтағыштарын алды. Бұл құрылғылар салынып жатқан кезде, әлдеқайда қуатты жүйе – AMES Type 80 прототипі пайдалануға түсті. Type 80-нің тиімді қашықтығы Шетланд аралдарының барлық бөлігін және Норвегия теңізінің маңызды бөлігін қамтыды. Осы ауқымды қаптаманың арқасында кең аумақты көру үшін бірнеше станцияны біріктіру қажеттігі азайды, ал ROTOR жүйесі біртіндеп жеке Басты Радарлық Станцияларға дейін төмендетілді. Саксаға Type 80 орнату 1955 жылы басталды, бірақ 1956 жылдың қаңтарында, секундтық жел соққанда, құрылғы негізінен бұзылып түсті. 91-ші Сигналдар бөлімі Сакса Вордта 27 қыркүйекте 1957 жылы ресми түрде құрылып, 5 қазан күні 1957 жылы қолданысқа енгізілді және 1960 жылы оған Королева Елизавета II сапар шекті. Осы кезеңде Type 14 1964 жылдың қыркүйегіне дейін қосалқы жүйе ретінде сақталды, ал Type 13 1978/79 жылға дейін негізгі биіктік анықтағыш болып қалды. Type 80 1961 жылдың 26 қаңтарында желдің салдарынан қирап, жаңа радиодоманың ішінде қайта құрастырылды. Сол кезде Сакса Ворд үш нысандан тұрды: тұрғын ауданы, техникалық ауданы (радарлармен) және Setters Hill Estate (SHE) деп аталатын отбасылық жатақтар. Бастапқыда бұл нысан Корольдік Әскери-теңіз күштерімен бірлесіп пайдаланылды. Linesman жобасы елеулі кешігулерге ұшырады және жоспарланған мерзімнен бірнеше жыл кейін, 1973 жылы шектеулі режимде қолданысқа енгізілді. 1976 жылға қарай Type 80 ондаған жылдар бойы қолданылып келді және тек техникалық қызмет көрсету себептерімен ауыстыру қажет болды. Бұл AMES Type 96 (Marconi S649) енгізілуіне әкелді, ол екі радарлық антеннадан тұрды, олар бір-біріне қарама-қарсы орнатылған, біреуі D диапазонында, екіншісі F және E диапазондарында жұмыс істеді (барлығы үш таратушы/қабылдағыш). Ұзақ жылдар бойы қолданылып келген Type 13 биіктік анықтағыш ролінде жаңа Plessey HF200-мен алмастырылды.
IUKADGE дәуірі
Linesman іске қосылған кезде ол қажетсіз деп есептелді; жабдықтың көп бөлігі ондаған жылдар бұрынғы жобаларға негізделген және енді қол жетімді емес компоненттерден құралған. Ол ресми түрде іске қосылғанға дейін, оны мүмкіндігінше жылдам алмастыру туралы шешім қабылданды. Бірнеше жылдық жобалау процесінен кейін жаңа IUKADGE жүйесі пайда болды. Жүйе 1993 жылы Saxa Vord орналасқан жерде іске асырылды. Бұл НАТО бойынша жүргізілген жаңартулардың бір бөлігі болды және жаңа радарды қаржыландыру НАТО қорынан жасалды. Осының нәтижесінде, алты IUKADGE AMES Type 93-тің бірі Saxa үшін бөлінді.
Қашықтан басқару радиолокаторына ауысу
Жаңарту жұмыстары жүргізіліп жатқан кезде Варшава шарты тарап, Кеңес Одағы құлап кетті. Бұрынғы ұшқыштардың саны күрт азайды және олардың қайта оралуына ешқандай белгі байқалмады. 2000 жылдан 2004 жылдың 2 сәуіріне дейін станция RAF Бухан базасынан басқарылатын Saxa Vord қашықтан радиолокациялық басқару пункті (RRH) ретінде жұмыс істеді. 2004 жылдың 2 сәуірінде RAF Saxa Vord қашықтан радиолокациялық басқару пунктінен толық құрамы бар станцияға дейін жаңартылды, соның нәтижесінде аймақтағы радиолокациялық қорғаныстың бақылауы оған жүктелді. RRH Saxa Vord 2006 жылдың сәуірінде жабылды, ал нысан күтімге және техникалық қызмет көрсетуге алынып, радары бөлшектелді және басқа 93-ші типтегі радарлардың қосалқы бөлшектері ретінде пайдаланылды.
РРН ретінде қайта белсендіру
2017 жылдың қыркүйегінде Қорғаныс министрлігі Сакса Вордқа 10 миллион фунт стерлинг инвестицияланатындығын растады, ол жерді қашықтан радарлық басқару пункті ретінде қайта жандандыруға бағытталған. Бұл қадам Ресейдің әскери белсенділігінің күшеюіне жауап ретінде Ұлыбританияның солтүстігіндегі әуе кеңістігін жақсырақ бақылауды қамтамасыз етеді. 2017 жылдың қазан айында Солтүстік Йоркширдегі RRH Staxton Wold-тан Сакса Вордқа Lockheed Martin AN/TPS 77 L диапазонындағы радарды тасымалдау жұмыстары басталды. 2018 жылдың қаңтарында Әуе күштерінің бастығы, Әуе маршалы сэр Стивен Хиллиер жаңа радардың бастапқы операциялық қабілетке қол жеткізгенін тексеру үшін нысанға сапар шекті. 2018 жылдың соңына дейін толыққанды операциялық қабілетке ие болуы күтілуде. Ұлыбританиядағы RRH нысандарының жаңғырту бағдарламасы аясында Қорғаныс министрлігі 2020 жылы HYDRA жобасын бастады, ол жаңа заманауи байланыс ғимараттарын, радар мұнараларын және арнайы периметрлік қауіпсіздік жүйесін орнатуды көздейді. Сакса Вордта тұрақты түрде адамдар орналаспайды, бірақ техникалық қызмет көрсету мақсатында жүйелі сапарлар жасалады.