Кіріспе
Айнымалылардың жиілігін көрсетіп, жиынтықтау, орташалау сияқты әдістермен жинақталатын кесте. (санау арқылы ғана емес) Статистикада, контингенттік кесте (сорық кестелеу немесе кросстаб деп те аталады) – бұл өзгермелілердің көп өлшемді жиілік таралуын көрсететін матрицалық форматтағы кесте түрі. Олар зерттеулерде, бизнес-аналитикада, инженерлік және ғылыми зерттеулерде кеңінен қолданылады. Олар екі айнымалы арасындағы байланыстың негізгі суретін береді және олардың арасындағы өзара әрекеттесуді анықтауға көмектеседі. Контингенттік кесте терминін алғаш рет Карл Пирсон 1904 жылы жарық көрген "Drapers' Company Research Memoirs Biometric Series I" жинағының бір бөлігі "Контингенттік теориясы және оның ассоциация мен қалыпты корреляцияға қатынасы туралы" еңбегінде қолданған. Көп өлшемді статистиканың маңызды мәселесі – жоғары өлшемді контингенттік кестелердегі айнымалылардың негізіндегі (тікелей) тәуелділік құрылымын табу. Егер кейбір шартты тәуелсіздіктер анықталса, деректерді сақтау да тиімдірек жүргізілуі мүмкін (Lauritzen (2002) қараңыз). Мұны істеу үшін ақпарат теориясының ұғымдарын қолдануға болады, олар ақпаратты тек ықтималдық таралуынан алады, ал оны контингенттік кестеден салыстырмалы жиіліктер арқылы оңай білдіруге болады. Півоттық кесте – электрондық кесте бағдарламалық жасақтамасын пайдалана отырып контингенттік кестелер құрудың бір жолы.
cross tabulation that aggregates by summing, averaging, etc. (rather than only by counting)
In statistics, a contingency table (also known as a cross tabulation or crosstab) is a type of table in a matrix format that displays the multivariate frequency distribution of the variables. They are heavily used in survey research, business intelligence, engineering, and scientific research. They provide a basic picture of the interrelation between two variables and can help find interactions between them. The term contingency table was first used by Karl Pearson in "On the Theory of Contingency and Its Relation to Association and Normal Correlation", part of the Drapers' Company Research Memoirs Biometric Series I published in 1904. A crucial problem of multivariate statistics is finding the (direct )dependence structure underlying the variables contained in high dimensional contingency tables. If some of the conditional independences are revealed, then even the storage of the data can be done in a smarter way (see Lauritzen (2002)). In order to do this one can use information theory concepts, which gain the information only from the distribution of probability, which can be expressed easily from the contingency table by the relative frequencies. A pivot table is a way to create contingency tables using spreadsheet software.
Тәуекел кестесінің стандартты мазмұны
Бірнеше баған (тарихи тұрғыдан, олар баспа бетіндегі барлық ақ кеңістікті пайдалану үшін жасалған). Әрбір қатар халықтың нақты бір кіші тобына (осы жағдайда ерлер немесе әйелдер) жататын болса, бағандар кейде баннерлік нүктелер немесе тіліктер деп аталады (ал қатарлар кейде түбірлер деп аталады). Мағыналық тесттер. Әдетте, бағандарды салыстыру, яғни бағандар арасындағы айырмашылықтарды тексеру және осы нәтижелерді әріптермен көрсету, немесе жасушаларды салыстыру, яғни кестедегі қандай да бір жолмен ерекшеленетін жасушаны анықтау үшін түс немесе жебелерді пайдалану. Жиынтық қорытындылар немесе желілер. Бір немесе бірнеше: пайыздық көрсеткіштер, қатарлық пайыздық көрсеткіштер, бағандық пайыздық көрсеткіштер, индекстер немесе орташа көрсеткіштер. Салмақталмаған үлгі көлемі (саны).
Қатысу шаралары
Екі айнымалының арасындағы байланыс деңгейі бірнеше коэффициенттер арқылы бағалануы мүмкін. Келесі тармақтарда олардың кейбіреулері сипатталған. Оларды қолдану туралы толық ақпарат алу үшін әр тармақтың тақырыбы астындағы сілтемелер арқылы негізгі мақалаларды қараңыз.
Тетрахоралық корреляциялық коэффициент
Басқа бір таңдау – тетрахоралық корреляция коэффициенті, бірақ ол тек 2 × 2 кестелерге ғана қолданылады. Полихоралық корреляция – екі деңгейден артық мәндері бар айнымалыларды қамтитын кестелерге тетрахоралық корреляцияның кеңейтілген түрі. Тетрахоралық корреляция, әрбір дихотомиялық өлшемнің жатқан айнымалысы қалыпты үлестірімге ие деп есептейді. Бұл коэффициент "дәл өлшенген мәндер екі санатқа келтірілген кезде [Пирсонның моменттік] корреляциясын өлшеуге ыңғайлы келеді". Тетрахоралық корреляция коэффициентін, мысалы, әрбір айнымалының екі деңгейін 0,0 және 1,0 мәндерімен белгілеп есептелетін Пирсон корреляция коэффициентімен шатастырмау керек (математикалық тұрғыдан φ коэффициентімен бірдей).
Ламбда коэффициенті
Ламбда коэффициенті – айқас кестелердегі байланыстың күшін көрсететін өлшем, егер айнымалылар номиналды деңгейде өлшенген болса. Мән 0,0 (байланыс жоқ) пен 1,0 (максималды мүмкін байланыс) аралығында өзгереді. Асимметриялық ламбда тәуелді айнымалыны болжаудың қаншалықты жақсарғанын көрсетеді. Симметриялық ламбда екі бағытта болжау жасалғандағы жақсару пайызын өлшейді.
Басқалар
Гамма сынағы: үстел мөлшеріне де, теңдікке де түзетулер жасалмайды. Кендалдың тау: теңдіктерге бейімделу. Tau b: шаршы үстелдерге қолданылады. Tau c: тіктөртбұрышты үстелдерге қолданылады.