Ачех соғысы: Голланд колониясының шабуылы және тәуелсіздік күресі

Кіріспе

1873–1904 жылдар аралығында Индонезияда голланд отаршылдық соғысы
1976–2005 жылдар аралығындағы көтеріліс

Ачех сұлтанының таратылуы
Ачехке голланд үкіметінің енгізілуі
| аумағы = Ачех Голландтың Шығыс Үндістанына қосылды
| жауынгер1 =
Голландтың Шығыс Үндістан армиясы
Голландтың корольдік теңіз күштері
| жауынгер2 = Ачех сұлтаны
Ислам ғалымдары
🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Нидерланды Ж. К. ван дер Вийк
Алауддин Мухаммад Дауд Сиях II
Кут Няк Диен Теңку Чик ди Тиро
Кут Няк Меутиа
Пангlima Polem
| күші1 = 3,000 әскер (Бірінші Ачех экспедициясы)
| қазалар2 = 60,000–70,000 қаза тапты (холерадан да көз жұмғандар бар) Бұл соғыс 19 ғасырдың соңында Голландтың қазіргі Индонезия үкіметін бекітуге бағытталған қақтығыстардың бір бөлігі болды. Науқан Голландта дау тудырды, себебі қаза болғандар туралы фотосуреттер мен есептер жарияланды. 1914 жылға дейін оқшауланған қанды көтерілістер жалғасты. Еуропа мен Американың бұрышқа деген сұранысының артуы британдықтар, француздықтар және американдықтар арасында дипломатиялық қақтығыстарға әкелді. Сұлтан Алауддин Ибрагим Мансур Сияхтың (1838–1870) билігінде Ачех сұлтаны аймақтық раджаларды бақылауына алды және өз иелігін шығыс жағалауға дейін кеңейтті. Голландтың Ачехтегі аумақтық амбициялары оның табиғи ресурстарын, әсіресе қара бұрыш пен мұнайды пайдалануға және тәуелсіз жергілікті мемлекетті жоюға деген құштарлығымен туды. Голландтар сонымен қатар Оңтүстік-Шығыс Азиядағы, әсіресе британдықтар мен француздықтардың ықпалына қарсы тұруды көздеді.

Стратегиялар

Голландиялықтар соғыс барысында бірнеше стратегияларды қолданды; 1873 жылы жасаған жеке, жылдам шабуылдар сәтсіз аяқталды, содан кейін олар теңіз блокадасын, келісімге келу әрекеттерін, бекіністер желісінде шоғырлануды және соңында пассивті қоршауды ұстанды. Бірақ бұл әрекеттердің нәтижесі шамалы болды. Операциялық шығындар жылына 15-20 миллион гульдерге жететін, колониялық үкіметті дерлік банкротқа дейін жеткізді.

Голландияның алғашқы шабуылдары

1873 жылы Сингапурда Ачех сұлтандығының өкілдері мен жергілікті американдық консул арасында екіжақты шартқа қатысты келіссөздер өтті. Ачехтің тәуелсіздігін сақтау мақсатында сұлтан Махмуд басқа батыс елдерінен және Түркиядан тікелей көмек сұрады, бірақ көп нәтижеге жете алмады. Американдық консул қолдау білдіргенімен, АҚШ үкіметі бейтараптығын сақтады. Халықаралық саяси аренадағы әлсіздігіне байланысты Осман империясының күші жетпеді, ал британдықтар голландтармен арадағы қарым-қатынастарына орай араласудан бас тартты. Тек француздар ғана Махмудтың шақыруына жауап беруге келісті.

Голландияның екінші шабуылдары

1873 жылы қарашада генерал Ян ван Свитен басқарған 13 000 сарбаздан тұратын екінші экспедиция Ачехке жіберілді. Бірақ, улебелангтар жаңадан қалпына келтірілген кірістерін Ачех қарсыласу күштерін қаржыландыруға пайдаланды. Голландияның Ачехке жасаған әскери шарасы мыңдаған сарбаздардың өмірін құрбан етті және отарлық үкіметтің қаржылық шығындарын күрт арттырды. 1880 жылдың 13 қазанында отарлық үкімет соғыс аяқталғанын мәлімдеді және азаматтық үкімет құрды, бірақ басып алған аймақтарда бақылауды сақтау үшін үлкен шығындар жасауын жалғастырды. Ачех жергілікті халқының қолдауын ұнатуға тырысып, голландтар татуласудың белгісі ретінде Банда Ачехтегі Масджид Рая Байтуррахман, яғни Ұлы мешітті қайта жаңартты. Голландияның соғыс министрі Август Виллем Филип Вейцель Ачехке қайтадан ашық соғыс жариялады, және соғыс бұрынғысы сияқты аз жетістікпен жалғасты. Технологиялық тұрғыдан басымдыққа ие болған қарсыласқа қарсы тұрып, ачехтықтар партизандық соғыс тактикасын, әсіресе тұзақтар мен шабуылдарды қолданды. Голланд әскерлері жауап ретінде толыққанды ауылдарды жойып, тұтқындар мен бейбіт азаматтарды өлтірді. 1884 жылы голландтар Ачехтегі барлық күштерін Банда Ачех маңындағы нығайтылған шепке қайтарды.

Бейбіттандыру

1898 жылы Ван Хейтс Ачехтің губернаторы болып жарияланды, ал оның лейтенанты, кейін Голландия премьер-министрі болған Хендрикус Колинмен бірге Ачехтің көп бөлігін бағындырды. Олар Хургронже ұсынғандарды орындап, ауылдағы қарсылықты оқшаулап, оларды қолдайтын ынтымақтас улебелангтарды анықтады. 1903 жылы Сұлтан Алауддин Мұхаммед Дауд Сиях II, Туанку Раджа Кеумала, Махмуд және Муда Перкаса бастаған Ачехтің басты секулярлық қарсылық көшбасшылары бас иді. 1904 жылдың соңына қарай Ачехтің көп бөлігі Голландияның бақылауында болды және отарлық мемлекетпен ынтымақтасқан жергілікті үкімет құрылды. Голландиялықтар Ачехтің үстемдігін нығайту үшін діни төзімділік саясатын жүргізіп, ачехтерді қарулы күреске барудан қайтарды. Ачех соғысы 1901 мен 1910 жылдар аралығында Бали, Молукка, Борнео және Сулавесидегі басқа тәуелсіз мемлекеттердің Голландияға қосылуына да ықпал етті. Сонымен қатар, Суматраның батыс жағалауындағы Голландия экспедициясында және әсіресе Ачех соғысында голландтарға қарсы "паранг сабил" аясында жанкешті шабуылдар жасалды. Бұл ачехтердің ислам дініндегі жеке жихадтың бір бөлігі саналды. Голландтар оны Atjèh moord (Acehmord, Aceh mord, Aceh mord, Aceh Pungo) деп атады. Ачех әдебиетінің еңбегі – Hikayat Perang Sabil голландтарға қарсы ачехтердің жанкешті шабуылдарының себебін түсіндірді. Голланд тіліндегі терминдердің индонезиялық аудармалары – Aceh bodoh (Aceh pungo) немесе Aceh gila (Aceh mord) болды. Ачех өлтіруі жапондықтар Ачехті басып алған кезде жапондарға қарсы да қолданылды. Ачех уламалары (ислам дінбасылары) голландтарға қарсы 1942 жылдың ақпанында, ал жапондарға қарсы 1942 жылдың қарашасында күресті. Көтеріліске Ачехтің барлық діни ғалымдар қауымдастығы (PUSA) жетекшілік етті. Жапондар көтерілісте 18 адамды өлтірді, ал 100-ден астам немесе 120-дан астам ачехтер қаза тапты. Көтеріліс Баюда болды және Цьот Плиенг ауылының діни мектебіне бағытталды. Көтеріліс кезінде минометтер мен пулеметтермен қаруланған жапон әскерлері 10 және 13 қарашада Було Гампонг Теуэнг пен Тьот Плиенгте Teungku Абдул Джалил (Тенгку Абдул Джалил) басқаратын семсермен қаруланған ачехтерге қарсы шабуыл жасады. 1945 жылдың мамырында ачехтер қайтадан көтерілді. Ачех тіліндегі түпнұсқалық Hikayat Prang Sabi (сонымен қатар қараңыз: id:Hikayat Prang Sabi) жауи жазуымен жазылған, оны Ибрагим Альфиан латын әліпбиіне транслитерациялап, Жакартада жариялады. Perang sabi – ачех тіліндегі джихад, қасиетті соғыс сөзі. Perang sabi туралы ачех әдебиеті Teungku di Tiro сияқты ислам дінбасылары (уламалар) тарапынан Ачех соғысында голландтарға қарсы қарсылықты күшейту үшін таратылды. Hikayat Perang Sabil-де шейіт болу үшін жасалған шабуылдардағы сыйлықтар (араб мәтіндерінде егжей-тегжейлі) және голландтардың жасаған зұлымдықтары туралы айтылды, оны уламалар мен ачехтердің шағын топтары оқып, голландтарға қарсы жанкешті шабуылдар жасау арқылы "шейіт" мәртебесіне қол жеткізуге ант берді. Perang sabil – малай тіліндегі "жихад", "ғазават" сияқты "қасиетті соғыс" сөзіне тең. Саиф Мұхаммед Исаның "Сабил: Прахара ди Буми Ренконг" атты көркем романы Ачехтің голландтарға қарсы соғысы туралы айтады және Hikayat Perang Sabil-ге сілтеме жасайды. Муалимбунсу Сайам Мұхаммед Индонезияның исламдық қасиетті соғысының тарихы туралы "Нуссантарадағы Перунг Сабилдің мотивациялары" (Motivasi perang sabil di Nusantara: kajian kitab Ramalan Joyoboyo, Dalailul Khairat, dan Hikayat Perang Sabil) атты еңбегін жазды. Балалар мен әйелдер Hikayat Perang Sabil арқылы голландтарға қарсы жанкешті шабуылдар жасауға шақырылды. Голландтар басып алған Ачехта хикаят 1917 жылдың 27 қыркүйегінде полиция шабуылы кезінде Сабидің үйінен тәркіленді. Голланд сарбаздарына аяқ киімдегі ачех жауынгерлері пышақтармен шабуыл жасады.

In 1898 Van Heutsz was proclaimed governor of Aceh, and with his lieutenant, later Dutch Prime Minister Hendrikus Colijn, would finally conquer most of Aceh. They followed Hurgronje's suggestions, finding cooperative uleebelang that would support them in the countryside and isolating the resistance from their rural support base. In 1903, the main secular Acehnese resistance leaders including Sultan Alauddin Muhammad Da'ud Syah II, Tuanku Raja Keumala, Mahmud and Muda Perkasa capitulated. By the end of 1904 most of Aceh was under Dutch control, and had an indigenous government that cooperated with the colonial state. The Dutch consolidated their control over Aceh by practising a policy of religious tolerance as a means of dissuading the Acehnese from taking up an armed struggle. The Aceh War also encouraged Dutch annexation of other independent states in Bali, Moluccas, Borneo and Sulawesi between 1901 and 1910. and against the Dutch in the Dutch expedition on the west coast of Sumatra and most notably during the Aceh War, where they performed suicide attacks as part of "parang sabil". It was considered as part of personal jihad in the Islamic religion of the Acehnese. The Dutch called it Atjèh moord, (Acehmord, Aceh mord, Aceh mord, Aceh Pungo). The Acehnese work of literature, the Hikayat Perang Sabil provided the background and reasoning for the "Aceh mord" – Acehnese suicide attacks upon the Dutch. The Indonesian translations of the Dutch terms are Aceh bodoh (Aceh pungo) or Aceh gila (Aceh mord). Atjèh moord was also used against the Japanese by the Acehnese during the Japanese occupation of Aceh. The Acehnese Ulama (Islamic clerics) fought against both the Dutch and the Japanese, revolting against the Dutch in February 1942 and against Japan in November 1942. The revolt was led by the All Aceh Religious Scholars' Association (PUSA). The Japanese suffered 18 dead in the uprising while they slaughtered up to 100 or over 120 Acehnese. The revolt happened in Bayu and was centred around Tjot Plieng village's religious school. During the revolt, the Japanese troops armed with mortars and machine guns were charged by sword wielding Acehnese under Teungku Abduldjalil (Tengku Abdul Djalil) in Buloh Gampong Teungah and Tjot Plieng on 10 and 13 November. In May 1945 the Acehnese rebelled again. The original Acehnese language work Hikayat Prang Sabi (see also: id:Hikayat Prang Sabi) written with the Jawi script has been transliterated into the Latin alphabet and annotated by Ibrahim Alfian which was published in Jakarta. Perang sabi was the Acehnese word for jihad, a holy war and Acehnese language literary works on perang sabi were distributed by Islamic clerics (ulama) such as Teungku di Tiro to help the resistance against the Dutch in the Aceh War. The recompense awarded by the fighters in paradise (detailed in Arabic texts) and mentions of Dutch atrocities were expounded on in the Hikayat Perang Sabil which was communally read by small cabals of ulama and Acehnese who swore an oath before going to achieve the desired status of "martyr" by launching suicide attacks on the Dutch. Perang sabil was the Malay equivalent to other terms like Jihad, Ghazawat for "Holy war". Fiction novels like Sayf Muhammad Isa's Sabil: Prahara di Bumi Rencong on the war by Aceh against the Dutch include references to Hikayat Perang Sabil. Mualimbunsu Syam Muhammad wrote the work titled "Motives for Perang Sabil in Nusantara" (Motivasi perang sabil di Nusantara: kajian kitab Ramalan Joyoboyo, Dalailul Khairat, dan Hikayat Perang Sabil) on Indonesia's history of Islamic holy war. Children and women were inspired to engage in suicide attacks by the Hikayat Perang Sabil against the Dutch. In Dutch occupied Aceh, the hikayat was confiscated from Sabi's house during a police raid on 27 September 1917. Dutch soldiers were attacked with blades wielded by Acehnese fighters on their feet.

Салдары

Ачех соғысынан кейін жергілікті улебелангтар (аристократия) голландтарға Ачехті жанама басқару арқылы бақылауда ұстап тұруға көмектесті. Ашық қақтығыс аяқталғаннан кейін де, голланд билігіне қарсы ачех халқының қарсылығы 1942 жылы Голландтік Шығыс Үндістанға жапон шабуылына дейін жалғасты. 20 ғасырдың басында голланд азаматтары мен қызметкерлері ачехтардың спорадикалық, өзіне-өзі зиян келтіру шабуылдарының нысаны болды, олар Хикаят Перанг Сабил және басқа да тыйым салынған мәтіндердің ықпалында болды. Бұл құбылыс «Атьех моорд» немесе «Ачех қырғыны» деп белгілі болды және голланд үкіметін провинцияда маңызды күштерді сақтап тұруға мәжбүр етті. 20 ғасырдың басында Standard Oil және Royal Dutch Shell компаниялары провинцияның мол мұнай қорынан пайда табу үшін мұнай өңдеу зауыттарын дамытты. Ачех халқының наразылығын мәжбүрлі еңбек жүйесі одан әрі күшейтті, онда азаматтар жылына 24 күн үкіметтік жол құрылысында жұмыс істеуге міндеттелді. Ачех ғиламалары (ислам дін қызметкерлері) голландтарға де, жапондарға да қарсы күресті, 1942 жылдың ақпанында голландтарға, ал 1942 жылдың қарашасында жапондарға қарсы көтеріліс ұйымдастырды. Көтеріліс Пан Ачех діни ғалымдар қауымдастығы (PUSA) басшылығымен жүрді. Жапондар көтерілісте 18 адамды өлтірді, ал 100-120 ачехты қырғынға ұшыратты. Көтеріліс Баюда болды және Цьот Плиенг ауылының діни мектебіне бағытталды. Көтеріліс кезінде минометтермен және пулеметтермен қаруланған жапон әскерлері 10 және 13 қарашада Було Гампонг Тэуэнг және Тьот Плиенгте Teungku Абдул Джалил (Тенгку Абдул Джалил) басшылығындағы қылышпен қаруланған ачехтарға қарсы шабуыл жасады. 1945 жылдың тамызында жапондар капитуляциялағаннан кейін Индонезия Ұлттық революциясы кезінде аристократия голландтармен ынтымақтастығы үшін жазаға тартылды, ал аймақ Сукарноның республикалықтарының бекінісіне айналды. Шағымдардың ішінде Ачехтің негізінен христиандық Батак провинциясы - Солтүстік Суматраға қосылуы, Индонезия Республикасының ішіндегі нашар қаржылық және саяси сыйақылар, сондай-ақ шариғат заңдарын енгізбеу болды. 1953 жылы Сукарно Ачехтің шариғат заңын қабылдау жоспарына қарсы екенін мәлімдеп, «Индонезия – панкасила идеологиясы бар ұлттық мемлекет, белгілі бір діни бағыты бар теократиялық ел емес» деді. Сукарномен бірге келген Сажоетидің айтуынша, кейбір ачехтік радикал топтары Сукарноның сапарын құптамады және тіпті оның секуляризациялық жоспары бар деген күдікке іштенді. Мысалы, кейбір плакаттарда: «Біз президенттің Амунтайдағы сөзіне өкінеміз»; «Біз президентті жақсы көреміз, бірақ елді одан да жақсы көреміз. Біз елімізді жақсы көреміз, бірақ дінімізді одан да жақсы көреміз. Ислам қасиетті»; «Дінді жақсы көру – елді жақсы көру. Бірақ елді жақсы көруді дінді жақсы көру деп айтуға болмайды» және «Ислам заңдарын қабылдамағандар Исламның қорғаушылары емес» деп жазылған. Бұл факторлар Дауд Береух басшылығымен Дарул Ислам қозғалысының қысқа мерзімді көтерілісіне әкелді. Бұл ретте, көптеген ачехтар мен басқа суматралықтар үкіметтік және әскери лауазымдардың басым бөлігінің явандықтардың қолында болуына наразылық білдірді.

Following the Aceh War, local uleebelang (aristocracy) assisted the Dutch in maintaining control over Aceh through indirect rule. Despite the end of open conflict, popular Acehnese resistance against Dutch rule continued until the Japanese invasion of the Dutch East Indies in 1942. Throughout the early 20th century, Dutch citizens and personnel were targeted by sporadic suicide attacks by the Acehnese who were influenced by the Hikayat Perang Sabil and other proscribed texts. This phenomenon was known as the Atjeh moord or "Aceh murders" and forced the Dutch government to maintain substantial forces within the province. During the early 20th century, Standard Oil and Royal Dutch Shell developed oil refineries to profit from the province's substantial oil reserves. Acehnese resentment was further stoked by a system of forced corvee labour where subjects were required to work on government roadwork projects for 24 days a year. The Acehnese ulama (Islamic clerics) fought against both the Dutch and the Japanese, revolting against the Dutch in February 1942 and against Japan in November 1942. The revolt was led by the Pan Aceh Religious Scholars' Association (PUSA). The Japanese suffered 18 dead in the uprising while they slaughtered up to 100–120 Acehnese. The revolt happened in Bayu and was centred around Tjot Plieng village's religious school. During the revolt, the Japanese troops armed with mortars and machine guns were charged by sword wielding Acehnese under Teungku Abduldjalil (Tengku Abdul Djalil) in Buloh Gampong Teungah and Tjot Plieng on 10 and 13 November. During the Indonesian National Revolution following the Japanese surrender in August 1945, the aristocracy were targeted for retribution due to their collaboration with the Dutch and the region became a stronghold for Sukarno's Republicans. Grievances included Aceh's incorporation into the predominantly Christian Batak province of North Sumatra, its poor financial and political rewards within the unitary Indonesian Republic and the failure to implement sharia law. In 1953, Sukarno stated that he opposed Aceh's plan to enact sharia law, stating that "Indonesia is a nation state with the ideology of Pancasila, not a theocratic country with a certain religious orientation." As told by Sajoeti, who also accompanied Sukarno, some of the Acehnese militant groups did not welcome Sukarno's visit and even suspected that he had a secularizing agenda. For instance, there were some posters which read: "We regret the President's speech in Amuntai"; We love the President, but we love the country more. We love the country but we love religion more. Islam is sacred"; "Loving the religion means loving the country. But it doesn't mean loving the country is loving the religion", and "Those who reject Islamic laws are not defenders of Islam." These factors led to a short lived rebellion by the Darul Islam movement under Daud Bereueh Despite this, many Acehnese and other Sumatrans resented key government and military positions being dominated by Javanese.