Кіріспе

Америкалық геолог және планеталық ғалым Томас А. (Тим) Муч (26 тамыз 1931 – 6 қазан 1980) – американдық геолог, планеталық ғалым және таушы. Ол 1960 жылдан бастап Браун университетінде профессор болып жұмыс істеді және 1980 жылы қайтыс болған кезде Браун университетінен демалыста болып, NASA ғарыш ғылымдарының орынбасар әкімшісі қызметін атқарды. Ол Кашмир Гималай тауларындағы Нун тауынан түсіп келе жатқанда жоғалып кетті.

Өмірбаян

Тим Мач тау өрмелеуші ретінде дәстүрлі мағынада және планеталық ғалым ретінде заманауи мағынада зерттеуші болды. Ол 1950-ші жылдары Тетон тауларында, содан кейін Британдық Колумбияда тау шаңғысына көтерілді, онда Арджуна тауына алғашқы көтерілуді жасады, ал Канаданың Роки тауларында Эйфель шыңына алғашқы көтерілуді жасады. 1955 жылы ол Джозеф Мерфимен бірге Пәкістанға барды, онда екеуі Хиндукуш тауларының Истор-онал (биіктігі 24 288 фут) шыңына көтерілді және осы шыңға алғаш рет шыққандарына сенді. Кейінірек, басқа альпинистер Истор-оналға көтерілген кезде, олардың жеткен шыңы ең жоғары шың болған-болмағаны белгісіз болды. Браун университетінің профессоры ретінде ол Айдың геологиясы туралы кітаптар жариялады («Ай геологиясы: Стратиграфиялық көрініс», 1973 жылы жарық көрді) және Марстың геологиясы («Марстың геологиясы», 1977 жылы жарық көрді), сондай-ақ зерттеу және геология бойынша дәстүрлі курстарды оқытты. Зерттеу курстарының бірінде ол Браун университетінің студенттерінен бір топты Гималайдың Девистан шыңына көтерілуге жетекшілік етті. Планеталық ғалым ретінде ол 1976 жылы Марсқа жіберілген «Викинг» миссиясының беттік суретке түсіру тобының басшысы болды. Ол алғашқы суреттерге қатысты: «Бұл керемет көрініс. Шын мәнінде солай. Бұрынғы және кейінгі ешбір нәрсемен салыстыруға болмайды. Ол мөлдір, жарқыраған, шексіз. Зерттеуші түсінер еді. Біз Марстың бетінде тұрдық», – деп мәлімдеді. 1980 жылы қайтыс болған кезде ол Браун университетіндегі қызметінен демалыс алып, Вашингтондағы НАСА-да Ғарыш ғылымдары жөніндегі әкімшінің орынбасары болып қызмет етіп жатқан еді. Марстағы бір кратер оның құрметіне аталды, ал «Викинг-1» қондырғысы 1981 жылдың 7 қаңтарында НАСА әкімшісі Роберт А. Фрош тарапынан ресми түрде «Томас А. Мач еске алу станциясы» деп қайта аталды. Қазіргі уақытта Смитсонов институтында көрсетілген инженерлік модельдің жанында осыны еске алатын шағын тақташа орналасқан, сондай-ақ жағдайларға мүмкіндік болғанда нақты қондырғымен бірге қалдырылатыны туралы жазба бар. Томас «Тим» Мач еске алу қоры 1981 жылы оның отбасы мен достары тарапынан құрылды.