Кіріспе

Американдық аэроғарыш инженеры (1955 жылы туған)

Джеффри Алан Лэндис ( /l/æ/n/d/ɪ/s/; 1955 жылдың 28 мамырында туған) – американдық аэроғарыш инженеры және жазушы, Ұлттық аэронавтика және ғарыш басқармасында (NASA) планеталарды зерттеу, жұлдызаралық жылдамдық, күн энергиясы және фотоэлектрлік энергия салаларында жұмыс істейді. Ол негізінен күн жасушаларын және фотоэлектрлік құрылғыларды жетілдіру саласында тоғыз патенттің иесі, сондай-ақ Ай, Марс және Венерада база салу және жұлдызаралық саяхаттар мүмкіндіктері туралы баяндамалар жасап, түсіндірмелер берді. Лэндис ғылыми білімімен қатар, ғылыми фантастика жанрында да шығармалар жазады. Осы туындылары үшін ол «Небула» сыйлығын, екі «Хьюго» сыйлығын және «Локус» сыйлығын, сондай-ақ өлеңдері үшін екі «Рислінг» сыйлығын жеңіп алды. Ол түрлі ғылыми басылымдарға ғылыми мақалалар жазады.

Өмірбаян

Лэндис Мичиган штатының Детройт қаласында дүниеге келді және балалық шағында Вирджиния, Мэриленд, Филадельфия және Иллинойс штаттарында өмір сүрді. Оның жоғары білімі Нью-Трир орта мектебінде, Виннетка, Иллинойс штатында алды. Ол болашақ ғарыш миссиялары үшін технологияларды және оларды дамытумен айналысты. Ол ғарышкерлік және фотовольтаика салаларында тоғыз патенттің иесі. Лэндис "New Scientist" журналында болашақ Ай базасы үшін оттегі өндірудің және құрылыс материалдарын жасаудың практикалық жақтары туралы, сондай-ақ Марста болат өндіру үшін қолжетімді металл темірін пайдалану мүмкіндіктері туралы пікір білдірді. Ол көптеген кәсіби наградаларға ие, оның ішінде Америка Аэронавтика және Астронавтика институтының Аэроғарыш қуат жүйелері сыйлығы, NASA ғарыш ұшуы туралы хабардар ету сыйлығы және 2016 жылғы Ротари ұлттық ғарыш жетістіктерінің Stellar сыйлығы.

Фотоэлектрлік қуат жүйелері

Лэндис техникалық жұмысының көп бөлігі күн батареяларын және олардың тізбектерін, жерде қолдану үшін де, ғарыш аппараттары үшін де әзірлеумен айналысты.

Марс

Лэндис Марсты адам және роботпен зерттеу технологиясын әзірлеуге және Марс бетінің ғылыми талдауына қатысты бірнеше жобада жұмыс істеді, оның ішінде Марс ортасындағы фотоэлектрлік жасушалардың тиімділігін зерттеу, Марс шаңының оларға тигізетін әсері және массивтерден шаңды жою технологиялары. Ол "Марс Жолаушысы" миссиясындағы ровер тобының мүшесі болды және Марс тасына "Йоги" деп ат қойды. 2003 жылғы "Марсты зерттеу" миссиясының ғылыми тобында да жұмыс істеді, атмосфераны зерттеу және Марс экваторындағы мұзды байқау жүргізді. Ол сондай-ақ "Марс Сурвейер 2001" қондырғысы миссиясы үшін "Марс ISPP Propellant Precursor" эксперименті тобының мүшесі болды – бұл Марс атмосферасынан оттегі өндіруді демонстрациялауға арналған эксперименттік жиынтық (ол "Марс Полярлық қондырғысының" сәтсіздігінен кейін тоқтатылды). Ол болашақта Марсқа роботтық және адамдармен ұшуға арналған тұжырымдамаларды талдаумен де айналысты. Оларға "Марс Гейзер Хоппер" ғарыш кемесі, Марстың оңтүстік полюсі маңындағы аймақтарда табылған көмірқышқыл газы гейзерлерін зерттеуге арналған "Discovery" класындағы миссиялық тұжырымдамасы, Марсты телероботтық зерттеу үшін "Real time Robotic Operations" ("HERRO") тұжырымдамасы және Марс үлгілерін қайтару миссиясы үшін жергілікті ресурстарды пайдалану тұжырымдамалары кіреді. 1993 жылғы мақаласында ол Марсты зерттеудің кезеңдік бағдарламасын ұсынды, онда Марсқа адамдардың қонуына дейін бірқатар қадамдық жетістіктерге қол жеткізілуі керек еді.

НАСА-ның озық тұжырымдамалар институты

Лэндис НАСА-ның Алдыңғы Қатарлы Тұжырымдамалар Институтының ("NIAC") мүшесі болды, онда ол жұлдызаралық ұшу үшін қозғалтқыш ретінде лазерлік және бөлшектік сәулемен итермеленетін желкендерді пайдалануды зерттейтін жобада жұмыс істеді. 2002 жылы Лэндис Америка ғылымды дамыту қауымдастығының жылдық конгресінде жұлдызаралық сапардың мүмкіндіктері мен қиындықтары туралы баяндады, бұл "адамзаттың бір күні ең жақын жұлдызға қалай аттанатыны туралы алғашқы маңызды талқылау" деп сипатталды. Доктор Лэндис: "Бұл адамдардың жұлдызаралық сапарға шығуын нақты қарастырған алғашқы жиналыс. Бұл тарихи оқиға. Біз жұлдыздарға қатынаймыз. Ұзақ мерзімде таңдаудың басқа жолы жоқ" деді. Ол бірнеше нанометр қалыңдықтағы алмаз желкенді, күн энергиясымен жұмыс істейтін, "жарық жылдамдығының 10 пайызына" жете алатын жұлдыз кемесін сипаттады. 2012 жылы ол қайтадан NASA Innovative Advanced Concepts стипендиясын алды, Венераны зерттеуге арналған Venus Landsailing Rover деп аталатын жер бетінде жүретін ровердің мүмкіндік тұжырымдамасымен, ал 2015 жылы Нептунның Тритон спутнігіне миссияны жобалау үшін NIAC зерттеуінің ғылыми жетекшісі болды. 2017 жылы Лэндистің жұмысы "Дүние кітаптарының" 10-14 жастағыларға арналған "Бұл әлемнен тыс" кітаптар сериясының бөлігі ретінде жарық көрген NASA өнертапқышы Джеффри Лэндистің қатысуымен жазылған "Венерадағы жер жүзіне жүзіп жүретін ровер" кітабының тақырыбы болды.

Академиялық лауазымдар

2005–2006 жылдары ол МТИ-де Рональд Э. Макнейр атындағы астранавтиканың қонақ профессоры болып тағайындалды және 2007 жылы AIAA Abe M. Zarem Educator Award сыйлығын жеңіп алды. Лэндис сондай-ақ Халықаралық ғарыш университетінің оқытушысы болды; 1998 жылы ол Ғарыш зерттеулер бағдарламасындағы Кен өндіру, өндіріс және робототехника кафедрасында оқытушы болып жұмыс істеді, ал 1999 жылы Таиландтың Нахон-Ратчасима қаласындағы Суранри технология университетінің 12-ші Ғарыш зерттеулер бағдарламасында оқытушы болды. Ол "Балалар шөлден шыққанда" студенттік жобасының тең төрағасы болды. Сондай-ақ, ол Чилидің Вальпараисо қаласында өткен ISU 13-ші Ғарыш зерттеулер бағдарламасында және 2015 жылы Огайо штатының Афина қаласында өткен Ғарыш зерттеулер бағдарламасында қонақ лекторы болып қатысты. Жазушы ретінде ол 2001 жылы Мичиган мемлекеттік университетінде Clarion Writers Workshop-та оқытушы болды. 2012 жылы Launch Pad семинарында қонақ оқытушы болып жұмыс істеді.

Ғылыми фантастика

Лэндистің алғашқы ғылыми-фантастикалық әңгімесі "Элементаль" 1984 жылдың желтоқсан айында "Аналог" журналында жарияланды және 1985 жылғы "Үздік новелла" номинациясы бойынша "Хьюго" сыйлығына ие болды. Ол сонымен қатар, Джон У. Кэмпбелл сыйлығының "Ең үздік жаңа жазушы" аталымына ұсынылды. Ғылыми фантастика саласында Лэндис 70-тен астам қысқа әңгіме және екі кітап жариялады. Ол 1989 жылы "Дирак теңізіндегі толқындар" (Асимовтың ғылыми фантастикасы, 1988 жылғы қазан) әңгімесі үшін "Небула" сыйлығын, 1992 жылы "Күндегі серуен" (Асимовтың ғылыми фантастикасы, 1991 жылғы қазан) әңгімесі үшін "Хьюго" сыйлығын және 2003 жылы "Марсқа құлау" (Аналог ғылыми фантастика және факт, 2002 жылғы шілде/тамыз) әңгімесі үшін тағы да "Хьюго" сыйлығын жеңіп алды. Оның алғашқы романы "Марс арқылы өту" 2000 жылы Tor Books баспасында жарық көрді және "Locus" сыйлығын жеңіп алды. Ол сондай-ақ, "Айнадағы адам" (2009) повесі үшін "Аналогтық аналитикалық зертхана" сыйлығын жеңіп алды. Оның 2010 жылғы "Бұлттар сұлтаны" новелласы ең үздік қысқа ғылыми-фантастикалық әңгіме үшін "Теодор Стерджон" сыйлығын жеңіп алды және "Небула" мен "Хьюго" сыйлықтарына ұсынылды. 1985 жылы ол Кристин Кэтрин Раш, Марта Сукуп, Уильям Шунн, Реза Нельсон, Мэри Турзильо және Роберт Дж. Хоу сияқты басқа да жаңадан шығып келе жатқан ғылыми-фантастика жазушыларымен бірге "Кларион" семинарында қатысты.

Поэзия

Лэндис сонымен қатар көптеген өлеңдер жариялады, олардың көпшілігі ғылыми фантастика немесе ғылыми тақырыптарға арналған. Ол 2000 жылы "Рождество, кейін бәріміз уақыт машиналарын алған соң" өлеңі үшін (сол жылы ең жақсы өлең үшін Асимовтың оқырмандар сыйлығын да жеңіп алды) және 2009 жылы "Іздеу" өлеңі үшін, ал 2010 жылы "Жұлдыздар жұлдызы" сыйлығын "Шырақтар" өлеңі үшін жеңіп алды. Ол ең жақсы өлең үшін Асимовтың оқырмандар сыйлығын үш рет жеңіп алды. 2009 жылы "Күннің бес фунты" өлеңімен Гесслер көшесіндегі поэзия байқауында екінші орынды, ал 2010 жылы "Адамның мүмкіндіктері" өлеңімен бірінші орынды иеленді. Оның "Темір періштелер" өлеңдер жинағы 2009 жылы жарық көрді.

Басқа жазу

Лэндис сонымен қатар ғылыми-танымдық және танымдық мақалалар, энциклопедиялық мақалалар мен "Analog Science Fiction and Fact", "Space Sciences", "Asimov's Science Fiction", "Spaceflight" және "Science Fiction Age" сияқты көптеген басылымдардағы рубрикалар жазған. Оның "Гавайи астындағы демон" атты мақаласы 1993 жылы ең үздік ғылыми мақала номинациясында "Analog Analytical Laboratory" сыйлығына ие болды.