Кіріспе

2004 жылғы американдық психологиялық триллер фильмі

"Сомбылық нөл" – Э. Элиас Мерхидждің режиссерлік еткен 2004 жылғы психологиялық триллер фильмі. Фильмді Том Круздың бірлесімен иеленген Cruise/Wagner Productions компаниясы жасаған. Бұл фильм кассада сәтсіздікке ұшырады, өндіріс шығындарының шамамен 27 миллион долларының жартысын да табуға қол жеткізбеді. Фильм құқық қорғау органдарынан жасырынып, шексіз өлтіруге қабілетті болуы мүмкін сериалдық кісі өлтіруші "Сомбылық нөлді" іздеу туралы. Онда бұрын жарияланбаған Қорғаныс барлау агенттігінің "Жұлдыздық қақпа" қашықтықтан көру протоколдарының әртүрлі элементтері кездеседі. 2024 жылға дейін бұл Мерхиджтің режиссерлік еткен соңғы толық метражды фильмі болып табылады.

Сюжет

Гарольд Спек саяхатшы саудагер еді, ол кішкентай қалада айналып жүргенде, асханада қарт адамды кездестірді. Ол кісінің жанына келіп, бір қызық, ыңғайсыз сұрақ қояды да, кенеттен кетіп қалады. Арада аз уақыт өткеннен кейін Харольдты көліктің алдыңғы орындығында өлі күйінде тауып алады. Оның көз жасын кесіп тастаған, ал қолындағы белгісі - шеңбер тәрізді, оның ішінде сызық бар. Федералды тергеу бюросының агенті Томас МакКелвей, жақында сериялық кісі өлтіруші Реймонд Старкиді қатыгездікпен ұрып-соққан үшін жұмыстан босатылған, Харольдтың өлімін тергеу үшін шақырылған. Ол және оның серіктесі Фрэн Кулок тез арада өзін кісі өлтіруші деп санайтын біреуден бірнеше қорлау факстерін алады, бұл оларды жүздеген шешілмеген өлімге жауапты және ешқандай дәлел қалдырмайтын құпия қылмыскер - "Нульдік күдікті" бар екенін анықтауға әкеледі. "Көк мырза" деп аталатын құпия хабаршының көмегімен Маккелвей мен Кулок Харольд Спектің қайғылы және құпия өлімі туралы шындықты табу үшін Жоқ күдікті қалдырған ілмектерді қадағалайды. Көліктің багажынан тағы бір адамның денесі табылған кезде, агенттер машинаның иесін Бенджамин О'Райан тұрып жатқан оңалту үйіндегі бөлмеге дейін іздестіреді. Олар бөлмені қиылысқан шеңбердің белгісі, жоғалған адамдардың суреттері бар Киелі кітап және рәсімдер туралы кітаппен безендіргенін біледі. Маккелвей реабилитациялық үйдің басқа тұрғындарынан сұрақтана бастағанда, олардың бірі оған символ шын мәнінде шеңбер емес, нөлді білдіретінін айтады. Қылмыскер агенттерге құпия ақпаратты жібереді, бұл Маккельвейді О'Райанға назар аударуға итермелейді. О'Райан өзінің бұрынғы ФБР мүшесі екенін айтады, бірақ агенттер О'Райанның құпиясыз "Нульдік күдікті" ұстауға көмектесетін кілті екенін немесе оның "Нульдік күдікті" екенін білмейді. Қолда бар дәлелдерге сүйене отырып, әділдікке деген құштарлық пен үмітпен, агенттер ұзақ уақыт бойы биліктен қашып жүрген құпия тұлғаны ұстап алу үшін есептелген болжамды жасауы керек. Тек Макельвей өзінің қабілеттерін қолданып, Старкидің қылмыстағы серіктесінің атын және О'Райанның кінәсіздігін дәлелдейтін дәлелдерді анықтағанда ғана іс шешіледі. Кеш жылы және тыныш болды, өйткені Маккельвей мен Кулок бараға қарай жүрді. Олар ұрлау әрекеті туралы хабар алып, құрбанға көмектесуге жолға шықты. Олар О'Райанның аяқ жағында жатқан адамның мәйітін көрді. Олар таңғалып, оның жаңа ғана түрмеден шыққан Старки екенін біледі. Көп ұзамай О'Райанның Икар жобасы, яғни әскери мақсаттар үшін телепатиялық қабілеттерді дамыту мен пайдалануды көздейтін эксперименталды бағдарламаның бір бөлігі екендігі туралы дәлелдер ашылды. О'Райан осы қабілеттерін сериялық өлтірушілердің іс-әрекеттерін түсіну үшін пайдаланды, бұл оны оларды іздеуге жетеледі. Осы кезде Маккельвей өзінің де осы қабілеттерге шектеулі қол жетімділігін анықтады. Кулок пен Маккелвейдің басшылары О'Райанның бұл кісі қылмыскер емес, сериялық өлтірушінің құрбаны болғанын айтқандарына сенбеді. Бұл оқиғаның шешілуі үшін Маккелвей өзінің қабілеттерін қолданып, Старкидің қылмыстағы серіктесінің жеке басын анықтады, сондай-ақ О'Райанның шынымен кінәсіз екендігіне дәлел келтірді. Ақыры, қашып кетуге жақындаған жас қызға әділдік жасалды, О'Райан өзінің ерекше қабілеттерін қолданып, істі шешті. "Нульдік күдікті" балаларды ұрлап, ұрлау үшін тоңазытқышпен ел аралап жүретін адам екені анықталады. ФБР агенті Маккельвей құрбандарының денелерінде мұздатқышқа күйген жерлерді тапқаннан кейін ғана олардың жүк көлігінде тасымалданып жатқанын біледі. Маккелвей жүк көлігі жүргізушісін қуып, жергілікті карнавалға барады және өзінің көруінде "қамауға алынған" деп көрген баланы қазір еркіндікке тапқанына таңғалады. Кейін оған кенеттен О'Райан жақындап, Маккельвейді тұтқынға алады, бірақ оның батылдығын көргеннен кейін оны аяйды. О'Райан мен Маккельвей бірігіп, ақыр соңында Жоқ күдіктісінің жеке басын анықтап, оны өзінің ранчосына дейін іздеп табады, онда олар көптеген терең емес қабірлерді табады. Одан кейін болған қууда екі көлік те жолдан шығып кетеді, Кулок баланы құтқаруға тырысады, ал Маккелвей Жоқ күдіктісін өлтіреді. Бірақ О'Райан Маккельвейді өзін өлтіру арқылы оның азаптарына тоқтам жасауға көндіруге тырысады. Маккельвей бас тартқанда, О'Райан шабуылдаймын деп ойлайды, бұл Кулокты әріптесін қорғау үшін оны атуға итермелейді.

Сценарий

Фильм Зак Пенннің алғашқы нұсқасына негізделген, ол Стивен Спилбергке сериялық кісі өлтірушілердің ұзын ортаңғы саусақтарын бейнелеу арқылы қатты әсер еткен, сондықтан ол үйге барып балаларының қолын тексерген. 750 000 долларға Universal Studios-қа сатылғаннан кейін, Том Круз бен Паула Вагнер продюсерлік еткен Cruise/Wagner Productions фильмге тартылды. Дегенмен, 1997 жылы Сильвестр Сталлонемен фильм түсіру жобасы сәтсіз аяқталғаннан кейін сценарий уақытша тоқтатылды. Круз бастапқыда фильмде басты рөлде ойнауды жоспарлаған, бірақ оның орнына "Eyes Wide Shut" фильміне қатысуға бел буды. Содан кейін Universal Бен Аффлекке Пенннің сценарийін жаңартуды ұсынды, бірақ Аффлек 1999 жылдың қарашасында шығармашылық дауларға байланысты жобадан бас тартты. Кристиан Дугей режиссерлік қызметін қолына алды, ал Пол Шредер мен Ричард Фриденберг сценарийді қайта жұмыстау үшін шақырылды. 2001 жылдың тамызында Э. Элиас Мерхиге Дугейдің орнына режиссер болып тағайындалды, ал түсірілімдер сол жылдың күзінде басталуға дайындық көрді. 2002 жылы Cruise/Wagner Productions Билл Рейді Пенннің бастапқы сценарийін қайта жазуға шақырды. Осы өзгерістерге оқиғаның оқиғасы Техас штатынан басқа жерге көшірілуі, басты кейіпкердің жаңадан келген агент емес, өрт сөндіруші, наразылыққа ұшыраған ФБР агенті болуы және тәуелсіз криминалдық психологтың орнына қашықтан көру қабілетіне ие болған психикке айналуы кірді.

Түсірілім

Фильмнің түсірілімі 2002 жылы Нью-Мексико штатының Альбукерке қаласында басталды. Штат, кинокомпанияларға салық жеңілдіктері мен қаржылық қолдау ұсынғандықтан таңдалды. Бұл бағдарлама кино жасаушыларды штатқа тарту мақсатында құрылған.

Қабылдау

Rotten Tomatoes шолулар жинағыш сайтында "Suspect Zero" фильміне 18% мақұлдау берілген, 129 шолу негізінде рейтингің орташа көрсеткіші 4,4/10. Сайттағы пікір: "Бен Кингслиден басқа, осы абсурдты триллерде ұнатуға тұрарлық ештеңе жоқ". Metacritic-те фильмге 29 сыншының бағасы бойынша 100 балдық шкаладан 37 балл қойылған, бұл "Көбінесе жағымсыз пікірлер" дегенді көрсетеді. Роджер Эберт фильмнің тым жатық екенін айтып, "түсініксіз әрекеттердің жұмбақтай шақырулары көңілді қылады, сондай-ақ фильмнің құпияларын түсіндіргенше оған жақыннан назар аударудың қажеті жоқ екенін түсінесің" деген пікірін білдірді. Slant Magazine журналынан Ник Шагер фильм туралы өте теріс пікір жазып, "Suspect Zero" фильмі шабытсыз еліктеу триллер жанрындағы ең төменгі деңгей екенін дәлелдейді деді. Сан-Франциско хроникасынан Карла Мейер де фильмді сынап, "Suspect Zero" ерекше болуға тиіс еді, бірақ ол солай емес. Ол тек бір қызықты элементі бар, бірақ қылықты қылықтарға толы" деп жазды.