Кіріспе

Қос жою турнирі – екі ойын немесе матчта жеңілген қатысушы турнирдің чемпионы атағына ие болу құқығынан айырылады. Бұл бір жолмен жою турнирінен өзгеше, онда тек бір жеңіліс-ақ қатысушыны турнирден шығарып жібереді. Қос жою турнирін ұйымдастырудың бір тәсілі – бірінші кезеңнен кейін бәсекелестерді екі топқа бөлу: жеңімпаздар тобы мен жеңілгендер тобы (қысқаша W және L топтары; сондай-ақ чемпионат тобы және жою тобы, жоғарғы және төменгі топтар, немесе негізгі топ және қайта іріктеу тобы). Бірінші кезеңнің жеңімпаздары W тобына, ал жеңілгендері L тобына өтеді. W тобындағы турнир бір жолмен жою турнирі сияқты өткізіледі, бірақ әр кезеңнің жеңілгендері L тобына "түседі". Қос жою турнирін басқарудың тағы бір тәсілі – "Суреттеу және өңдеу". Бір жолмен жою турнирлеріндегідей, көбінесе қатысушылардың саны екінің дәрежесіне тең болады (8, 16, 32 және т.б.), сонда әр кезеңде қатысушылардың саны жұп болады және ешқандай бос орын болмайды. Қос жою турниріндегі ойындардың саны қатысушы командалардың санынан екі есе кем немесе екі есе көп болады (мысалы, 8 команда болса 14 немесе 15 ойын өтеді).

Турнирді өткізу

Егер стандартты қос жою жүйесі қолданылса, онда L кронштейнінің әрбір кезеңі екі сатыдан тұрады: алдымен кіші саты, содан кейін үлкен саты. Екеуінде де матчтардың саны бірдей (егер қосымша матчтар болмаса), және бұл сан W кронштейнінің сәйкес кезеңіндегі матчтар санымен бірдей болады. Егер L кронштейнінің кіші сатысында матчтар өткізілсе, онда жеңімпаздар анықталады. Ал W кронштейніндегі матчтар жеңілгендерді шығарады. Осы екі қатысушы L кронштейнінің үлкен сатысындағы матчтарда жұптасады. Мысалы, сегіз қатысушыдан тұратын қос жою турнирінде, W кронштейнінің ширек финалында жеңілген төрт қатысушы L кронштейнінің кіші жартылай финалында жұптасады. Екі жеңілген қатысушы турнирден шығарылады, ал екі жеңімпаз L кронштейнінің үлкен жартылай финалына өтеді. Бұл жерде осы екі қатысушы/команданың әрқайсысы L кронштейнінің үлкен жартылай финалында W кронштейнінің жартылай финалында жеңілген қатысушымен күш сынасады. L кронштейнінің үлкен жартылай финалының жеңімпаздары L кронштейнінің кіші финалында бір-бірімен ойнайды, ал жеңімпаз W кронштейнінің финалисімен L кронштейнінің үлкен финалында кездеседі. Қос жою турнирінің соңғы кезеңі әдетте екі ойыннан тұрады, екінші ойын "егер ойын" деп аталады. Осы жүйеде L кронштейнінің финалисі турнир чемпионы болу үшін финалдық раундтың екі ойынында да жеңіске жетуі керек, ал W кронштейнінің финалисі финалдық раундтың кез келген ойынында жеңіске жетіп турнирді жеңеді. Егер финалдық раунд 2018 жылғы NCAA Beach Volleyball чемпионатында болғандай, бір ғана ойын ретінде жоспарланса, W финалисі осы матчта жеңіліске ұшыраса, турнирден шығарылады, бұл "нағыз" қос жою жүйесіне қайшы келеді. Бильярд, серфинг, виндсерфинг және кайтбординг еркін стильдегі жарыстар, сондай-ақ керлинг турнирлері (онда үш еселік жою да қолданылады), Hardcourt Bike Polo кейде қос жою форматтарын қолданады. Бұл формат үстел теннисі турнирлерінде де қолданылады. Контракт бриджінде, 1962 жылы алғаш рет өткізілген Англия бридж одағының көктемгі турнирі қос жою форматын қолданады. Ол сондай-ақ өзгертілген түрінде Бүкіл Ирландияның аға футбол чемпионатында және Бүкіл Ирландияның аға хёрлинг чемпионатында қолданылады. Бұл формат Counter Strike, League of Legends, Dota 2, Street Fighter V, Rocket League және басқа да көптеген киберспорт жарыстарында кеңінен қолданылады. FIRST Robotics Competition 2023 маусымынан бастап қос жою жүйесін қолдана бастады.

Вариациялар

Дзюдода L тобына түскен ойыншылар ең жақсы жағдайда үшінші орынға таласа алады. W тобының жеңімпазы турнирді жеңіп алады, ал финалда жеңілген ойыншы екінші орынды иеленеді. W тобындағы қалған жеңілгендер L тобына өтеді, онда тек финалдың алғашқы кезеңі өтеді, нәтижесінде екі ойыншы үшінші орынға ие болады. Осылайша, екі рет іріктеумен салыстырғанда, L тобының финалында басты кезең өткізілмейді және W мен L топтарының жеңімпаздары арасында матч болмайды. Дзюдода қолданылатын жүйенің тағы бір ерекшелігі – бірінші раундта (W тобында) жеңілген ойыншылар L тобына тек қана егер олар жеңілген ойыншы екінші раундтағы жекпе-жегін жеңсе ғана көтеріледі. Егер ойыншы екінші раундта жеңіліске ұшыраса, ол турнирден шығарылады. Тағы бір нұсқасы – «үшінші орынға талас», ол әсіресе мектептік күрес түрлерінде қолданылады. L тобының жеңімпазы W тобындағы финалда жеңілген ойыншыға қарсы шығуы мүмкін, егер екі қатысушы бұрын бір-бірімен кездеспесе; егер қарсылас (L тобының жеңімпазы) жеңсе, оған екінші орын беріледі, ал W финалында жеңілген ойыншы үшінші орынға түседі. Бұл жүйе, әсіресе, ең алдыңғы екі орын жоғары деңгейдегі жарысқа өтетін жағдайларда қолданылады (мысалы, аймақтық турнирден мемлекеттік турнирге өту). Тағы бір нұсқасы – теңгерілген формат, онда жақшалар жеңіліске ұшырағандар санына қарай қатаң түрде екіге бөлінбейді. Әртүрлі жеңіліске ұшыраған ойыншылар кез келген раундта бір-бірімен ойнауы мүмкін. Бұл форматтың мақсаты – ешбір ойыншы екі раундтан артық үзіліссіз отырмауы. Жақшалардың күрделілігін арттыру үшін «қажет болған жағдайда» матчтар қолданылады. Икемді тәсіл кез келген бәсекелестер үшін, тіпті тақ сандар үшін де (9, 10, 11, 12, 13 және т.б.) практикалық жақшаларды құруға мүмкіндік береді. Тағы бір мүмкіндік – жекелей іріктеу форматы, онда әр матч 5 немесе одан да көп сериядан тұрады. Бұл форматта бәсекелес бірнеше рет жеңіліске ұшырағанымен турнирді жеңуге мүмкіндігін сақтайды. Әрине, әр серияда бірнеше матч өткізу үшін де көп ойындар қажет. Сондай-ақ, бұл жаман себуге бейім. Модификацияланған жекелей іріктеу турнирінде L тобының екі финалисі (әрқайсысы бір жеңіліспен) W тобының екі финалисімен (екісі де жеңіліссіз) жартылай финалда және финалда кездеседі. Little League World Series 2011 жылдан бастап модификацияланған екі рет іріктеу жүйесін қолдана бастады. Сегіз АҚШ командасы және сегіз халықаралық командалар екі рет іріктеу форматында, ал кейін жекелей матчтардан тұратын чемпионат ойындарына дейін бәсекелеседі. Яғни, команданың бір жеңілісі болса да немесе жеңіліс болмаса да, АҚШ немесе халықаралық чемпионаттың финалында жеңіліске ұшыраса, ол турнирден шығарылады. Екі чемпион кейін әлем чемпионатына қатысу үшін жекелей матч өткізеді. Көптеген киберспорттық жарыстар, мысалы The International, екі рет іріктеу форматының өзгеруін қолданады, онда бастапқы топтық кезеңнен кейін L тобының бірінші раунды аталған кезеңде нашар өнер көрсеткен командалармен алдын ала іріктеуден өтеді, W тобындағы барлық командалар емес. Сонымен қатар, финал жеңімпазға қарамастан бір сериядан тұрады, егер L тобының жеңімпазы серияны жеңсе, жақшаны қайта құру мүмкіндігі болмайды. Бұл көбінесе уақыт мәселесіне байланысты, кейбір киберспорттық ойындар сериядағы матчқа бір сағаттан аса уақыт алады, ал кестеде дәстүрлі екі рет іріктеу турнирі сияқты қосымша уақытты ескеруге болмайды. Алайда, бұл форматты қолданатын көптеген іс-шаралар W тобының командаларына тиімді кесте жасау үшін, L тобының командалары соңғы күні қосымша серия ойнауға мәжбүр болады, ал W тобының командалары қарсыластарын бақылау үшін көбірек уақыт алады.