Кіріспе

Kahnawake Mohawk Territory (мохаук тілінде Kahnawáˀkye, Tuscarora тілінде Kahnawákye) – Канаданың Квебек провинциясында Сент-Лоуренс өзенінің оңтүстік жағалауында орналасқан, Kahnawá:ke могавктарының тұңғыш халықтар резерваты, Монреаль қаласының қарсы жағында. 1719 жылы француз канадалықтары иезуит миссиясы ретінде құрылған, сондай-ақ Seigneury Sault du St Louis және Caughnawaga (Нью-Йорк штатындағы Могавк аңғарындағы могавк ауылының атымен) деп те белгілі. Могавк Kahnawake тілінің 17 еуропалық орфографиялық түрі бар. Kahnawake территориясының жалпы ауданы шамамен 8 мыңнан астам тұрғынды құрайды, олардың көпшілігі резерваттан тыс жерлерде тұрады. Бүгінгі күні оның жер қоры федералды Үндістан заңына байланысты тең емес бөлінген, бұл заң жеке жер меншігін реттейді. Оның ережелері Канаданың резерваттан тыс аумақтарына қолданылатын ережелерден өзгеше. Kahnawake тұрғындарының көпшілігі бастапқыда могавк тілінде сөйлеген, ал кейбіреулері француз отаршыларымен сауда жасағанда және олармен одақтасқанда француз тілін үйренді. Могавктарды қоса алғанда, төрт ирокез тайпасының көпшілігімен бірге, олар Американдық революциялық соғыс және Төменгі Канада көтерілісі кезінде британ үкіметімен одақтасты. Содан бері олар негізінен ағылшын тілінде сөйлейді. Еуропалық текті адамдар Kahnawake тұрғындарын могавктар деп атағанымен, олардың өзіндік атауы Kanien’kehá:ka ("Флинт халқы"). Тағы бір мағынасы – "[Kanien’kéha] тілінде сөйлейтіндер". Kanien’kehá:ka тарихи тұрғыдан алғанда, Хауденосауне (Алты ұлттың ирокездер конфедерациясы) құрамындағы ең шығыс тайпасы болды және "Шығыс есігінің сақшылары" деп танылды. Олар Могавк өзенінің екі жағындағы және қазіргі Нью-Йорк штатындағы Гудзон өзенінің батысындағы аумақтарды бақылап, конфедерацияның батыстағы бөліктерін қазіргі Жаңа Англия және жағалау аймақтарындағы тайпалардың шабуылынан қорғады. Kahnawake – Канада шекарасындағы Могавк ұлтының бірнеше өзін-өзі басқаратын Kanien’kehá:ka территорияларының бірі, соның ішінде Монреальдің солтүстік-батысындағы Сент-Лоуренс өзенінің солтүстік жағалауындағы Kanesatake; Онтариодағы Tyendinaga; Сент-Лоуренс өзені арқылы Квебек, Онтарио және Нью-Йорк штаттарының шекарасында орналасқан Akwesasne; және Эри көлінен солтүстікке қарай Онтариодағы Grand River алты тайпасы. 18 және 19 ғасырлардың соңында британдықтар Kahnawake-ті Канаданың жеті тайпасының бірі деп санаған. Атауы могавк сөзі kahnawà:ke-ден шыққан, яғни "жағалардың орны", бұл олардың негізгі ауылы Caughnawaga, қазіргі Нью-Йорк штатының орталық бөлігіндегі Могавк өзенінің жағаларына жақын орналасқандығын көрсетеді. Католик могавктар Монреаль аймағына көшіп келгенде, жаңа елді мекенді бұрынғы елді мекенінің атымен атады. Lachine Rapids-інің жақын орналасқандығы да олардың атау шешіміне әсер етті.

Орналасқан жері

Кахнауэк Сент-Лоуренс өзенінің тарлап кіретін оңтүстік-батыс жағалауында орналасқан. Жергілікті тілде бұл аумақ "Сент-Лоуренс өзенінің арқасындағы немесе жанындағы" деп сипатталады (француз тілінде бастапқыда Саулт-дю-Сен-Луи деп аталған, бұл да арқалармен байланысты). Бұл атау олардың ауылы Сент-Лоуренс өзенінің табиғи арқаларының бойында орналасқандығын көрсетеді. Бірақ 20-ғасырдың ортасында Сент-Лоуренс теңіз арнасының салынуымен өзеннің бағыты өзгертілді және халық өзенге қолжетімділігін жоғалтты. Жаңа Франция француз колониясы Кахнауэкті Виль-Мари (кейін Монреаль) қаласының оңтүстік-батыс қорғанысының бір бөлігі ретінде пайдаланып, онда әскери гарнизон орналастырды. Иезуиттер жергілікті мохок және басқа да бірінші ұлт өкілдеріне көмек көрсету үшін миссия құрды. Бұл сондай-ақ батысқа жіберілген миссионер дін қызметкерлері үшін де база болды. Иезуиттердің жазбалары 1719 жылы осы жерге қоныстанғанын көрсетеді.

Тарихи жер туралы талап

Кахнаваке Сен-Луи Сейри ду-Солт деп аталатын аймақ ішінде құрылды, бұл аймақ 1680 жылы француз тәжі иезуиттерге католицизмге жаңадан өткен мохоктерді "қорғау" және "күту" үшін берілді. Сеньория берілген кезде үкімет аумақты еуропалық қоныстануға жабық деп ойлаған. Бірақ иезуиттер Саульттің иелері ретінде құқықтар алды және француз және басқа да еуропалық отарлаушыларға онда қоныстануға және олардан жалдамақы жинауға рұқсат берді. Иезуиттер 1762 жылдың сәуіріне дейін осы иелікке ие болды, содан кейін британдықтар Жеті жылдық соғыста Францияны жеңіп, Миссисипи өзенінің шығысындағы Жаңа Франция аумағын басып алды. Жаңа британдық губернатор Томас Гейдж бұл резерватты толық және эксклюзивті түрде мохоктерге беруге бұйрық берді, Үндістер департаментінің бақылауымен. Мохоктердің көптеген шағымдарына қарамастан, көптеген үкіметтік агенттер жергілікті емес адамдардың енуіне жол беріп, жерлерді және жалдамақыны дұрыс басқармады. Жер зерттеушілердің кейбір ескі карталарды Кахнаваке халқының зиянына өзгертіп жасағандары анықталды. 1880-жылдардың соңынан 1950-жылдарға дейін мохоктерден үкімет өзен бойында теміржол, гидроэлектр станциясы және телефон компанияларының өнеркәсіптік жобаларын салуға мүмкіндік беру үшін көптеген жерлерді беруді талап етті. Нәтижесінде, Кахнаваке бүгінде тек… 20-шы ғасырдың соңында мохок ұлты жоғалған жерлерді қайтару үшін Канада үкіметімен жер талаптарын іске қосты. Қазіргі талап Сент-Констант, Сент-Катрин, Сент-Матье, Делсон, Кандиак және Сент-Филипп муниципалитеттерін қамтиды. Кахнаваке Мохок Кеңесінің және резерваттың Үкіметаралық қатынастар тобының басшылығымен қауым Канада үкіметіне талап арыз берді. Ол ақшалай өтемақы және оның талабының символдық мойындалуын талап етеді.

Көп мәдени қоғамдастық

Кахнауэкке көптеген тарихи жергілікті халықтар қоныстанған, бірақ мохоктар басым көпшілікке айналды. Олар және басқа тайпалар тұтқындарды өздерінің тайпасына қабылдауға дағдыланған, көбінесе аурудан немесе соғыстан қайтыс болғандарды алмастыру үшін. Олар, әдетте, шабуылдарда ұсталған жас әйелдер мен балаларды асырап алуды таңдады, өйткені олар ассимиляцияға бейімделген деп саналды. Жеке отбасылар оларды өздерінің туыстары мен руларының толыққанды мүшелері етіп қабылдады. Бұл тәжірибе еуропалықтармен кездесуге дейін болған, бірақ кейінірек кейбір еуропалық тұтқындар да мохоктардың құрамына ассимиляцияланды. Мохоктарда аналық туыстық жүйе болған, балалар анасының кланына туылған және өздерінің мәртебесін оның отбасынан алады деп саналған. 17 ғасырдың ортасында қорық жерін француз патшалығы "сыйға бергеннен" кейін еуропалықтардың қоныстануы басталды. Француз үкіметі француз отаршыл әскерлерін сол жерге орналастырды (олар жергілікті әйелдермен байланыста болып, олардан балалары болды). Саудагерлер де отбасы құрды, ал 18-ші ғасырда көптеген некелер еуропалық ерлер мен үнді әйелдерінің арасында жасалды. Мохок аналарынан туған көп ұлтты балалар анасының отбасы, кланы мен ұлтына оңай ассимиляцияланды. 17-шы және 18-шы ғасырдың басында Солтүстік Америка мен Еуропада ағылшындар мен француздар бәсекелесіп жүрді. Олар одақтас алғашқы халықтар немесе америкалық рулармен бірге Жаңа Франция мен Жаңа Англия аумақтары арасындағы белгісіз шекара бойымен шабуылдар жасады. Тұтқындар кейде құтқарылған үшін ұсталатын, ал еуропалық отбасылар мен қауымдастықтар оларды сатып алу үшін жұмыс істеді. Кейде жергілікті тұрғындар тұтқындарды асырап алатын. Мысалы, 1704 жылы Дирфилдке шабуыл кезінде 100-ден астам тұтқын алынды; оларды Монреаль мен Кахнауэкке құрлық арқылы мәжбүрлеп әкелді. Дирфилдтің діни қызметкері құтқарылды, бірақ оның жасөспірім қызы Мохок отбасында қалды. Ақырында ол Мохок еркегіне үйленіп, онымен отбасы құрды, Деерфилдке қайтудың орнына жаңа отбасымен бірге болуды таңдады. Осы тарихтың нәтижесінде көптеген Кахнауэк халқы аралас шыққан, бірақ Мохоктар ретінде танылады. Арғы тегі басқа ирокез тайпаларының, мысалы Oneida, Onondaga, Cayuga, Seneca және Tuscarora; және/немесе француз, ағылшын, англоамерикан, шотланд және ирланд тайпаларының ата-бабаларын қамтуы мүмкін. 19-шы және 20-шы ғасырдың соңында тайпаның толыққанды және аралас нәсіл мүшелерінің қарым-қатынастары туралы керіспірлер болды. Канаданың басқа аймақтарында, әсіресе батыстағы Қызыл өзен аймағында, еуропалық аң аулаушылардың және жергілікті әйелдердің ұрпақтары, Метистер, ерекше аңшылық және сауда мәдениетіне негізделген, жеке, танылған этникалық топқа айналды. Кахнауэк тегі, мысалы, Бове, Д'Айлебуст, де Ла Ронде Тибаудиер, Делиль, де Лоримир, Гиассон, Джонсон, Майлу, Маккомбер, Макгрегор, Монтур, Филлипс, Райс, Стейси, Тарбелл және Уильямс, ру мүшелерінің жергілікті емес адамдармен үйленуіне және аралас некеге тұрғанына дәлел. Мысалы, Тарбеллдің ата-бабалары Джон мен Закари болды, олар 1707 жылы Королева Анна соғысы кезінде Массачусетс штатының Гротоннан жас бала кезінде тұтқындалып, Канадаға әкетілді. Мохок отбасылары Қанавакеде асырап алғандықтан, ұлдар ассимиляцияланды: олар католик ретінде шомылдыру рәсімінен өтіп, аты өзгертілді, мохок әдет-ғұрыптарын үйренді және мохок есімдерін алды, басшылардың қыздарына үйленді, олармен балалар тәрбиеледі және олар басшы болды. Тарихи дереккөздер Мохок пен еуропалықтардың арасындағы қарым-қатынастардың кейде шиеленіскенін Kahnawake-де, әдетте, шектеулі ресурстар үшін меншік пен бәсекелестікке байланысты көрсетеді. 1722 жылы жергілікті тұрғындар француз сарбаздарының гарнизонына қарсылық білдірді, өйткені олар "қасіретке әкелетін" деп қорықты және француздар жергілікті тұрғындарға сенбейді. 1720-жылдардың ортасында қауым бұрын Кахнаваке мүшелері тапқан пайданы жинап отырған саудагер Десольнье әпкелерін қуып жіберді. 1771 жылы 22 мохок британдық шенеуніктерге екі жергілікті отбасының француз отбасыларын "жалпы пайдалану үшін бөлінген жерлерге" әкелуіне кедергі жасау үшін қысым жасады. 1812 жылы көптеген адамдар "аралас" некелердің белгілі бір түрлеріне қарсы болды. 1822 жылы агент Николас Дусет қауымдастық ақ күйеулер британдық канадалық заңдарға сәйкес өздерінің мохок әйелдерінің өмірі мен мүлкіне құқық алған некелерден ренжігенін хабарлады. Бұл ирокездер мәдениетіне қарсы болды, оның аналық туыстық жүйесі болған, мүлік аналық желі арқылы берілген. Алкогольдің зияны үнемі болатын мәселе. 1828 жылы ауыл "ирокездерді уландырып жатқан" ақ саудагерлерді қуды. 1837-38 жылдардағы Төменгі Канада көтерілісі кезінде жағдай шиеленісті болды. Мохоктар өздерінің жерлеріне жасалған шабуылдарға ұшырады, соның ішінде жергілікті емес адамдардың құнды отынды алуы. Кахнаваке британдық патшалыққа қарсы Патриоттарға қарсы көмектесті, негізінен өздерінің жерлерін сақтау және ұжымдық ұлттық ерекшеліктерін білдіру мәселесі бойынша. Көтеріліске дейін және одан кейін қауым аралас нәсілді тұрғындардың құқықтары, мысалы, Антуан Жорж де Лоримир (Клод Николас Гийом де Лоримирдің ұлы) туралы қатты бөлінді және оны қуу керек пе, жоқ па. Оның анасы Мохок және Кахнавакеде туған болғанымен, оның әкесінің және өзінің еуропалық қауымдастықтарының байланыстарының салдарынан Жорж де Лоримир Кахнавакеде даулы тұлға болды, тіпті 1863 жылы қайтыс болғаннан кейін де. Кахнаваке тұрғындары арасындағы жер меншігінің теңсіздігі байларға наразылық тудырды. Мысалы, 1884 жылы қайтыс болған Жорж де Лоримирдің аралас нәсілді ұлдары қауымдастықтағы ең ірі және ең бай жер иелері болды. Кейбір Кахнаваке тұрғындары толыққанды мохоктар емес адамдарға осы деңгейде жерге ие болуға рұқсат етілуіне күмән келтірді. Мохок кеңесі Гиассон, Деблоис, Мелош, Лафлер, Плант және де Лоримир отбасының мүшелерін кетіп қалуға шақырды, өйткені олардың барлығының еуропалық тегі болды. Кейбіреулері, де Лоримир бауырлары сияқты, бірте-бірте өздерінің мүліктерін сатып, басқа жерде өмір сүре бастады. Басқалары, мысалы, Шарль Гедеон Гиассон, қорықта тұрақты мәртебе алды. Үндістер департаменті қорыққа жеткілікті көмек көрсетпегендіктен, қауымдастық қаржылық қиындықтарға тап болды. Бір кезде Кахнаваке басшылары тайпаға жылдық төлемдерді жинау үшін қорықты сатуды ұсынды. Әлеуметтік толқулар күшейді, жас адамдар өздеріне ұнамайтын адамдардың үйлерін, сарайларын және малдарына шабуыл жасады. 1878 жылдың мамырында өрт Осias Meloche-ті өлтірді, ол Шарлотта Луиза Гиассонның күйеуі болды (жоғарыда аталған Шарль Гедеон Гиассонның қызы), ал олардың үйі мен сарайы қирады. Walbank зерттеуі бойынша, ұлттық үкімет қорықтың жерін зерттеп, Кахнавакеде тұруға лайықты әр шаңырау басшысына жеке участоқтарды бөліп берді. Жерді жекешелендірудің жаңа формасы енгізілген кезде зорлық тоқтады, бірақ кейбір қауымдастық мүшелеріне деген қарсылық сақталды. Кішкентай қауымдастық көптеген адамдардың қазасына байланысты қиын жағдайға түсті. Олар оларды құрметтеу үшін қорықтың екі шетіне болаттан жасалған кресттерді орнатты. Көптеген Кахнаваке теміршілері 20-шы ғасырдың бірінші жартысында Нью-Йорк қаласында жұмыс істеді. Қаланың құрылыс шабуылы көрнекті көкжайлар мен көпірлердің салынуына ықпал етті. Бір буыннан астам уақыт бойы көптеген Кахнаваке ерлері Эмпайр-стейт-билдинг және Нью-Йорк қаласындағы басқа да ірі көкжайларды салуға қатысты, сондай-ақ көптеген көпірлерді салды. Олар өздерімен бірге отбасыларын алып келді, және көптеген Мохоктар Кахнавакеден Бруклинде тұрды. Олар өздерінің ауданына "Шағын Когнавага" деп ат қойды, олардың отанының құрметіне. Ерлер көкжайларды салғанда, әйелдер өз отбасылары үшін күшті қауымдастық құрды. Көптегендер үйден тыс жұмыс істеді. Жазда отбасылар туғандарымен бірге болу үшін және байланысты жаңару үшін Кахнавакеге оралып қайтатын. Бруклинде бала кезінде өскен кейбір адамдардың әлі де лок...

Қалпына келтіру әділ-құқықтық жүйесі

Еуропалық байланысқа дейін Ирокездер конфедерациясы (Гауденосауне) клан және кеңес жүйесінде әділдік орнатудың ұзақ дәстүріне ие болған. Клан өзінің мүшелерінің мінез-құлқына бақылау орнататын, ал кландар арасындағы дау-жанжалдар кеңестің бірауыздан шешімімен реттелген. Бұл жүйеде клан аналары мен басшыларының да маңызды рөлі болды. Мақсаты – қоғамдағы бейбітшілікті қалпына келтіруді жылдамдату және оған қауіп төндіретін мінез-құлықты бақылау еді. Жүйе ақылға келтіру, ықпалдастыру, қанағаттандыру және өтемақы төлеу қағидаттарына негізделген, сондай-ақ кінәлі де, зардап шеккен де осы процеске қатыстырылған. Бұл тараптар арасында «жеткілікті өтемақы және көңіл айту, сондай-ақ келісімге келу» мақсатында жасалған. Бұл бастамада қиындықтар бар, мысалы, бейбітшілікті сақтаушылар мен осы дәстүрлі мәдени қағидаларға беймәлім қауым мүшелерінің қолдауын алу. Алайда, бұл – қазіргі канадалық жүйеге балама болатын қағидаларға қайта оқытудың маңызды құралы және қоғамның, әсіресе жастардың болашағын құруға көмектеседі.

Қимыл-қозғалысы

Кахнауэк ойын комиссиясы интернеттегі покер, казино және букмекерлік кеңселерге лицензиялар ұсынады. Ол Кахнауэк аймағын осы бизнесте маңызды ойыншы ретінде орнықтырды. Mohawk Internet Technologies (MIT) – аумақта орналасқан жергілікті деректер орталығы, көптеген интернеттік құмар ойындары сайттарын хостинг қылып, басқарады және өз халқына жоғары технологиялық жұмыс орындарын ұсынады. MIT Солтүстік Америка ойыншылары үшін "заңды түрде хостингтелген" құмар ойындары сайттарының ең жақын және ең жылдам көзі болып табылады. 1998 жылы құрылған MIT 2006 жылға қарай "өте табысты" кәсіпорынға айналды.

Саясат

Кахнауэкеден шыққан елу ер адам Вьетнам соғысы кезінде АҚШ қарулы күштеріне ерікті түрде қатысты. Кахнаваке халқы өз мәдениеті мен тілін күшейтуге ұмтылса да, жақын орналасқан, кішігірім Канесатак қорығындағы сияқты саяси дау-дамаларға тап болған жоқ. 1990 жылы Ока дағдарысы кезінде Канесатакені қолдау мақсатында Кахнаваке тұрғындары Монреальге баратын Оноре Мерсье көпірін тосқауылдады, ол көпір олардың қорығының аумағынан өтетін жолға ие болды. Канесатак қорығы Мохауктар қасиетті санайтын жерлерді пайдалану мәселесі бойынша Квебек провинциялық полициясымен (Sûreté du Québec) блокадаланып, оқшауланды. Көпірді тосқауылдау салдарынан жаз бойы көптеген жергілікті тұрғындардың қалыпты жол жүруіне кедергі келді, бұл наразылықтарға, мүсіндерді өртеуге және "Виски канаты" (Whiskey Trench) эпизодына әкелді. 1990 жылдың 28 тамызында 50-ден 75-ке дейін көлік құралдарынан тұратын конвой, ішінде көбінесе әйелдер, балалар мен қарттар бар, Канада армиясының алға жылжуы мүмкін деген қорқынышпен Кахнавакеден шықты. Мохауктардың көліктерін провинциялық полиция тексеріп жатқанда, Монреаль тарапындағы тас жолдың бойында жүздеген адам жиналды; олардың көпшілігі көліктерге тас пен орындықтар лақтырып, ұлттық намысқа тиетін сөздер айқайлады. Көптеген терезелер сынып, бірнеше мохауктар тасқа тиіп, шыныдан жарақат алды. Он үш адам тұтқындалды. Конвойдың өтуіне рұқсат бергені үшін провинциялық үкімет, машиналарды ұзақ уақыт ұстағаны және тас лақтыруды тоқтатуға жеткілікті шаралар алмағаны үшін Квебек полициясы, полиция, армия немесе тәртіп сақшыларының болмауы және конвойдың орналасқан жерін хабарлаған жергілікті радиостанциялар кінәланды. Кейіннен Кахнаваке көпірдегі тосқауылды алып тастау үшін қарулы күштермен жеке келісімге келді.

Кахнауэк туының халықаралық қолданылуы

2007 жылы Sea Shepherd Conservation Society ұйымына қарасты екі кеме Kahnawake Mohawk туын көтерді. Kahnawake Mohawk ұлты – теңіздің түбіне дейін шет елдерге жүретін кемелерінде өз туын көтеріп жүретін жалғыз американдық тәуелсіз халық. 2007 жылдың желтоқсанынан бері Sea Shepherd кемелері Нидерландыда тіркелген.

Тарихи орындар

Кахнавакеде Канаданың үш ұлттық тарихи орны бар: Сент-Луис бекінісі, Сент-Франсуа Ксавьер иезуит миссиясы және Каухнавага пресвитериясы.

Басқа БАҚ-та бейнелеу

Кахнаваке қаласының тумасы Рейган Тарбелл Нью-Йорк қаласында жұмыс істеу үшін көшіп келген Кахнаваке отбасылары туралы "Little Caughnawaga: To Brooklyn and Back" (2008) атты бір сағаттық деректі фильмін жазды және режиссерлік етті. Фильм 20 ғасырдың басында Бруклинде қоныстанған әйелдердің қауымдастығына және болаттан жасалған көкжиектер мен көпірлерде жұмыс істеген ерлерге назар аударады. Кейін фильм АҚШ-та "Мохок сапары: Бруклинге және кері" (2010) деген атпен шығарылды. Трейси Дирдің "Бинз" драмалық фильмі 1990 жылғы Канесатакедегі Ока дағдарысын көрсетеді. Дир бала кезінде өткен оқиғаны "Бинз" есімді жасөспірім қыздың көзімен бейнелейді. Осы оқиғалар Беннің өмірге деген көзқарасын түбірімен өзгертеді.

Қанауаке поу-ау

Поу-воу әр жылғы шілде айының екінші демалыс күнінде Катери Текаквита аралында өтіледі. Бұл баршаға ашық, ежелгі американдық мәдениетті – дәстүрлі тағамдар, қолмен жасалған бұйымдар, ән салу және дәстүрлі билер арқылы бөлісетін қоғамдық шара.