Кіріспе
Парад және мереке Тампада, Флорида штаты
Гаспарилла пираттық фестивалі (көбінесе жай ғана Гаспарилла деп аталады). Мерекелердің орталық бөлігі – Пираттар парады, ол Флорида фольклорында кең таралған мифтік пират Хосе Гаспардың (сонымен қатар Гаспарилла деп те белгілі) экипажының достық басып кіруі ретінде ұсынылады. Жергілікті тұрғындар Пираттар парадын көбінесе Гаспарилла парады деп атайды, ал оқиғаның күні Гаспарилла күні деп белгіленеді. Гаспарилла 1904 жылы қаладағы мамыр мерекесі кезінде бірнеше қоғамдық қайраткерлердің құрлықтағы пираттардың «шабуылы» ретінде басталды. Келесі он жылда пираттар тақырыбындағы парад пен фестиваль кейде басқа қоғамдық шараларға қосымша ретінде ұйымдастырылды, ал ерте кезеңнің ең жарқын сәті 1911 жылы өткен алғашқы теңіз шабуылы болды. Гаспарилла фестивалі 1913 жылы жеке шараға айналды және екінші дүниежүзілік соғыстар кезіндегі үзілістерді есептемегенде, содан бері жыл сайын тойланады. Парадтың көп бөлігі қаңтар айының соңында немесе ақпан айының басында жоспарланған, ал 2005 жылдан бері ол қаңтар айының соңғы сенбісінде өтеді. Гаспарилла парадының маршруты дәстүрлі түрде жағалау бойымен Тампадағы қала орталығына дейін созылады, ал 2011 жылдан бері ол Тампа өзенінің бойында аяқталады, онда мерекелер түнгі уақытқа дейін жалғасады. Уақыт өте келе, бұрын бір күндік шара жыл басынан наурыздың ортасына дейін созылатын Гаспарилла маусымына айналды. Осы кезеңде тағы екі ірі парад өтеді: Гаспарилла балалар парады, ол негізгі парадтан бір апта бұрын Бейшоу бульвары бойынша қысқа маршрутпен өтеді, және Сант-Яго аттыларының Крейесі ұйымдастырған Сант-Яго аттыларының парады, ол негізгі парадтан екі апта кейін Йбор-Сити тарихи ауданында өтеді. Бұл шаралардың көпшілігі қала немесе YMKG ұйымдастырмайды және ресми түрде санкцияланбайды, олар Гаспарилла атауына шектеулі құқықтық бақылауға ие. Гаспарилла күнінің түскі уақытында YMKG мүшелері Жозе Гаспарилла II кемесімен, Балласт Пойнт паркі маңынан қала орталығына дейін Тампа шығанағы арқылы жүзіп өтеді, бұл кеме жалпақ түбі бар болаттық баржадан салынған пираттық кемесінің көшірмесі. Парад кезінде Гаспарилланың «Е мистик креве» мүшелері және тағы елуге жуық кревтер 100-ден астам әшекейлі машиналардан көпшілікке бұрандалар, монеталар және түрлі сыйлықтар тастайды, олардың көпшілігі пираттар тақырыбында. Кревтерден басқа, жоғары мектептер мен университеттердің марш-орталықтары мен жаттығу топтары да жиі қатысады, ал көптеген жергілікті кәсіпорындар мен ұйымдар өздерінің әсем әшекейлі машиналарын жасайды және олардан көпшілікке сыйлықтар тастайды. Парад ондаған жылдар бойы жергілікті теледидарда тікелей эфирде көрсетіліп келеді: WFLA TV 1955 жылдан бері хабарлайды, ал WTVT TV де 1955 жылдан 1980 жылға дейін парадты көрсетті.
Круз
Тампаның Гаспарилла маусымының көптеген шараларын крев деп аталатын әлеуметтік және қайырымдылық ұйымдар ұйымдастырады, олар бастапқыда Жаңа Орлеандағы Марди Гра кревтерінің үлгісімен жасалған. Гаспарилланың "Ей Мистик Крев" тобы 1904 жылы қоғамдық фестиваль кезінде имитациялық шабуылды ұйымдастыру үшін бейресми түрде бірікті. Жыл сайын YMKG мүшелері маусым бойында түрлі клубтық кештер мен шараларға төрағалық ету үшін Гаспарилла патшасы мен патшайымын сайлайды. Гаспарилла шерулерін өткізумен және жеке шараларын ұйымдастырудан басқа, YMKG түрлі қайырымдылық мақсаттары үшін қаражат жинап, жыл сайын өзінің қоғамдық қоры арқылы бірнеше колледж стипендияларын тағайындайды. Гаспарилла Кревтері 1965 жылы Венус Кревтері ұйымдастырылғанға дейін Тампаның жалғыз ресми танылған Гаспарилла креві болды. Одан кейін 1972 жылы Ибор қаласындағы Сант-Яго рыцарларының Кревтері және 1978 жылы Тампа Роуф Райдерс пайда болды. Алғашқы толық әйелдерден құралған "Ye Loyal Krewe" тобының мүшесі Грейс О'Мэлли 1992 жылы қосылды. 1990 жылдары YMKG шеруге қатысуды кеңейткеннен кейін тағы да кревтер құрылды. Кревтер әртүрлі этникалық, мәдени және тарихи тақырыптарға немесе сүйікті қайырымдылық мақсаттарына бағынышты болып құрылады, және Марди Гра кревтері сияқты, мүшелері көбінесе әсем костюмдерге, моншақтарға және платформаларға көп ақша жұмсайды. Қазіргі уақытта, елуден астам кревтер Gasparilla Pirate Parade-інде қатысады, ал кіші кревтер шектеулі орындар болғандықтан кезеңмен қатысады. Көптеген үлкен және кіші кревтер Гаспарилла балалар шеруіне және Сант-Яго рыцарлары шеруіне де қатысады.
Құмдар
Гаспарилла мерекесінің бөлігі ретінде парадтық платформалар көптен бері қолданылып келеді. Алғашқы үлгілер – жылқылармен немесе жүк көліктерімен тартылатын әшекейленген вагон немесе платформа, немесе жай ғана әшекейленген жүк көлігі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін күрделірек дизайн жиі кездесе бастады, ал 1950 жылдары Гаспарилла күні Байшоу бульварымен бірнеше сегменттен тұратын, әсем әшекейленген платформалар жүріп өтті. 2024 жылғы мәлімет бойынша, Қарақшылар шеруіне 115 платформа қатысты; оның 14-і YMKG, ал қалғаны басқа топтар, жергілікті кәсіпорындар, қоғамдық ұйымдар және спорт командалары қолданды. Кейбіреулерінің дизайны салыстырмалы түрде қарапайым, бірақ соңғы жылдары шамдар, қозғалатын аниматроникалық элементтер, су немесе түтін эффектілері, сондай-ақ жолға отыратындар үшін жасырын суалдырлар мен жуынатын бөлмелері бар күрделі платформалар жасауға басымдық берілуде, олардың кейбіреулерін жобалау мен құрастыруға 100 000 долларға дейін шығын кетеді. Көптеген моншақтар лақтырылады, сондықтан соңғы жылдары қала парадтан кейін еріктілерді тарту арқылы тазалау жұмыстарын ұйымдастырды, олар жыл сайын парад жолынан және жақын орналасқан Тампа шығанағынан мыңдаған фунт пластик жинайды. Қазір өте танымал болғанымен, моншақтар 1980 жылдардың ортасына дейін Гаспарилла шерулерінде сирек кездесетін. Оған дейін ең көп таралған екі сыйлық – түрлі топтар жыл сайын шығаратын пластикалық немесе металл ескерткіш монеталар және қолданылған оқ бос қабықтары болды. Он жылдар бойы YMKG мүшелерінің көптегені шеру бағытында алты оқты немесе басқа да қолға ұсталатын қарулармен қаруланған, оларды жиі ауаға оқ атып, бос қабықтарды лақтырып тастаған, ал балалар осы ерекше сыйлықтарды ұстауға асығысқан. Бұл дәстүр 1992 жылы қауіпсіздік мақсатында шектелді және бірнеше жылдан кейін толығымен тоқтатылды. Жаяу жүрген қарақшыларға шеру кезінде атыс қаруын қолдануға рұқсат етілмесе де, YMKG-нің жаттығудан өткен мүшелері әлі де бірнеше арнайы платформалардан және Хосе Гаспарилла II кемесімен шығарып сапар кезінде үлкен мини-зеңбіректерден оқ атып тұрады.
Балалар парадтары
Балалар Гаспарилла шеруы негізгі шеруге дейінгі сенбіде өтеді, қазіргі уақытта қаңтар айының екінші соңғы сенбісі. Бұл отбасылық шара ретінде жарнамаланады, себебі Қарақшылар шеруінен өзгеше, шеру жолында алкогольге рұқсат етілмейді. Шеру Бейшоу бульвары бойымен өтеді және негізгі Гаспарилла шеруінен шамамен екі есе қысқа. Балалар шеруы алғаш рет 1947 жылы өткізілді және ондаған жылдар бойы күрделілігі мен танымалдылығы арта түсті. Бастапқыда ол көбінесе мектептер мен балалар ұйымдарының Тампа қаласының орталығында бірнеше блокқа өз қолдарымен жасаған шеру платформаларын тартқан қарапайым шара болды. Қазіргі Балалар шеруында негізгі шеруде де көрсетілген көптеген кревтер мен бірнеше кәсіби шеру платформалары бар. Крев мүшелерінің балалары костюм киіп, шеру платформаларында отырып, көпшілікке моншақтар мен сыйлықтар лақтырады, сондай-ақ спорт және би командалары сияқты жергілікті жастар ұйымдары да қатысады, әдетте олар шеру бағытында өнер көрсетеді. Балалар шеруына дейін Тампа қаласының орталығында және айналасында балаларға арналған түрлі іс-шаралар ұйымдастырылады, соның ішінде кішкентай балалар шеруі – бұл қарақшылар тақырыбындағы вагондарда, коляскаларда, велосипедтерде және скутерлерде отырып өтетін шағын, ресми емес шеру, ол балалар шеруының алғашқы нұсқаларын еске түсіреді. Шеруға көңіл көтеру үшін, қарақшы кемесі Хосе Гаспарилла шеру кезінде шағын зеңбіректерден атып, жақыннан өтеді, ал күн Тампа шығанағының үстінде әсем отшашумен аяқталады.
Сант-Ягоның жарық атқыштары парад
Сант-Ягоның жарық атты ерлік парады (кейде Гаспарилланың түнгі парады деп те аталады) 1974 жылдан бері Сант-Яго ерліктерінің кревесі ұйымдастырып келеді. Ол Ибор қаласының тарихи ауданында сенбі күні кешке, әдетте ақпан айының ортасындағы Қарақшылар шеруінен екі апта кейін өткізіледі. Бұл парадта Қарақшылар шеруіне қатысушылардың ұқсас құрамы болады, бірақ ерекшелігі – шара қараңғыда басталатындықтан, көптеген платформалар жарқырап жарықтандырылған. Бұрын Тампаның Гаспарилла маусымында ең ересектерге бағытталған парад ретінде танымал болғанымен, қала соңғы жылдары қоғамдық маскүнемдікті және басқа да тәртіпсіз мінез-құлықты азайтуға тырысып, парадты отбасылық шара ретінде насихаттауда жетістікке жетті.
Гаспарилла маусымының қосымша шаралары
Үш негізгі парадтан және жекелеген кревтер ұйымдастыратын көптеген гала-кештерден, мерекелерден және қайырымдылық шаралардан басқа, Тампада қаңтардан наурызға дейін Гаспарильямен байланысты әртүрлі іс-шаралар ұйымдастырылып келеді. Гаспарилья маусымындағы ірі шаралар: Гаспарилья өнер фестивалі (1970 жылы құрылған), Тампа Роуф Райдерлердің Сент-Патрик күні шеруі (1977 жылы алғаш рет өткізілген), Гаспарилья қашықтық жарысы (1978 жылы құрылған), Гаспарилья кинофестивалі (2006 жылы құрылған), Гаспарилья музыка фестивалі (2013 жылы құрылған) және Гаспарилья кубогы (2018 жылы аты өзгертілген) студенттер арасындағы футбол ойыны, сондай-ақ жылдан жылға өзгеретін басқа да көптеген шаралар бар. Алғашқы байланысты шаралардың бірі – Гаспарилья ашық турнирі, 1932-1935 жылдары Йе Мистик Креу Гаспарильяның демеушілігімен өткен PGA турының бірінші аялдамасы. 1935 жылғы турнирде сол жылғы PGA турындағы ең ірі жүлде қоры (4000 доллар) болды, бірақ Ұлы депрессияның күшеюіне байланысты турнир одан әрі өткізілмеді. 1956 жылы ол Гаспарилья шақыру турнирі ретінде қайта жанданды, ол әуесқойлар арасындағы жарыс ретінде содан бері жыл сайын өткізіліп келеді.
"Gasparilla" атауын пайдалану
Жергілікті кәсіпорындардың, ұйымдардың және мейрамханалардан бастап сұлулық конкурстарына дейін, классикалық автомобиль көрмелері мен тамақ фестивальдарына дейінгі түрлі шаралар "Гаспар" немесе "Гаспарилла" аттарын пайдаланады; Флорида штатының Мемлекеттік департаменті мәліметінше, 100-ден астам ұйым осыған ұқсас атауларды тіркеген. Басқа жергілікті ұйымдар да "Гаспарилла" / пираттар тақырыбын қабылдады, ең танымалсы – 1976 жылы алғаш рет алаңға шыққан және Раймонд Джеймс стадионындағы үй стадионының трибуналарына пират кемесінің көшірмесін орнатқан Ұлттық футбол лигасының "Тампа Бэй Буканерс" командасы. 2019 жылы YMKG "Гаспарилла" атауын "тиісті қоғамдық шаралар" үшін пайдалану мақсатында заңды түрде сауда белгісі ретінде тіркеуге тырысты, бұл атауды басқа, тар мақсаттар үшін қолданған немесе сауда белгісіне ие болған басқалар тарапынан наразылықтар мен қарсы талаптарға әкелді. 2020 жылы бұл мәселені АҚШ Сауда белгілері бойынша сот және апелляциялық кеңесі қарады. Қаржылық шығындардың көп бөлігін YMKG мүшелік жарналары, сатушылар төлемақысы, премиум орындықтарға билеттер және корпоративтік демеушілік арқылы жабады, ал қала қаржылық үлесін азайту үшін полиция және басқа да қызметкерлерді, ресурстарды қайта бөледі. 2004 жылғы зерттеуге сәйкес, тек қана басты шерудің өзі жергілікті экономикаға 22 миллион долларлық әсер еткен, ал барлық шаралар 40 миллионнан астам доллар кіріс әкелген, ал шенеуніктер бұл көрсеткіш жылдар өте келе артқандығын бағалап отыр. Аймақтың көптеген көктемгі шараларын насихаттау үшін жергілікті туристік бюро Visit Tampa Bay АҚШ, Канада және Еуропа бойынша миллиондаған долларлық жарнамалық кампаниялар жүргізіп, келушілерді "Гаспарилла маусымын" бастан кешіруге шақырып отыр. Хосе Гаспар туралы алғашқы жазба 1900 жылдардың басында, жаңа құрылған Бока-Гранде қаласындағы Гаспарилла қонақ үйінің жарнамалық буклетінің бөлігі ретінде пайда болды. Буклетті Шарлотта-Харбор және Солтүстік темір жолы шығарды және кеңінен таратты, ол өзінің темір жолы желісінің соңында курортты салды. Гаспарилла қонақ үйінің жарнамалық материалдарымен және байланыс ақпаратымен қатар, буклетте "Хосе Гаспарилланың тарихы" ерекше көзге түсті, ол Мексика шығанағында шамамен 40 жыл бойы зорлық-зомбылық көрсеткен "Бұқанерлердің соңғысы" екені айтылды. Сондай-ақ, буклетте Гаспардың зор байлығының көп бөлігі "әлі де өз орнында" Бока-Гранде маңында жатқаны туралы мәлімдеме жасалған. Буклетті жарнамашы Пэт Лемойн жазды, ол жақында қайтыс болған жергілікті балықшы "Пантер Джон" Гомеске қатысты аймақтық аңыздарды біріктіріп, безендіріп, пират Гаспар туралы аңызды жасады. Бірнеше жылдан кейін Лемойн жергілікті тарих лекциясында Гаспарилла туралы әңгімені "туристер ұнату стилінде" жазғанын, бірақ онда "ешқандай шындық жоқ" екенін мойындады. 1923 жылы жазушы Фрэнсис Брэдли Гаспарилла қонақ үйінің буклетінің көшірмесін алды және оның фактілік екенін ескере отырып, Гаспарды Батыс Үндістандағы қарақшылық туралы жазып жатқан кітабына қосты. Бұл қате Хосе Гаспардың пираттық және Флорида тарихы туралы бірнеше ғылыми емес кітаптарда еске алынуына әкелді, бұл аңыздың нақтылығына қатысты жаңсақтықтарға себеп болды. Алғашқы оқиғада бірнеше ондаған жергілікті кәсіпкерлер өздерін пираттар ретінде маскирап, қала арқылы жылдам шабуылды имитациялап, атқа мінген, ал таңғалысқан көрермендерді Май мерекесіне ерекелеуге шақырды.
Қылмыскерлер кемесі
Алғашқы бірнеше макеттік қарақшы шабуылдары құрлықта болды, ал түсіндірме бойынша қарақшы кемесі "Октопус" жағалауда бекітілген болатын. Бірінші кемемен жасалған шабуыл 1911 жылы болды, онда сауда кемесі уақытша қарызға алынып, безендіріліп, сол күні үшін Жозе Гаспар деп қайта аталды. 1930 жылға дейін қарызға алынған кемелер тізімі пайдаланылды, содан кейін Гаспарилланың Йе Мистик Круэ ескі сауда кемесін сатып алып, оны Хосе Гаспарилла ретінде қайта жабдықтады және шамамен жиырма жыл бойы қолданды. Алдыңғы Гаспарилла кемелерінен өзгеше, қазіргі қарақшы кемесінде жұмыс істейтін желкендері де, қозғалтқышы да жоқ, сондықтан Гаспарилла күні жүздеген жеке қайықтар мен су кемелерінен тұратын флотилия арқылы тәжірибелі портовый лоцмандардың басшылығымен үш буксирмен бағытталады. "Хосе Гаспарилла II" кемесі іске қосылғаннан бері Тампа шығанағын кесіп өтіп, барлық шабуылдарға жетекшілік етті, бірақ 1971 жылы нашар ауа-райы мен толқындар флотилияны тоқтатты, бірақ шеру өтті. Жәрмеңке 1976 жылы Тампаның шығысына, әлдеқайда үлкен аумаққа көшірілді, бірақ шеру маршруты көбінесе өзгермеді, Бейшор бульварымен солтүстікке қарай жүріп, шамамен 7 километрлік қашықтықта қала орталығында немесе оның жанында аяқталады.
Кесте
Гаспарилла парады алғашқы жылдары түрлі басқа шаралармен бірге өткізілді, сондықтан оның уақыты өзгеріп тұрды. Қарақшылар шеруі 1942 жылдан 1946 жылға дейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тағы бір үзіліске түсті. 1947 жылы қайта жаңғырғанда, ол ақпан айының ортасындағы дүйсенбіге белгіленді, бұл дәстүрге шамамен қырық жыл бойы амал жоқ еді. Осы кезеңде Гаспарилла күні Хиллсбороу округінде ресми мереке болып жарияланды, осы мерекеге орай жергілікті мектептер мен мемлекеттік кеңселер жабылды. 2005 жылдан бері парад қаңтар айының соңғы сенбісінде өткізіледі, тек 2021 жылы COVID-19 пандемиясының салдарынан Гаспарилла маусымының барлық ірі шаралары тоқтатылды. Қарақшылар шеруінің кестесі жылдар бойы өзгергендіктен, маусымның қалған екі ірі шеруінің де күндері көбінесе өзгерді, Балалар шеруі бір апта бұрын, ал Сан-Яго Крейесінің жарықтандырылған рыцарь шеруі негізгі Гаспарилла шеруінен екі апта кейін өтті.
YMKG интеграциясы / Супер Боул даулары
Қарақшылар шеруі және оған байланысты мерекелер ұзақ тарихы бойында түрлі сынға ұшырады, олар тәртіпсіз көпшілік пен қоғамдық маскүнемдік туралы шағымдардан бастап, жергілікті элитаның қаланы тонаған жаугершіл қарақшылар тобы болып көріну дәстүрінің мәселілі болуы мүмкін деген пікірлерге дейін. Басқа сын-ескертпелер парадтың алғашқы нұсқаларында және фестивальді ұйымдастырушылардың бастапқы құрамында жатыр. Осы сын-ескертпелер 1990-шы жылдардың басында жалпыхалықтық назар аударған дауға әкелді. Тэмпа 20-ғасырдың басында Американың оңтүстігіндегі ең ірі және ең өркендеген испандық қауымдастықтарының бірі болғанымен, ол терең Оңтүстіктің қалған бөлігі сияқты нәсілдік бөлінуге ұшыраған. Гаспарилланың «Ей Мистик Крю» тобы Джим Кроу дәуірінің ең ауыр кезеңінде Тэмпаның бизнес және азаматтық элитасымен құрылды. Бұл жеке және біршама құпия ұйым 1960 жылдары көпшілік бөлінудің жойылғаннан кейін де толығымен ақ және еркектерден тұра берді. Парад жылдар бойы кіріктіруге қарай шағын қадамдар жасады. 1966 жылы «Венера тобы» (Krewe of Venus) құрылып, келесі жылы Гаспарилла шеруіне қатысуға рұқсат алды. 1972 жылы Тэмпаның латын қауымының жетекші мүшелері Сант-Яго рыцарларының тобын құрып, 1974 жылдан бастап Ибор қаласында өз шерулерін ұйымдастырды. Алайда, афроамерикалықтар және Тэмпаның әртүрлі халқының өкілдері YMKG-ден мүлдем шеттетілді. 1980 жылдары жергілікті азшылықтар ұйымдары YMKG-ден шеттетілудің Тэмпаның жоғары әлеуметтік және экономикалық айналымынан шеттетілуді бейнелейтінін жария түрде атап көрсетті, себебі мүшелік көбінесе Тампа сауда палатасы және маңызды яхта клубтары мен елдік клубтар сияқты басқа жергілікті ұйымдармен қабаттасты. Бұрынғы Тэмпа қаласының мэрі Боб Бакхорн кейінірек: «Гаспарилла тобының рөлі туралы үлкен қоғамдық пікірталас болды, бірақ басты мәселе – әркімнің, әсіресе афроамерикалықтардың, үстелге отыра алуын қамтамасыз ету болды», – деп еске алды. Бұл мәселе 1990 жылы қызу дауға ұласты. Тэмпа мен YMKG 1991 жылғы «Қарақшылар шеруін» қаңтар айында Тампа стадионында өтетін XXV Суперкубокқа сәйкес келу үшін әдеттегіден бір апта бұрын өткізуге келісті. 1990 жылы жоспарлау басталғанда, NAACP және Urban League ұйымдарының жергілікті бөлімдері БАҚ-тың халықаралық эфирдегі оқиғаға назар аударуын пайдаланып, YMKG-нің нәсілдік бөлінуге ұшыраған мүшелігін көрсетті, ал қала мен Ұлттық футбол лигасы (NFL) тобын алғашқы афроамерикалық мүшелерін қабылдауға мәжбүрледі. Тэмпа қаласы «Бамболео» деп аталатын қосалқы шеруді асығыс ұйымдастырды, ол «мәдениаралық фестиваль» деп таныстырылды және қарақшылар тақырыбы болмады. Жаңбырлы ауа райы көпшіліктің құлшынысын басып, қосалқы шеру «сәтсіздікке» ұшырады. 2001 жылы Тэмпа XXXV Суперкубогын қабылдағанда, шеру он жыл бұрын жоспарланғандай, ойыннан бір күн бұрын, сенбі күні өтті. Гаспарилла тобына 30-дан астам басқа топ қосылып, 750 000-нан астам рекордтық көрерменнің алдында өтті. «Супер Гаспарилла» жақсы қабылданып, қоғамның әлеуметтік прогресінің белгісі ретінде қарастырылса да, қала үлкен қалыңдықтар мен орталық және Оңтүстік Тэмпадағы қозғалыстың қиындықтарына байланысты келесі Суперкубоктарды өткізу кезінде кесте өзгерісін қайталамауды шешті. Соңғы жылдары шеруге қатысатын топтар мен басқа да азаматтық ұйымдардың саны артып, кіріктіруге қатысты дауларды басып қалды. Практикалық себептерге байланысты, Қарақшылар шеруіне қатысу жылына 50 топпен шектеледі, ал кішірек топтар кезекпен ауысып тұрады.