Кіріспе

Румыниялық гимнаст Андреа Мадалина Радукан (; 1983 жылдың 30 қыркүйегінде туған) – Румынияның Бэрлад қаласынан шыққан зейнеткер гимнаст. Қазіргі уақытта спорт комментаторы және журналист болып жұмыс істейді. Радукан гимнастикамен жас кезінде айналыса бастады және 12 жасында Румынияның жасөсперімдер құрамасында жаттығудан өтті. 1990-жылдардың соңында Румыния құрамасының ең үздік гимнасттарының бірі ретінде Радукан қиын дамылдарымен, билеу өнерімен және өнер көрсету шеберлігімен танымал болды. Төрт жылдық ересектер мансабында ол Олимпиада және Әлем чемпионаттарында теңдессіз тақталардан басқа барлық түрлерде медаль жеңіп алды. 1999 және 2001 жылдары едендегі жаттығулар, ал 2001 жылы тепе-теңдік арқасында үш рет жеке Әлем чемпионы атанды. Радукан 2000 жылғы Сидней Олимпиадасында өнер көрсетіп, Румыния құрамасының алтын медалін жеңіп алуға үлкен үлес қосты және жеке құралымда күміс медальді иеленді. Ол көпкүрделі сайыстың да алғашқы жеңімпазы болды, бірақ жарыс аяқталғаннан кейін допинг бақылаудан өтпегені анықталды және тыйым салынған зат – псевдоэфедринге оң сынақ нәтижесі көрсеткендіктен, ол дисквалификацияланды және алтын медалінен айырылды. Ол және оның жаттықтырушылары, Румыния құрамасының дәрігері оған екі суық титімсіз дәрі таблеткасында бұл затты бергенін және ол оның өнеріне ешқандай әсер етпегенін мәлімдеді. Бұл жағдай БАҚ-тың қызығушылығын тудырды, сондай-ақ Радуканды гимнастика қауымдастығы мен румын халқы қолдады. Оның ісі 2000 жылдың күзінде Спорт арбитраждық сотына жіберілді. Радуканның өзі Спорт арбитраждық соты, Румыния Ұлттық Олимпиада комитеті және Халықаралық гимнастика федерациясы тарапынан жеке құқық бұзушылықтан босатылды және оған ешқандай тәртіптік шаралар қолданылмады. Дегенмен, оның медалі қайта жаңартылған жоқ, ал дәрі берген команда дәрігері екі Олимпиада циклына жарысқа қатысудан шеттетілді. Радукан Олимпиададан кейін бір жыл өткен соң тағы бес Әлем чемпионаттарында медаль жеңіп алды, бірақ 2002 жылы гимнастикадан зейнеткерлікке шықты. Ересек болғаннан кейін ол спорт комментаторы және медиа тұлғасы ретінде жұмыс істеді, сондай-ақ журналистика мамандығы бойынша университетте білім алды.

Ерте мансап

Радукан Олимпиадалық жүлдегерлер Лавиния Милошовичи мен Джина Гогеан зейнетке шыққаннан кейін румын гимнастикасының жетістіктерін жалғастыруға дайындалған "жаңа буын гимнасттардың" бірі болды. Ол төрт жарым жасында туған қаласы Бэрладта гимнастикамен айналыса бастады. 1996 жылы жергілікті және аймақтық жарыстарда жиырмадан астам медаль жеңіп алғаннан кейін, оны Онештидегі румын жасөспірімдер құрамасының жаттығу кешеніне шақырды. Екі жыл өткен соң, ол Девадағы ұлттық жаттығу орталығына қабылданды. Радуканның халықаралық аренадағы алғашқы маңызды жарысы 1998 жылғы жасөспірімдер арасындағы Еуропа чемпионаты болды, онда ол тепе-теңдікке арналған жаттығуда күміс медаль жеңіп алды, едендегі жаттығуда қола медальмен бөлісті және көпқырлы сайыста төртінші орын алды. Келесі жылы ол ересектер қатарына көтеріліп, Қытайдың Тяньцзинь қаласында өткен әлем чемпионатында өзінің салмағын сезіндірді, едендегі жаттығу финалында жеңіске жетіп, көпқырлы сайыста бесінші орын алды. Көпқырлы сайысқа қатысты дау-дамай туды. Секіру платформасы 5 сантиметрге төмен орнатылған, бұл гимнасттардың алдын және кейін қозғалысын толығымен өзгеретін қауіпті жағдай жасады. Дұрыс орнатылмаған секіру платформасының салдарынан, көптеген гимнасттар жаттығулар мен жарыс барысында ауыр құлаулар мен жарақаттарға ұшырады, соның ішінде Хоркина да. Британдық гимнаст Анника Ридер ауыр жарақат алып, жарыстың қалған бөлігінен бас тартты. Жарақаттан құтылғандар да секіру платформасындағы тәжірибелерінен қатты алаңдады. Қате үшінші айналымда анықталғаннан кейін, Халықаралық гимнастика федерациясының өкілдері секіру платформасының биіктігін дұрыстап орнатып, жарысты жалғастыруға рұқсат берді. Олар бірінші екі айналымда секіру платформасынан секірген гимнасттарға тағы бір рет секіруге және қайта бағалануға мүмкіндік берді, бірақ барлық спортшылар бұл ұсынысты қабылдаған жоқ. Радукан дұрыс орнатылмаған құралда секірген, бірақ құлап түспеген және елеулі қателіктер жасалмаған гимнасттардың бірі болды. Ол жарысты жалғастырып, арқалық пен еденде жақсы өнер көрсетіп, көпқырлы сайыста алтын медальді жеңіп алды. Оның қасында румындық командаластары Аманар күміс, ал Олару қола медальді иеленді. Радукан 1976 жылы Надя Команечиден бері Олимпиаданың көпқырлы сайысында жеңіске жеткен алғашқы румын гимнасткасы болды; сонымен қатар, 1960 жылдан бері бір елдің гимнасттары Олимпиада ойындарында көпқырлы сайыстың барлық сатысында жеңіске жеткен алғашқы жағдай болды. Бұл сондай-ақ, келесі Олимпиада циклында "бір елден екі гимнаст" ережесі енгізілгендіктен, бір елдің үш гимнасткасының көпқырлы сайыста жеңіске жеткен соңғы мүмкіндігі болды. Андреа Ресейдің Елена Замолодчиковадан кейін және Ресейдің Екатерина Лобазнюктан бұрын Vault финалында күміс медальді жеңіп алды. Көпқырлы сайыстағы алтын медаль туралы әртүрлі пікірлер пайда болды және Андреаға ол алтын медалінен айырылуы мүмкін екені хабарланды. Бұл оның психологиялық жағдайына әсер етті және ол алаңдаған күйде еденге шықты. Ол үшінші рет құлап, 9.275 ұпай жинады. Егер ол қателік жасамас еді, онда ол 9.775 ұпай жинап, қола медальді жеңіп алар еді.

Допингке қатысты айып

Жарыс аяқталғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, ХОК Радуканның құрамында тыйым салынған псевдоэфедрин табылғанын хабарлады. Радукан мен оның жаттықтырушылары оның кінәсіз екенін мәлімдеді. Олардың сөзіне қарағанда, ол кәмелетке толмағандықтан, команда дәрігері Иоахим Оана ұсынған емдеу жоспарын ғана орындаған. 2010 жылы жарық көрген кітабында Радукан жарысқа бірнеше сағат қалғанда, оған қызба мен жөтелді емдеу үшін псевдоэфедрин қосқан, кең таралған рецептсіз дәрі – "Нурофен суық және тұмау" берілгенін айтты. Сондай-ақ, дәрілер оған көмектеспей, керісінше, басы ауырғанын жеткізді. Радуканның, оның жаттықтырушыларының, Румыния гимнастика федерациясының және гимнастика қауымдастығының кейбір мүшелерінің барлық күшін салған шағымдарына қарамастан, ол алтын медальдан айырылды. Алтын медаль Аманарға, күміс медаль Оларуға берілді, ал бұрынғы төртінші орын иегері, Қытайдан Лю Сюань қола медальді алды. Радуканға екі таблеткада дәрі берген Румыния командасының дәрігері Ойындардан қуылды және 2002 жылғы Солт-Лейк-Ситидегі қысқы Олимпиада мен 2004 жылғы Афинадағы жазғы Олимпиадаға қатысудан шеттетілді. Үшеуі де медальдарды қайта тапсыру кезінде ресми рәсімге қатысудан бас тартты. Радуканның медалінен айырылатыны туралы жарияланғаннан кейін, Олару мен Аманар бастапқыда жаңа медальдарды қабылдаудан бас тартты. Бірақ, медальдарды Румынияға қайтару үшін олар өз шешімдерін өзгертті. Команда Румынияға оралғаннан кейін Аманар алтын медальді Радуканға қайтарғаны туралы ақпарат тарады, бірақ Радукан өзі гимнастика подкастына берген сұхбатында:

Салдары

2000 жылдың қыркүйек айының соңында Радукан ісі Спорттық төрелік сотына жіберілді. Төрелік алқа Радуканның псевдоэфедрин қабылдауынан ешқандай артықшылық алмағанын, сондай-ақ ол команда дәрігерінің нұсқауларын орындаған, кәмелетке толмаған спортшы екенін мойындады, бірақ Халықаралық Олимпиада Комитетінің (ХОК) шешімін де қолдады. Олардың шешімінің негізі – Олимпиадалық допингке қарсы кодекс спортшының ниетіне немесе жасына қарамастан, "ешқандай жеңілдіксіз" орындалуы тиіс деген сенім болды. Румыния Олимпиада комитеті Радуканды жеке құқық бұзушылықтан ақтап, допингке қатысты істердегі спортшыларға әдетте салынатын спорттық тыйымды салған жоқ. Алайда, Румыния Олимпиада комитетінің (РОК) президенті Ион Țiriac осы оқиғадан кейін отставкаға кетті. Халықаралық гимнастика федерациясының (FIG) атқару комитеті де Радуканға ешқандай тыйым салу немесе жаза қолдану туралы бірауыздан шешім қабылдады, оның медалін жоғалту "осы жағдайда кінәсіз спортшы үшін жеткілікті жаза" екенін мәлімдеді. FIG, ХОК және РОК доктор Оананы жазалауға және қызметтен шеттетуге келісті, оны Радуканға және оның әріптесіне тыйым салынған затты енгізгені үшін кінәлі деп таныды. Оанаға медициналық лицензиясын сақтауға рұқсат берілді және ол "медициналық тұрғыдан" ешқандай құқық бұзушылық жасаған жоқ деп мәлімдеген Дева қаласының дәрігерлер қауымдастығы тарапынан ақталды. Ол, Аманармен бірге, "Румынияның жақсы елшісі" болғандығы үшін Румыния үкіметінен дипломатиялық паспорт алды.

Сиднейден кейін

Радукан Олимпиададан кейін де Девада жаттығуларын жалғастырды. Сиднейдегі командаластары Аманнар, Олару және Прескан зейнеткерлікке шығуымен ол Девадағы ең тәжірибелі гимнасттардың бірі болды. 2001 жылы Бельгияның Гент қаласында өткен әлем чемпионатында ол алтын медальді жеңіп алған Румыния құрамасының құрамында болды және төрт жеке медаль ұтып алды: еденде және қабылдауда алтын, ал көпсайыста және секіруде қола. 2002 жылы жарақаттар мен басқа да мәселелер оның жаттығуларына кедергі келтірді, ал Венгриядағы әлем чемпионатындағы нашар өнер көрсетуінен кейін ол үнсіз зейнеткерлікке шықты. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Радукан Румынияда спорт комментаторы болды. EuroSport-тағы жұмыстарының ішінде 2004 жылы Афинада өткен Олимпиада ойындары да бар. Ол сонымен қатар өзінің телешоуына ие және модельдік және жарнамалық қызметпен айналысады. Радукан Бухарест университетінің журналистика саласы бойынша магистр дәрежесін алған. 2010 жылы Радукан "Медальдің екінші жағы" атты автобиографиясын жариялады, онда 2000 жылғы Олимпиада ойындарындағы көпсайыстағы нәтижесінің жойылған себептері туралы толық мәлімет берілген. 2020 жылы Адриан Робе мен Дениса Морариу Тамас түсірген "Алтын қыз" фильмі оның титулын қайтаруға жасаған әрекетін көрсетеді.

Румыния Федерациясының Президенті

2017 жылдың 4 тамызында Андреа Радукан Румынияның гимнастика федерациясының (РГФ) президенті болып сайланды. Ол 12 жыл бойы Федерация президенті болған Адриан Стойкадан қызметті қабылдады. 2016 жылы Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында өткен Олимпиада ойындарына толық құраммен қатыса алмаған Румыния құрамасының көрсеткіштерін жақсарту Радукан үшін зор сын болады деп күтілуде. Румынияның 1968 жылдан бері Олимпиада ойындарына гимнастика командасын жібермеуі – бұл алғашқы рет болды. Румыния 18-23 сәуірдегі 2017 жылғы Еуропалық гимнастика чемпионатының сәтті ұйымдастыруының нәтижесінде, 2017 жылғы Монреальдегі (Канада) Дүниежүзілік гимнастика чемпионатында көп сайыс және жекелей жарыстарда жүлделі орындарға таласатыны күтілді. Алайда, олардың ең үздік гимнасткасы Лариса Иордаше іріктеуге дайындалу кезінде Ахилл тырнауын жыртып алды. Румынияның медаль үшін тағы бір үміті, гимнастикада бірнеше медаль жеңіп алған Каталина Понор, қатысқан барлық жарыстарда – қабылдама мен еденде іріктеуден өте алмады. Әйелдер және ерлер командаларының 2020 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына іріктеуден өте алмауына байланысты ол қызметінен кетті.