Кіріспе

АҚШ Энергетика министрлігіне қарасты зертханалар

АҚШ Энергетика министрлігінің Ұлттық зертханалары мен Технологиялық орталықтары – АҚШ Энергетика министрлігінің (DOE) ғылыми және технологиялық зерттеулерді бақылайтын зертханалар жүйесі. DOE ұлттық зертханаларының басты міндеті – энергия және климат, қоршаған орта, ұлттық қауіпсіздік және денсаулық сақтау сияқты ұлттық маңызды бағыттар бойынша ғылыми-зерттеу және дамыту (ҒЗД) жүргізу. DOE-ға қарасты 17 ұлттық зертхананың 16-сы федералдық қаржыландырылатын ғылыми-зерттеу және дамыту орталықтары болып табылады. Оларды жеке сектор ұйымдары DOE-мен жасалған басқару және пайдалану (M&O) шарты бойынша басқарады, қызметін ұйымдастырады, жұмысын жүзеге асырады және персоналмен қамтамасыз етеді. Ұлттық зертханалар жүйесі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрылды, сол кезде АҚШ Манхэттен жобасы аясында жоғары деңгейдегі ғылыми зерттеулерді жедел түрде ұйымдастырып, іске қосты.

Тарих

Ұлттық зертханалар жүйесі Екінші дүниежүзілік соғыстың ауқымды ғылыми ізденістерінен бастау алды, онда бірнеше жаңа технологиялар, әсіресе атом бомбасы, одақтастардың жеңісіне шешуші рөл атқарды. АҚШ үкіметі Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ұлттық қауіпсіздік үшін ғылыми зерттеулерге инвестициялауды бастағанмен, осы соғыс кезеңінде ғана ғылыми мәселелерге маңызды ресурстар жұмсалды, алдымен Ұлттық қорғаныс зерттеу комитетінің, кейіннен Ванневар Буш ұйымдастырған және басқарған Ғылыми зерттеулер және даму кеңсесінің қолдауымен. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде МИТ-тегі Радиациялық зертхана, Берклидегі Эрнест О. Лоуренс зертханасы және Чикаго университетіндегі Металлургиялық зертхана сияқты орталықтандырылған орындар бұрын-соңды болмаған деңгейде көптеген сарапшы ғалымдардың бірлесіп жұмыс істеуіне және бесiнше үкіметтік ресурстарды пайдалануына мүмкіндік берді. Соғыс барысында одақтастардың ядролық бағдарламасы – Манхэттен жобасы бомба зерттеулері мен материалдарды әзірлеу мақсатында бірнеше құпия нысандар құрды, соның ішінде Роберт Оппенгеймер басқарған Нью-Мексико тауларындағы зертхана (Лос-Аламос), сондай-ақ Вашингтон штатындағы Ханфорд және Теннесси штатындағы Оук-Ридж. Ханфорд пен Оук-Ридж жеке компаниялармен басқарылды, ал Лос-Аламос мемлекеттік университет (Калифорния университеті) басқарды. Чикаго университетінде реакторларды зерттеуде де табысқа қол жеткізілді, нәтижесінде Чикагодан тыс Аргонн ұлттық зертханасы құрылды, сондай-ақ ел бойынша орналасқан басқа да академиялық мекемелерге жол ашылды. Соғыс және оның ғылыми жетістіктерінен кейін, жаңадан құрылған Атом энергиясы жөніндегі комиссия соғыс кезеңіндегі зертханалардың болашағын өз қолына алып, олардың қызмет ету мерзімін белгісіз мерзімге ұзартты (бастапқыда олар уақытша құрылымдар деп есептелген). Қаржыландыру мен инфрақұрылым қамтамасыз етілді, бұл басқа "ұлттық зертханаларды" классификацияланған және негізгі зерттеулер үшін, әсіресе физика саласында демеуге мүмкіндік берді, әр ұлттық зертхана бір немесе бірнеше қымбат құралдардың (мысалы, бөлшектер үдеткіштері немесе ядролық реакторлар) айналасында құрылды. Көптеген ұлттық зертханалар жергілікті зерттеушілер штаттарын ұстап тұрды және сонымен қатар келуші зерттеушілерге олардың жабдықтарын пайдалануға мүмкіндік берді, бірақ жергілікті және келуші зерттеушілерге берілетін басымдық зертханадан зертханаға өзгеретін. Ресурстарды (ақшалай және интеллектуалдық) орталықтандыру арқылы ұлттық зертханалар Үлкен ғылымның үлгісіне айналды. Ұлттық зертханалар жүйесі, бастапқыда Атом энергиясы жөніндегі комиссия, содан кейін Энергиялық зерттеулер және даму басқармасы және қазіргі уақытта Энергетика департаменті басқарады, әлемдегі ең ірі (немесе ең үлкен) ғылыми зерттеу жүйелерінің бірі болып табылады. Энергетика департаменті физика, химия, материалдар туралы ғылым және физикалық ғылымдардың басқа да салаларына ұлттық қаржыландырудың шамамен үштен бір бөлігін бөледі.

Танымал мәдениетте

Netflix веб-сериалы «Stranger Things»-те, АҚШ Энергетика департаменті (DOE) басқаратын «Хокинс Ұлттық зертханасы» деп аталатын ойдан шығарылған зертхана Индиана штатының ойдан шығарылған Хокинс қаласында орналасқан. AMC телешоуы «Breaking Bad»-та Уолтер Уайт бірінші маусымға дейін Sandia Ұлттық зертханаларында жұмыс істейді. 2003 жылғы «Халк» фильмінде гамма сәулелерін анықтау үшін Лоренс Беркли Ұлттық зертханасында салынған гамма сферасының моделі, қуатты гамма сәулелерінің көзі ретінде қолданылады. Халк оны 1940 жылы Артур Браун кіші 184 дюймдік циклотрон үшін жобалаған «Advanced Light Source»-тың есімді күмбезі арқылы лақтырып жібереді.