Кіріспе

Жасанды толқындармен жүзу бассейні

Толқын бассейні – мұхиттың толқындарына ұқсас, жасанды түрде жасалған үлкен толқындары бар жүзу бассейні. Толқын бассейндері көбінесе су парктерінде, ішкі және сыртқы жағдайларда, сондай-ақ кейбір демалыс орталықтарының маңызды бөлігі болып табылады.

Тарих

Толқынды бассейндердің тарихы 19 ғасырға дейін жетеді, атақты фантастикалық қамал салушы Людвиг II Бавариядағы көлді электрлендіріп, жарылатын толқындар жасаған кезден басталады. 1905 жылы Германиядағы Старнберг көлінде «Ундоса» атты жүзу платформасы салынды, ол үлкен понтонды пайдаланып көл суын толқындар тудыруға мәжбүрледі. Кейін ол мейрамханаға айналдырылды. 1912 жылы Германияның Радебуль қаласындағы «Билцбад» – жерде салынған алғашқы толқынды бассейн болды. Ол «Ундоса» деп аталатын толқын машинасымен жабдықталған, бұл машина бір жыл бұрын Дрезденде өткен Халықаралық гигиеналық көрмеде таныстырылған болатын. Ол бүгінге дейін жұмыс істеп келеді. Тағы бір ерте қоғамдық толқынды бассейн 1927 жылы Будапештте (Венгрия), танымал Геллерт моншаларында салынды және 1938 жылы Джеймс А. Фицпатриктің «Traveltalks» деректі фильмінің бірінде қаланың негізгі туристік орталықтарының бірі ретінде көрсетілді. Ол әлі де ашық. Орегон штатының Байосеан қаласындағы жабық бассейнде де толқын тудыратын машина болған, бірақ ол 1932 жылы табиғи мұхит толқындарынан қирады. 1929 жылғы «Pathe Pictorial» фильмінде Мюнхендегі бассейнде жасалған кішкентай, жасанды толқындарда серфинг жасап жатқан адамдар көрсетілді. «Бұл Германияда кең таралған жаңа бассейн түрі», – делінеді бір жазбада. «Жүзушілер енді тыныш суларда емес, тордың артындағы механизм әрқашан қозғалыс тудырады». 1939 жылы Лондонның Уэмбли қаласындағы қоғамдық бассейнге мұхиттың ағысы мен қайшысын имитациялайтын толқындар жасауға арналған құрылғы орнатылды. 1940 жылдары Нью-Йорк қаласының қарсы жағында, Гудзон өзенінің жағасында орналасқан Palisades ойын-сауық паркі өз тұзды су бассейнінің бір шетіне үлкен сарқырама орнатты, ол сол кездегі әлемдегі ең ірісі болды және Уэмблидегідей кішкентай толқындар тудырды. 1966 жылы «Серф-а-Ториум» деген атпен белгілі болған Жапонияның Акируно қаласындағы «Summerland Wavepool» серфингшілерге қолжетімді алғашқы толқынды бассейн болды (бірақ әр сағат сайын 15 минутқа ғана). Oceana Park-тің үш иесінің бірі Миклос Матрай 1959 жылдың 13 қаңтарында тіркелген және 1961 жылдың 24 қазанында патенттелген АҚШ патенті 3005207-ге ие, ол жасанды мұхит толқындарын жасауға арналған құрылғылары бар арнайы салынған бассейнды сипаттайды. Oceana Park-тің 1966 жылғы әуе суретін мына жерде қарауға болады. АҚШ-тағы алғашқы жабық толқынды бассейн 1982 жылы Иллинойс штатының Болингбрук қаласындағы Болингбрук су орталығында ашылды. 1989 жылы ашылған Disney-дің Typhoon Lagoon әлемдегі ең үлкен ашық толқынды бассейннің бірі болып табылады және толқындардың күші бодисерфинг жасауға мүмкіндік береді.

Операция

Толқын бассейндері көлдің мөлшеріне және қажетті толқынның күшіне байланысты мұхит қозғалысын әртүрлі жолдармен қайталайды. Толқындарды жасау механизмі әдетте көлдің ең шетінде, көбінесе ең терең жерінде орналасқан. Кейбір толқын бассейндерінде еден толқын машинасының алдында тереңдеп, кейін тез көтеріліп, толқын пішінін жасайды, мысалы, World Waterpark-тың Blue Thunder Wave Pool бассейні.

Қысылған ауа. Бұл әдіс су астындағы тесігі бар камераға ауа үрлеу арқылы жұмыс істейді. Ауа суға тигенде оны төмен қарай итеріп, толқындарды тудырады. Бұл ауа сорғыларының бағдарламаланған қосылып-өшірілуі арқылы немесе ауа сорғыларының үнемі жұмыс істеуі және толқындарды жасау үшін клапандардың ашылып-жабылуы арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.

Қанат/Панель. Қанат немесе панель суды итеріп, толқындарды жасайды. Әдетте панельдің артында гидравликалық немесе пневматикалық поршень орналасқан, ол панельді алға-артқа итеріп, суды қозғайды. Бұл панельдің білікке орнатылып, айналу арқылы (бұл жағдайда поршень де білікке орналасады) немесе рельстерде жылжу арқылы жұмыс істей алады. Бұл әдіс жоғары техникалық қызмет көрсетуді талап ететіндіктен, қазіргі уақытта сирек қолданылады. Бұл механизмнің танымал мысалы – World Waterpark-тың Blue Thunder Wave Pool бассейні.

Су резервуары. Бұл әдетте ең қуатты толқын машинасының түрі болып табылады, ол көлдің артында орналасқан үлкен су резервуарларын пайдаланады, оларға су сорғыланады, содан кейін резервуардың түбіндегі клапан ашылады. Бұл судың көлдің артқы жағына кіргенде сәл көтеріңкі бұрышпен орналасқан арна арқылы ағып, кейде өте үлкен толқындарды тудырады. Осы кезде толқын машинасы ауа бос камераларды толтырғанда қатты шу шығаруы мүмкін, мысалы, Disney's Typhoon Lagoon бассейнінде. Танымал мысалдарға Siam Park-тың Wave Palace бассейні, ең үлкен жасанды толқындар рекордын ұстап тұрған және бұрын аталған Disney's Typhoon Lagoon бассейні жатады. Басқа техникалар "аккордеон механизмін" пайдаланады, ол толқындар тудыру үшін суды ішке тарту (ашу) және сыртқа шығару (жабу) үшін ашылып, жабылады.

Түрлері мен орналасулары

Жалпы, толқын бассейндері көбінесе ішкі суды пайдалану үшін жобаланады, бірақ ең ірілері, теңіз жағалауындағы басқа да құрылыстарға жақын орналасқандары, тұзды суды қолданады. Толқын бассейндері әдетте басқа демалыс бассейндерінен үлкен болады, сондықтан олар көбінесе саябақтарда немесе кең ашық алаңдарда орналасады. Мысалы, Surf Snowdonia және NLand-тегі Wavegarden компаниясы жасаған толқын бассейндері жүзуге емес, серфингке арналған, осылайша олар күштірек толқындар тудырады. Басқа серфингтік толқын бассейні жобалары, олардың кейбіреулері көлдерде де болуы мүмкін, Kelly Slater Wave Company-нің Surf Ranch, Surf Lakes, Webber Wave Pools және Okahina Wave сияқтыларын қамтиды. Статикалық серфинг симуляторында да серфинг жасауға болады, бірақ статикалық толқынның салдарынан толқын бассейндеріндегідей реалистік емес.

Қауіпсіздік

Толқынды бассейндерді құтқарушыларға қарағанда тыныш бассейндерге қарағанда бақылау жасау қиынырақ, себебі қозғалатын су (кейде күннің шағылысуымен бірге) барлық жүзушілерді көруді қиындатады. Тұрақты бассейндегі қауіпсіздік камералары сияқты, компьютерлік автоматтандырылған суға батып кетуді анықтау жүйелері толқынды бассейндерде жұмыс істемейді. Су сапасына қатысты да қауіпсіздік мәселелері бар, өйткені толқынды бассейндерді хлорлау қиын. 1980 жылдары Нью-Джерси штатындағы Action Park саябағындағы 2 метрлік (8 фут) Tidal Wave бассейні үш адамның өмірін алып, құтқарушыларды жүзу біліміне тым сенген адамдарды құтқарумен шұғылдануға мәжбүр етті. Олар толқынды бассейнін ресми түрде ашқан күні шамамен 100 адамды құтқаруға тура келді.

Жазбаларды ұстаушылар

Әлемдегі ауданы бойынша ең үлкен толқын бассейні Бангкоктың Сиам Парк Ситиде орналасқан. Ең үлкен жабық толқын бассейні, "Blue Thunder" Альберта провинциясының Эдмонтон қаласындағы Батыс Эдмонтон сауда орталығында орналасқан. Әлемдегі ең үлкен жасанды толқындар, биктігіне дейін жететін, Канар аралдарындағы Сиам паркінде кездеседі.