1930-шы жылдардағы француз және бельгиялық неосоциализм қозғалысы

Кіріспе

Неосоциализм – 1930 жылдары Франция мен Бельгияда болған саяси қозғалыс. Ол Жұмысшылар интернационалының француз бөліміндегі бірнеше ревизионистік бағыттарды қамтыды. 1930 жылдары бұл топ революциялық марксизм мен реформалық социализмнен бірте-бірте алшақтады, бірақ Радикалдық партиясы көрінетін дәстүрлі сыныптық ынтымақтастық қозғалысына бірігуден тартынды. Олардың орнына, «жоғарыдан болатын революцияны», яғни «құрылысшыл революцияны» жақтады. Францияда бұл оларды Социалистік партияның дәстүрлі үкіметке қарсы саясатымен қақтығысқа түсірді және неосоциалистер SFIO-дан қуылды.

Тарих

Ұлы депрессиядан кейін Бельгияда Анри де Ман (Бельгияның Еңбек партиясының оң қанатының басшысы және планзм идеологиясының негізін қалаушы) және Францияда Марсель Деат пен Пьер Ренодель (SFIO оң қанатының жетекшісі), Жалпы еңбек конфедерациясының Рене Белин, Радикалдық социалистік партияның «Жас түріктер» ағымы (Пьер Мендес Франция) бастаған парламенттік депутаттар тобы, әлемдік экономикалық дағдарыстың беспрецеденттік ауқымы және Еуропа бойынша ұлттық популистік партиялардың күрт табысы социалистерге дәстүрлі парламенттік солшыл ұстанымдарды – біртіндеп, прогрессивті реформаларды немесе марксистік рухтағы халықтық революцияны – баяу істеуге уақыт жетпеді деген қорытындыға келді. Оның орнына, Анри де Манның планзміне ықпал етіп, мемлекет басқаратын «құрылысшы революцияны» ұсынды, онда технократия мен жоспарлы экономиканы дамыту үшін демократиялық мандат ізделінетін еді. Бұл тәсіл 1933–1934 жылдары Бельгияның Еңбек партиясында сәттілікке жетті, онда партияның оң (Де Ман) және сол (Пол Анри Спаак) қанаттарының қолдауымен ресми саясат ретінде қабылданды, бірақ 1935 жылға қарай ынта жойылды. Осындай идеялар француз оңшылдарындағы конформист емес қозғалысқа да әсер етті. 1930 жылы Марсель Деат Анри де Манның планзміне күшті әсер еткен ревизионистік еңбек – «Социалистік перспективалар» атты еңбегін жариялады. «Социалистік өмір» журналында жарияланған жүзден астам мақаламен бірге, SFIO оңшылдарының «Социалистік перспективалар» журналы Деаттың классикалық социализмнен неосоциализмге өтуін білдірді. Деат таптық күресті таптық ынтымақтастық пен ұлттық бірлікпен алмастырды, әлеуметтік ұйымдастыру моделі ретінде корпоратизмді жақтады, социализм ұғымын антикапитализммен алмастырды және экономиканы жоспарлайтын, ал парламентаризмді саяси технократиямен алмастыратын технократиялық мемлекетті қолдады. SFIO ішіндегі неосоциалистік фракция, оның ішінде партияның аға қайраткерлері Марсель Деат пен Пьер Ренодель, 1933 жылғы қарашадағы партия съезінде, ішінара итальян фашизміне деген құрметі үшін, ал бастысы – ревизионистік ұстанымдары үшін партиядан шығарылды: неосоциалистер орта таптармен одақ құруды жақтады және SFIO бағдарламасын бір мәселеден кейін бір мәселемен жүзеге асыру үшін буржуазиялық Радикалдық Социалистік партиямен келісімге келуді ұсынды. SFIO-дан шығарылғаннан кейін Марсель Деат және оның жақтастары Франция Социалистік партиясы – Жан Жорес одағын (1933–1935) құрды. 1935 жылдың соңында Халық фронтының пайда болуы неосоциалистердің көптеген тактикалық және саяси ұсыныстарын еске кетірді, ал Жан Жорес одағы дәстүрлі сыныптық ынтымақтастыққа негізделген Тәуелсіз социалистермен және Социалистік республикашылармен бірігіп, шағын Социалистік республикалық одағын құрды. Жалпы еңбек конфедерациясының кәсіби одағында неосоциализмді Рене Белиннің «Синдикаттар» (кейін «Түзетулер») фракциясы ұсынды. Екінші жағынан, Анри де Манның планзмі прогрессивті центристік Радикалдық Социалистік партияның сол қанатына, «Жас түріктер» деп белгілі (олардың ішінде Пьер Мендес Франция) әсер етті. Бастапқыда неосоциалистер кең солшылдардың бір бөлігі болып қалды. Деат өзінің бөлінген партиясын әртүрлі ревизионистік социалистік партиялардың бірігуінен құралған Социалистік-республикалық одаққа бастап келді және 1936 жылғы Халық фронты коалициясына қатысты. Бірақ демократияға деген көңілі толу нәтижесінде көптеген неосоциалистер дәстүрлі солшылдардан алыстап, авторитарлық үкіметті талап етті. 1936 жылдан кейін көптегендері қатысушылық және ұлтшыл социализмнің бір түріне қарай дамыды, бұл оларды реакциялық оңға қосылуға және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Виши режимін қолдауға итермеледі. Мысалы, Рене Белен мен Марсель Деат Виши үкіметінің мүшелері болды. Нәтижесінде, Деаттың неосоциализмі соғыстан кейін Францияда дискіредитацияланды.

In the wake of the Great Depression, a group of parliamentary deputies led by Henri de Man in Belgium (the leader of the Belgian Labour Party's right wing, and founder of the ideology of planisme, i. e. planism, referring to economic planning) and in France by Marcel Déat and Pierre Renaudel (leader of the SFIO's right wing), René Belin of the General Confederation of Labour, the Young Turk current of the Radical Socialist Party (Pierre Mendès France) argued that the unprecedented scale of the global economic crisis, and the sudden success of national populist parties across Europe, meant that time had run out for socialists to slowly pursue either of the traditional stances of the parliamentary left: gradual, progressive reformism or Marxist inspired popular revolution. Instead, influenced by Henri de Man's planism, they promoted a "constructive revolution" headed by the state, where a democratic mandate would be sought to develop technocracy and a planned economy. This approach saw great success in the Belgian Labour Party in 1933–1934, where it was adopted as official policy with the support of the party's right (De Man) and left (Paul Henri Spaak) wings, though by 1935 enthusiasm had waned. Such ideas also influenced the non conformist movement on the French right. In 1930, Marcel Déat published Perspectives socialistes (Socialist Perspectives), a revisionist work closely influenced by Henri de Man's planism. Along with over a hundred articles written in La vie socialiste (The Socialist Life), the review of the SFIO's right wing, Perspective socialistes marked the shift of Déat from classical socialism to neosocialism. Déat replaced class struggle with class collaboration and national solidarity, advocated corporatism as a model of social organisation, replaced the notion of socialism with anti capitalism and supported a technocratic state which would plan the economy and in which parliamentarism would be replaced by political technocracy. The neosocialist faction inside of the SFIO which included the senior party figures Marcel Déat and Pierre Renaudel was expelled at the November 1933 party congress, partly for its admiration for Italian fascism, and largely for its revisionist stances: the neosocialists advocated alliances with the middle classes and favoured making compromises with the bourgeois Radical Socialist Party to enact the SFIO's program one issue at a time. After having been expelled from the SFIO, Marcel Déat and his followers created the Socialist Party of France – Jean Jaurès Union (1933–1935); by the close of 1935 the emergence of the Popular Front had stolen the thunder for much of the neo socialists' tactical and policy proposals, and the Jean Jaurès Union merged with the more traditional class collaborative Independent Socialists and Socialist Republicans to form the small Socialist Republican Union. Within the General Confederation of Labour trade union, neosocialism was represented by René Belin's Syndicats (then Redressements)'s faction. On the other hand, Henri de Man's planism influenced the left wing of the progressive centrist Radical Socialist Party, known as Young Turks (among them Pierre Mendès France). At first the neosocialists remained part of the broader left. Déat led his splinter party into the Socialist Republican Union, a merger of various revisionist socialist parties, and participated in the Popular Front coalition of 1936. But disillusionment in democracy eventually caused many neosocialists to distance themselves from the traditional left and call for more authoritarian government. After 1936 many evolved toward a form of participatory and nationalistic socialism which led them to join with the reactionary right and support the collaborationist Vichy regime during World War II. For instance, René Belin and Marcel Déat became members of the Vichy government. As a result, Déat's neosocialism was discredited in France after the war.