Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыстағы итальяндық арнайы күштер

Ардити (итальян тіліндегі *ardire* етістігінен, яғни 'батылдық таныту', және 'Қайраттылар' деп аударылады) – Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Корольдік итальян армиясының элиталық арнайы күштерінің қабылдаған атауы. Олар және қарсылас неміс штурм-тобы (Stormtroopers) қазіргі заманғы алғашқы шабуыл жасақтары болды және оларды «қарсылас әскерлер үшін ең қорқынышты корпус» деп атады. *Reparti d'assalto* ('Шабуыл бөлімшелері') 1917 жылдың жазында полковник Басси құрды және оларға жауынгерлердің кеңінен алға жылжуына жол ашу үшін жау қорғанысын бұзып, соққы жасағының тактикалық рөлін жүктеді. Ардитилер жаяу әскер дивизияларының құрамына кірмей, жеке жауынгерлік күш ретінде қарастырылды. *Reparti d'assalto* бұрынғы бекіністі соғысқа қозғалыс пен сергектік әкелуге мүмкіндік берді. Олар негізінен пышақтар мен қол гранаталарымен қаруланған көптеген шайқастарда жеңіске жетті, бұл окоптардың шектеулі кеңістігінде өте тиімді болды. Олардың майдан даласындағы ерліктері үлгілі болды және Италияның әскери тарихында оларға құрметті орын бұйырды. 1920 жылы демобилизацияланды. Ардити атауын кейін 1919–1920 жылдары Фиуме қаласын басып алған, Габриэле Д'Аннунцио басқарған итальяндықтар қолданды, олардың көпшілігі Корольдік итальян армиясының мүшелері болған. Олардың қара галстук, белгілер мен фездерден тұратын формасын кейін Бенито Муссолинидің жартылай әскери күштері – Қара көйлектер қабылдады. 1942 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Ұлы соғыстың шабуыл бөлімшелерінен шабыт алған 10-шы Ардити полкі құрылды. 1975 жылдың 1 қазанынан бастап X Ардити полкінің туын 9-шы десанттық шабуыл полкі «Кол Мошин» қабылдады. Бүгінгі күнге дейін «Кол Мошин» оператившілері мен итальяндық коммандос-су жатқандар «Ардити Инкурсори» деп аталады және Ардитидің мұрагерлері саналады.

Алғашқы тәжірибелер

"Ардито" концепциясы 1914 жылға дейін жетеді, осы жылы Корольдік армияның әрбір полкіне жау тылында әрекет етуге даярланған барлаушылар тобын құруға бұйрық берілді. Алғашқы Ардити бөлімшелері Удине провинциясындағы Сдричка ди Манцанода құрылып, оқытылды, және бұл оқиға әлі күнге дейін шілде айының соңғы жексенбісінде тойланады. Басқалары "Өлім компаниялары" деп аталатын, жаудың тікенді сымдарын кесіп немесе жарған жаяу әскер мен инженерлердің арнайы тобын Ардитиге дейінгі даму деп санайды. Оларды "Фарина" шлемдері мен бронялары бойынша оңай тануға болады. Ардити бөлімшелерінің міндеті – жаудың шебіне шабуыл жасау үшін қалыпты жаяу әскерге жол ашу емес, жаудың бекіністерін толығымен басып алу болды. Ең батыл еріктілер таңдалды, әсіресе жақын жердегі артиллерия оғынан алаңдамайтындар. Олар фехтованиеді де оқыды және қолма-қол сайыс шеберлері болды. Дайын болғаннан кейін, олар фронтқа карабина, пистолет, қылыш және қол гранаталары сияқты жеңіл шабуылдық қарулармен қаруландырылды. Көптегендер мылтық пен карабинаны алып жүрмеді, себебі оларды траншеяның тар кеңістігінде қолдану қиын болды. Ардитилер итальяндық артиллериясының оқ жаудырылып тұрғанда жау траншеяларына жақындады. Оқ тоқтағанда, олар траншеяға секіріп кіріп, жау тығырықтап қалғанда, жақын арадағы қылыштарымен қарсылықты басып тастады. Бұл қарапайым тактикалар күтпегендей тиімді болды. Ардити басып алған позицияларын 24 сағат бойы ұстап тұруға міндетті болды, содан кейін оларды қалыпты жаяу әскер ауыстыратын. Мұндай шабуыл кезінде Ардити салмағының 25-30% жоғалтуы мүмкін еді. Олардың ұраны: "O la vittoria, o tutti accoppati" – "Жеңіс немесе бәріміз өлеміз". Типикалық бөлімде 13 офицер және 400 ерікті сарбаз болды. Мұндай бір бөлім 1916 жылдың сәуір айында Монте-Освальдоға шабуыл жасағанда толығымен жойылды. 1916 жылы жоғарғы бас қолбасшылық Ардити бөлімшелеріне ерекше мәртебе беруге шешім қабылдады, бірақ жаңа бөлімшелер құруға құлшынбады. Ардити белгісі, сол қолға тағылатын, VE (Италияның Виктор Эммануил III) монограммасын қамтыды және осы сарбаздардың айрықша белгісі ретінде жасалды. Бұл итальян армиясының "Ардито" сөзін ресми түрде қолдануының алғашқы жағдайы болды.

Құру және пайдалану

1917 жылы, қазба өмірінің қасіретіне толы қантөгісінен шаршаған жас офицерлердің ұсыныстарының нәтижесінде, капитан Джузеппе Басси басқаратын VIII армия корпусының 48-ші дивизиясында шабуыл жасақтары құрылды. 1917 жылдың наурыз айында Италияның Жоғарғы Бас қолбасшылығы Австро-Мажарстанның арнайы бөлімшелерінің құрылуы туралы ақпаратты қамтитын айналымдық хабарлама жіберді. Алайда, жабдықтар мен оқу-жаттығулар бойынша келіспеушіліктер операциялардың басталуын 1917 жылдың 29 шілдесіне дейін кешіктірді, сол күні король Виктор Эммануэль Ардити жасақтарын құруға ресми рұқсат берді. Жаңа шабуыл жасақтары құрылып, содан кейін қалыпты сарбаздардан өзгеше оқумен дербес дамыды. Жақсы жаттығудан өткен неміс әскері алғаш рет Stormtrooper арқылы шабуыл жасақтары тұжырымдамасын қабылдады, бірақ италияндықтар олардың үлгісін ұстанды. Жоғарыда айтылғандай, Фриулидегі Сдричка ди Манзанода оқу мектебі құрылды. Алғашқы жасақтар 2-ші армияда құрылды, ал Капоретто шайқасына дейін 27 жасақ болды, бірақ олардың тек бірнеше ғана жауынгерлік қимылдарға қатысты. Барлығы шамамен 18 000 сарбаз Ардити жасақтарын құрады. Олардың көпшілігі Аустро-Мажарстан әскерлерінің ілгерілеуін тоқтатқан Пиаве өзенінде шайқасты. Ардити Пиаве өзенін жүзіп өтіп, тістерімен пышақты қысып ұстап, Австрия және Германияның өзеннің арғы жағындағы бекіністеріне шабуыл жасады. Осы сарбаздар «Пьяваның каймандары» (Caimani del Piave) деп аталды. Австриялық формалардың жоғары жағасы болғандықтан, «Каймандар» Сардинияға тән резолза пышағын (Паттада) пайдалануды қалаған, себебі бұл пышақ жаудың формасының жағасын оңай тесіп өте алатын (басқа Ардити жасақтары қарапайым пышақтарды қолданды). Бүгінде COMSUBIN коммандостарының таңбасында қапталдарында пышақ ұстаған кайман бейнеленген. Бұл – Пьяваның каймандарын құрметтеу үшін таңдалған белгі. 1918 жылдың маусым айында тоғыз жасақтан тұратын шабуыл жасақтарының толық дивизиясы генерал-майор Оттавио Зоппиге бағындырылды, содан кейін ол екі дивизияда он екі жасақтан тұратын армия корпусына дейін кеңейтілді. Соғыс аяқталысымен 25 шабуыл жасағы болды, олардың көпшілігі Берсальери деп аталды. Ардити 1918 жылдың қараша айында Австрия армиясының үстінен соңғы жеңіске жеткізген Пиаведегі қиылысқа үлкен үлес қосты. Соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай, 1920 жылдың қаңтар айында барлық жасақтар таратылды.

Оқыту

Бастапқыда сарбаздар еріктілер болған, бірақ кейіннен бөлімше командирлері Ардити бөлімшелеріне ауыстыруға лайық сарбаздарды тағайындады. Ардитилер көбінесе Берсальери немесе Альпиниден (әскерлерінің төзімділігі мен физикалық қабілеттерімен танымал екі итальяндық әскери мамандық) таңдалып алынды. Жауынгерлердің күш-қуаты, шеберлігі және қайраттылығы сынақтан өткеннен кейін, олар қару-жарақ пен шабуылдың жаңа тактикасын үйренді. Олар қарумен немесе қарусыз қолма-қол жекпе-жекке де оқытылды (орта ғасырларда дамыған "Жеңіс гүлі" әдістері бойынша), бұл үздіксіз дене шынықтырумен толықтырылды. Ардитилер қол гранаталарын, мергендік дағдыларын, от тастағыш пен пулеметті пайдалануды үйренді. Оқу өте шынайы болды, тіпті негізгі дайындық кезінде бірнеше адам қаза тапты: әсіресе, қол гранаталарынан шашыраған сынықтардан зардап шекті, себебі олардың процедурасы граната лақтырғаннан кейін бірден шабуылға өтуді көздеді. Қатаң дайындық, ұжымдық рух және қауіпке немқұрайлылық, сондай-ақ олардың иеленген артықшылықтары Ардитиді элиталық корпус етті, бірақ тұрақты армияның басқа бөлімшелерінің офицерлері арасында сенімсіздік пен қызғаныш атмосферасын да тудырды. Дегенмен, олардың әскери шеберлігі, майдан даласындағы қиын жағдайларды шешу қабілеті үшін, тұрақты армия бөлімшелеріне тактикалық тұрғыдан мүмкін емес нәрсені істеуге мүмкіндік берді. 1917 жылы Неапольдің Шығыс университетінде сабақ берген жапон жазушысы Харукичи Шимой итальян армиясына қосылып, Ардито болып, өз әріптес сарбаздарына каратэ үйретті. Католик діни қызметкері және Ардито Реджинальдо Джулиани өзінің тәжірибелері туралы бірнеше кітап жазды, соның ішінде «Croce e spada» («Қылыш және қанжар»).

Униформа

Ардитидің киім-шешімі тұрақты жаяу әскер бөлімдерінен алынған, ол жағасының белгісі ретінде қара жалыны бар Bersagliere велосипедші пальтосынан тұрады. Алпини бөлімдерінен алынған Ардитилер жағасында жасыл жалын, ал Берсальери бөлімдерінен алынған Ардитилер қызыл жалын тағатын. Олар сондай-ақ қара жасыл свитер және қара фес (бас киім) киетін, ол Берсальери жаяу әскерінің фесіне ұқсас (дегенмен Берсальерилер қара емес, қызыл фес киетін) және шалбар киетін. Осы киім-кешектер мен әскер бөлімінің шығу тегін көрсететін басқа да белгілер, Қызыл жалын (Берсальери Ардити), Қара жалын (Ардити жаяу әскері) және Жасыл жалын (Ардити Альпини) арасындағы айырмашылықты тудырды. Қызыл жалынды кейде қызыл қызыл жалын деп те атайтын. Ардитидің көптеген белгілері мен нышандары кейіннен фашистік режим қабылдады, мысалы, тістерінің арасында пышақ қысып тұрған бас сүйекті бейнелейтін белгі. Фашизмге қарсы "Ардити дель Пополо" да өздерінің белгісіне ие болды (қызыл көзді бас сүйек және пышақ). Олардың шайқас айқайы "A Noi!" ("Бізге!") болды, ол кейіннен римдік сәлемдеме жасағанда қолданылатын фразалардың бірі ретінде қабылданды және Ренессанс дәуірінде дуэльдік шақыру ретінде пайда болды.

Жабдық

Ардитидің әдеттегі жабдықтары қолмақшақ үшін пышақ және қол гранаталары болды. Гранаталар үрей мен шатақ тудыру үшін, сондай-ақ олардың бұзушылық әсері үшін қолданылды. Ардити жиі қолданған Тевенот қол гранатасы шабуылдарға өте ыңғайлы болды, тым күшті емес, бірақ қарсыластарды қорқыту үшін өте шулы болды. Басқа қаруларға пулеметтер мен от лақтырғыштар кірді. Ардити қолданған карабин түрлері Carcano Moschetto 91 және Moschetto 91 TS болды. Ардити сонымен қатар 37 мм және 65 мм зеңбіректерді нығайтылған бекіністерге қарсы қолданды. Туриндегі Рисорджименто мұражайында фашизмге қарсы қарсылыққа арналған зал бар. Мұнда Ардити дель Пополоға тиесілі пышақ пен қол гранатасы қойылған. Ресурстардың жетіспеуіне байланысты, алғашқы пышақтар Веттерли мылтығынан қалған штыктардан жасалды. Әрбір штык екіге бөлініп, екі пышаққа айналдырылды.

Фашизм кезінде

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде көптеген ардиттер капитан Марио Карли құрған «Ардити д’Италияның ұлттық қауымдастығына» (ANAI) қосылды, ол кейін өнердегі футуристік қозғалысқа қатысты. Карли Филиппо Томасо Маринеттипен бірлесіп «Ардити жандарм емес» атты эссе жазды. Ардитилердің көпшілігі фашистік қозғалысқа қосылды, бірақ қолдау бірауыздан болмады, бұл ANAI-ден бөлініп шыққан «Ардити дель Пополо» қозғалысынан анық көрінеді, ол саяси тұрғыдан фашистік емес социализмнің максималистік қанатына жақын болды. Дегенмен, ANAI-ге қосылған Ардитилердің көпшілігі адалдығын 1922 жылғы 23 қазанда Муссолини құрған ФНАИ-ге (Ардити Д’Италияның ұлттық федерациясы) аударды. Кейіннен ANAI таратылды. Ардитилер Габриэле Д’Аннунционың Фиуме қаласындағы (қазіргі Риека, Хорватия) төңкерісіне белсенді қатысушылар болды. Италияны қосып алу жөніндегі бастапқы жоспары Римдегі үкімет тарапынан қабылданбаған соң, Д’Аннунцио «Карнароның итальяндық регенттігін» құруды жариялады. Кәсіподақ жетекшісі Де Амбриспен бірге Д’Аннунцио конституцияны, яғни Карнаро хартиясын жариялады, онда өте прогрессивті тіпті радикалды элементтер бар еді. 1920 жылғы 25 желтоқсанда Италияның ресми әскерлері қысқаша қақтығыстардан кейін осы қысқа өмір сүрген «регенттікке» нүкте қойды.

Ардити дель Пополо

Италиялық Ардитидің римдік бөлімі, фашистік эскадризмнің күшті, бірақ әлі толық біріктірілмеген қозғалысына қарамастан, Ардити дель Пополо деп аталды – фашизмге ашық қарсы жарымәскери топ. Оның мүшелері анархист, коммунист және социалист қозғалыстардан шыққан. Коммунистер көпшілікті құрады, бірақ республикашыл Винченцо Балдацци (жетекшілердің бірі) сияқты топтар да болды, ал кейде, Парманы қорғауда, (католик) Халық партиясының белсенділері де қатысты, мысалы, кеңесші Корацца Пармада фашистік күштермен болған қақтығыста қаза тапты. Бұл қозғалыс 1921 жылдың жазында "Қара жалын" атты жаяу әскеріндегі бұрынғы лейтенант, анархист Арго Секундаридің жұмысы арқылы құрылды. Осы жарымәскери құралымдардың қатарында 20 000 адам тіркелді, олардың ішінде бейтарап немесе фашизмге қарсы күшті ұстанымдардағы соғыс ардагерлері де болды. Ең танымал оқиға, 1922 жылы Парманы фашистік эскадризмнен қорғау болды: Роберто Фариначчи, содан кейін Итало Балбо басшылығымен шамамен 10 000 эскадрист бес күнге созылған шайқастан кейін қаладан шығуға мәжбүр болды. Бұл шайқаста социалистер, анархистер және коммунистерден құралған топты (350 адам фашистерге қарсы шайқасқа қатысты) Ардити дель Пополо басшылары Антонио Чьери және Гуидо Пичелли басқарды. Фашистер 39 адамды, ал Ардити дель Пополо 5 адамды жоғалтты. Келесі айларда Ардити дель Пополоның көптеген басшылары фашистік эскадрильялармен тұтқындалды немесе өлтірілді, кейде полиция органдарының ықпалымен.

Екінші дүниежүзілік соғыс

"Ардити шаңғышылары" (итальянша: Arditi sciatori) Франция шайқасына қатысты; олар «Абруцци герцогы» Альпілік батальонын, «Монте-Бьянко» дербес бөлімшесін және «Ардити Альпиери» бөлімшесін құрды. Африка кампаниясында «Сахаралық Ардити» AB41 бронекөліктерімен және Fiat және Lancia жүк машиналарымен (Fiat SPA AS37, SPA Viberti AS42 және Fiat 634) жұмыс істеді, олар шөл жағдайларына ерекше бейімделген және ауыр пулеметтермен, жеңіл 47 мм және 65 мм зеңбіректермен, сондай-ақ Breda 20/65 Mod. 1935 әуе шабуылына қарсы зеңбіректермен жабдықталған. 1942 жылдың мамыр айында Ардитидің I арнайы батальоны құрылды. 15 мамырда үш ротадан тұратын бұл бөлімше, жау территориясына енудің әр түрлі тәсілдеріне маманданған. 1942 жылдың 20 шілдесінде Римге жақын Санта-Северада Ардити полкі құрылды, ал 1 тамызда Ардитидің I арнайы батальоны оның алғашқы операциялық бөлімшесіне айналды. 15 қыркүйекте ол Х Ардити полкі деп қайта аталды. 1943 жылдың қыркүйегінде таратылғанға дейін Солтүстік Африка мен Сицилияда, оның ішінде жау тылында жұмыс істеді. 8 қыркүйекте немістер басып алмаған Сардинияда болған I Ардити батальоны Оңтүстік Корольдігіне қосылды және 1944 жылдың наурыз айында Италияның одақтас әскерінің IX шабуыл тобының құрамына кірді. Қыркүйек айында ол 400 Ардитиден тұратын «Легнано» 68-ші жаяу әскер полкінің «Кол Мошин» III батальоны болып қайта аталды. Regia Aeronautica (Корольдік әуе күштері) де Ардити бөлімшелерін құрды: ADRA батальоны (Arditi Distruttori della Regia Aeronautica) 1942 жылдың 28 шілдесінде құрылды және Сицилияға одақтас әскерлердің түсуі кезінде жұмыс істеді. 1943 жылдың 8 қыркүйегінен кейін, Италия Социалдық Республикасы кезінде, ADAR (Arditi Distruttori Aeronautica Repubblicana) деген атпен Традатеде орналасқан бөлімше жұмыс істеді. 1944 жылы ұлттық республикалық әуе күштері үшін «Фолгор» 1-ші Ардити десанттық полкі (бұрынғы «Фолгор» десанттық полкі) және «Нембо» 2-ші Ардити десанттық полкі (тек екі батальонмен жұмыс істеген) құрылды.