Кіріспе

Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстардағы Корольдік Италия армиясының далалық әскері

10-шы армия – Бірінші дүниежүзілік соғыста және Екінші дүниежүзілік соғыста Солтүстік Африкада шайқасқан Корольдік Италия армиясының далалық әскері.

Құрылу

Капоретто шайқасынан кейін (1917 жылдың қарашасы) Италия армиясы (Regio Esercito) Армандо Диас тарапынан қайта ұйымдастырылды. 1918 жылдың жазында (Күнтүстік шайқасынан кейін) Командалық осы өзгерістерді жетілдіруді жалғастырды және 1918 жылдың қазанында жоспарланған итальяндық шабуылға дайындық ретінде 14 қазанда жаңа 10-шы итальян армиясы құрылды. Бұл Каван графының басқаруындағы британдық-итальяндық армия болды. Ол 1 итальяндық армия корпусынан, XI корпус (Италия) (Corpo d'Armata) генерал-лейтенант Джузеппе Паолини басқаруында құралды. Генерал-майор Джованни Кастагноланың 37-ші дивизиясы (генерал Флоренцио Тальяферридің басқаруындағы Macerata бригадасы, 121-ші және 122-ші жаяу әскер полктері; генерал Рафаэле Радини Тедескидің басқаруындағы Foggia бригадасы, 280-ші және 281-ші жаяу әскер полктері), генерал-лейтенант Густаво Фараның 23-ші Bersaglieri дивизиясы (генерал Джованни Деоның басқаруындағы VI бригада, 8-ші және 13-ші полктер; генерал Алессандро Пирцио Биролидің басқаруындағы VII бригада, 2-ші және 3-ші полктер), генерал Джеймс Бэбингтонның басқаруындағы 2 британдық XIV корпустың дивизиясы. Майор-генерал Томас Герберт Шоубридждің 7-ші дивизиясы (20-шы, 22-ші және 91-ші жаяу әскер бригадалары, 22-ші және 35-ші далалық артиллерия бригадалары, 2 окоптық миномет батареясы және пионер батальоны). Майор-генерал Х. Ф. Туилльердің 23-ші дивизиясы (68-ші, 69-шы және 70-ші жаяу әскер бригадалары, кавалерия эскадрильяларының тобы, 102-ші және 103-ші далалық артиллерия бригадалары, 2 окоптық миномет батареясы және тағы бір пионер батальоны). Сонымен қатар, Францияның генералы Жан Сезар Грацианиге тағы бір жаңа итальян армиясына (біріккен), 12-ші армияға (I корпус – Италия, 52-ші дивизия – Альпини – Италия және 23-ші дивизия – Франция) басшылық етуі сұралды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1940 жылы 10-армия Киренаикада (Шығыс Ливияда) орналасқан және Ұлыбританияның одақтасы Мысыр Корольдігіндегі британдықтармен шектесіп жатты. 5-армия Триполитанияда (Батыс Ливияда) француз Тунисіне қарама-қарсы орналасқан. Италия 1940 жылғы 10 маусымда соғыс жариялағанда 10-армия бес дивизиядан, ал 5-армия тоғыз дивизиядан тұрды. Маусым айының соңында Францияның құлауынан кейін, 10-армияны күшейту үшін 5-армиядан бірнеше дивизиялар ауыстырылды, соның нәтижесінде 10-армия он дивизияға дейін жетті.

Италияның Мысырға басып кіруі

1940 жылы 13 қыркүйекте 10-армияның шамамен төрт дивизиясы Мысырға итальяндық шабуылды жүзеге асырды. Төрт жаяу әскер дивизиясы мен Малетти тобы төрт күннің ішінде Сиди Барраниге жетіп тоқтады. Малетти тобы Солтүстік Африкадағы M11/39 орта танкілерінің басым бөлігін және көптеген L3 танкеттерін қамтыды. Итальяндықтар бекіністі лагерьлерде қорғаныс позицияларын дайындады.

Британдық қарсы шабуыл

1940 жылдың желтоқсан айында "Компас" операциясы барысында британдық әскерлер Мысырдағы итальяндық лагерлерге қарсы бастапқыда бес күндік шабуыл ретінде жоспарланған қарсы шабуыл жасады. Итальяндық лагерлер жаулап алынды, ал 10-армияның қалған бөлігі Италия Ливиясына қарай ығыстырылды. Бардия және Тобрук сияқты бекіністі жерлерде британдық әскерлер оларды қоршап алғаннан кейін көптеген итальяндық сарбаздар қолдарынан берілді.

Беда-Фоммдағы жойылу

Беда-Фомм шайқасында (6-7 ақпан 1941 ж.) 10-армияның қалған бөлігі 7-ші бронедивизияның шағын алғы шебі Комбфорс (лейтенант-полковник Джон Комб, генерал-майор Майкл О’Мур Криг) тарапынан оқшауланды. Комбфорс итальян армиясының шегінуін кесу үшін шөлді қысқа жолмен кесіп өтті, ал 6-австралиялық дивизия жағалау бойымен қуғын-сүргінді жалғастырды. Қиын жер бедері күштің кешігуіне себеп болды, сондықтан Комбфорс бөлінді, ал жеңіл, жылдам бөлімдер тосқауылды аяқтау үшін бөлінді, ал гусеницалық көліктер олардың артынан ілесе бастады. Бірінші бөлімдер 4 ақпан күні түстен кейін Мсусқа жетіп, жергілікті гарнизонды тазартты. Келесі түн мен күні ілгерілеу жалғасты, ал британдық артиллерия мен жаяу әскер 5 ақпанға қарай сағат 16:00-ге дейін жағалаудағы жолдың бойында орналасты. Шегініп келе жатқан итальян колоннасының басы 30 минуттан кейін жетті. Италиялықтар Беда-Фоммда британ күштерінің тосқауыл қойғанын көріп, таң қалды және олардың күшін жоғары бағалады. Австралиялықтар қуғынға түскенде, жаңадан келген Fiat M13/40 орта танк батальондары британдық позицияларына қарсы тасталды, бұл үлкен шығынға әкелді. 6 ақпан күні түстен кейін 7-ші бронедивизияның танктері келді және итальяндық шығыс жағын мазалады. 7 ақпан күні таңертең итальяндықтар соңғы, үмітсіз тегіс өтуге тырысты. Осы кезде британдық бөлімдерде азық-түлік, жанармай және оқ-дәрі таусылып бітті. Британдық тосқауылдық шебі жартылай бұзылды және тосқауылдық күштердің үлкендігі мен күш-қуатына көз жеткізіп, қоршалған итальяндық бөлімдері бас берді. 10-армия жойылды.