Кіріспе

Жапонияның Кумамото префектурасындағы жанартау – Асо тауы (阿蘇山), сондай-ақ Асо жанартауы деп те аталады және осы ретте Жапониядағы ең ірі белсенді жанартау болып табылады, сонымен қатар әлемдегі ірі жанартаулардың біріне жатады. Көбінесе, Асо кальдерасының ортасындағы сома жанартауы ғана қолданылады. Бұл тау Кумамото префектурасындағы Асо Кужу ұлттық паркінде, Кюсю аралында орналасқан. Оның ең биік шыңы – Такадаке, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Асо тауы шамамен 25 шақырым (16 миль) солтүстік-оңтүстікке және 18 шақырым (11 миль) шығыс-батысқа созылған үлкен кальдерада орналасқан, айналымы шамамен ... шақырымды құрайды, бірақ нақты қашықтық туралы мәліметтер әртүрлі.

География

Асоның орталық конустық тобы бес шыңнан тұрады, олар көбінесе "Асоның бес тауы" (阿蘇五岳) деп аталады: Неко тауы, Така (Такадаке немесе Така-даке деп те аталады), Нака тауы (Накдаке немесе Нака Даке деп те аталады), Эбоси тауы және Кисима тауы (Кисимадаке немесе Кисима Даке деп те аталады). Ең биік нүктесі – Теңіз деңгейінен 1592 метр биіктіктегі Така тауының шыңы. Нака тауының кратері, оның батыс жағына автомобиль жолымен кіруге болады, үнемі түтін шығаратын және ара-арасында атқылайтын белсенді жанартауды қамтиды. Соңғы 70 жылда тек ең солтүстік кратер (бірінші кратер) ғана белсенді болды – 1974, 1979, 1984–1985, 1989–1991, 2009, 2011, 2015, 2016 және 2021 жылдары. Қазіргі Асо кальдерасы 90 000–300 000 жыл бұрын болған төрт үлкен кальдералық жарылыстың нәтижесінде қалыптасқан. Кальдера, әлемдегі ең ірілерінің бірі, Асо қаласын, сондай-ақ Такамори және Минамиасоны қамтиды. Кальдера шығыстан батысқа қарай шамамен 18 шақырымға, солтүстіктен оңтүстікке қарай 25 шақырымға созылады. Кальдераны қарап тұрған сомадан ашылатын көріністер, қазіргі кальдераны құраған жанартаулық белсенділіктен бұрын пайда болған лаваға орналасқан. 90 800 жыл бұрын болған үлкен кальдералық жарылыстан шыққан материалдар 600 км³-тен астам аумақты алып жатыр және шамамен Фудзи тауының көлеміне тең, Киюшудің маңызды бөлігін жапқан пирокластикалық ағындық жазықтықпен бірге. Асо және Кудзю тауларының жанартау күлі, Жапониядағы ең үлкен теңіз жағалауларының бірі болып табылатын Ариаке теңізінің жағалау аймақтарын сақтау және толықтыруда маңызды рөл атқарады. Олардың бірнешеуі Рамсар аймақтары болып белгіленген. Күл, Асода бастау алатын Чикуго өзені арқылы жанартаулардан жағалауға жеткізіледі.

Тарих

Қазіргі соманы қалыптастырған жарылыс шамамен 300 000 жыл бұрын болған. 300 000 жылдан 90 000 жылға дейінгі кезеңде төрт ірі жарылыс (Асо 1–4) орын алды. Жанартау камерасынан көп мөлшерде пирокластикалық ағын мен жанартау күлі шығуы нәтижесінде камера құлағанда үлкен шұңқыр (кальдера) пайда болды. Төртінші жарылыс (Асо 4) ең ірісі болды, жанартау күлі бүкіл Кюсю аймағын жауып, тіпті Ямагути префектурасына дейін жетті. Така тауы, Нака тауы, Эбоси тауы және Кисима тауы – жоғарыда айтылған төртінші үлкен кальдера жарылысынан кейін пайда болған конустар. Нака тауы бүгінгі күнге дейін белсенділігін сақтап келеді. Асоның пирокластикалық ағыны (біріккен туф) аймақтағы көпірлерді салуға пайдаланылды. Кумамото префектурасында шамамен 320 аркалы тас көпір бар, оның ішінде Мидорикава өзеніндегі Цудзюн-кё және Рейтай-кё көпірлері – маңызды ұлттық мәдени ескерткіштер болып саналады.

Климат

Асо тауының биіктігі ., климаты ылғалды континенталды (Кёппен климаттық жіктелуі "Dfb"), жылы жаздары және суық қыстары бар. Жыл бойына жауын-шашын мөлшері жоғары, бұл аймақтың субтропикалық ерекшеліктеріне жақындатады. Маусым және шілде айларында жауын-шашын аса көп болады, әр айда белгілі бір мөлшерде жаңбыр жауады.

Ұлттық парк

Тау – түпкілікті Асо ұлттық паркінің қалыптасуына зор үлес қоскан маңызды ерекшелік. Такадаке тауларының етегінде өсетін Рододендрон киусианумның маусымдық гүлдеуі сияқты тамаша көріністер, қорғалатын маңызды ботаникалық экожүйелердің айқын белгісі.

Туризм

Асо ежелден қасиетті орын саналған. Ол ғибадат ету мен оқу-жаттығу үшін тауға айналды. Мейдзи дәуірінен бұрын, қазіргі Асо станциясына жақын Баучуудан тауға тек бір жаяу жол болған. Мейдзи дәуірінде шетелдіктер Асо тауына алғаш рет туризм және зерттеу мақсатында келді. Таудың оңтүстігінен жаңа жаяу жол ашылып, танымал болды. Жергілікті келушілердің саны арта түсті. Тайшо дәуірінде Миядзи желісі құрылды. Жыл сайын 100 мыңнан астам адам келіп тұратын. 1934 жылы бұл аймақ Асо ұлттық паркі деп жарияланды. Таудың етегінде түрлі кемпингтер орналасқан, сондай-ақ Кусасенригахамада атпен серуендеуге болады. Тікұшақпен және велосипедпен саяхаттау да мүмкін.

Кабельді көлік

Тауға қол жеткізу үшін 1958 жылғы 10 сәуірде Асо тауының арқан жолы ашылды. Жүйе соңғы рет 2014 жылдың тамызында жұмыс істеді, содан кейін жанартау белсенділігінің күшеюіне байланысты жабылды. 2015 және 2016 жылдары жүйе жанартау күлі мен жер сілкінісінен зақым көрді. 2019 жылы толығымен демонтаждалды. 2018 жылдың ақпанынан бастап бұрынғы станциядан, қазіргі Асо тауы терминалынан кратер жиегіне дейін шаттл автобусы қатынайды.

Онсен

Асо тауы жанартау болғандықтан, Учиномаки, Асоакамидзу, Курокава сияқты көптеген онсен ыстық сулы аймақтары бар.

Жаяу жүру

Асо тауының кратері төңірегіндегі қызықты шыңдар мен тауларға апаратын көптеген жаяу жолдары бар. Накадаке жолы сізді белсенді кратердің бір бөлігі болып табылатын ең биік шыңға жеткізеді, бірақ вулкандық газ немесе вулкандық белсенділік күшті болған жағдайда ол көбінесе жабылады. Ал қоршаған басқа жолдар жайнаған далаларға, Асо кратеріне және Комедзука деп аталатын кішкентай конус тәрізді шыңға ғажайып көріністер ашады. Барлық жолдарға (Некодакеден басқа) мұражайдағы автобус аялдамасынан қол жеткізуге болады.

Танымал мәдениетте

Иширо Хонданың кайджу фильмдерінде Асо тауы алып птеранодон – Роданның мекені болып табылады. "Родан" фильмінде бұл жанұя мен оның серігі жанартаудың атқылауынан қаза табады. Асо тауы "Pokémon Ruby and Sapphire", "Pokémon Emerald" және "Pokémon Omega Ruby and Alpha Sapphire" ремейктеріндегі Түтін тауына шабыт көзі болды. Макото Фуками мен Сейго Токияның "Magical Girl Spec Ops Asuka" мангасында Дистония соғысының соңғы шайқасы, серия оқиғаларынан 3 жыл бұрын Асо тауында өтеді. 2006 жылғы "Жапонияның батуы" токусацу апат фильмін Сынжи Хигучи түсірген, онда Асо тауы атқылағанда, жапон премьер-министрінің ұшағы оның үстінен өтіп кетеді, нәтижесінде борттағы барлық адам қаза табады және жақын орналасқан Кумамото қаласы қирап жойылады.