Кіріспе

Кванттық жүйе нақты күйге ие болатын процесс – шектеуді шешу алгоритмі.

Кванттық механикада толқын функциясының құлдырауы, сонымен қатар күй векторының қысқаруы деп аталады, толқын функциясы бастапқыда бірнеше өзіндік күйлердің суперпозициясында болатын кезде, сыртқы әлеммен өзара әрекеттесуі нәтижесінде бір өзіндік күйге дейін тоқтатылады. Бұл өзара әрекеттесу байқау деп аталады және ол кванттық механикадағы өлшеудің мәнін білдіреді, толқын функциясын позиция және импульс сияқты классикалық шамалармен байланыстырады. Құлдырау – кванттық жүйелердің уақыт бойынша эволюциялануының екі процесінің бірі; екіншісі – Шредингер теңдеуімен басқарылатын үздіксіз эволюция. Кванттық декогеренция есептеулері көрсетіп тұрғандай, кванттық жүйе ортамен өзара әрекеттескенде, суперпозициялар классикалық нұсқалардың қоспасына дейін азаяды. Маңыздысы, жүйе мен ортаның біріктірілген толқын функциясы осы көрінетін құлдырау кезінде де Шредингер теңдеуіне бағына береді. Көбірек маңыздысы, бұл нақты толқын функциясының құлдырауын түсіндіру үшін жеткіліксіз, себебі декогеренция оны бір ғана өзіндік күйге дейін азайта алмайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Вернер Гейзенберг кванттық өлшеуді түсіндіру үшін толқын функциясының қысқаруы туралы идеяны алғаш рет қолданды.

Математикалық сипаттама

Кванттық механикада кванттық жүйенің әрбір өлшенетін физикалық шамасы байқалатын шама деп аталады, мысалы, ол координата және импульс, сондай-ақ энергия, спин компоненттері және т.б. болуы мүмкін. Байқалатын шама жүйенің күйлеріне сызықтық функция ретінде әрекет етеді; оның өзіндік векторлары кванттық күйге (яғни өзіндік күйге) және өзіндік мәндері байқалатын шаманың мүмкін мәндеріне сәйкес келеді. Өзіндік күйлер/өзіндік мәндер жұптарының жиынтығы байқалатын шаманың барлық мүмкін мәндерін көрсетеді. Өзіндік күйді және тиісті байқалатын мәнді деп белгілесек, кванттық жүйенің кез келген кездейсоқ күйін жақшалы нотацияны қолдана отырып вектор ретінде көрсетуге болады:

Кеттер әр түрлі қол жетімді кванттық "мүмкіндіктерді", яғни нақты кванттық күйлерді анықтайды. Толқындық функция – кванттық күйдің нақты бейнесі. Сондықтан толқындық функцияларды әрқашан байқалатын шаманың өзіндік күйі ретінде көрсетуге болады, бірақ керісінше әрқашан дұрыс бола бермейді.