Кіріспе

Нацистік концлагерь белгісі, кейін гей-мақтаныш пен гей-құқық қозғалысының халықаралық символы.

Қызғылт үшбұрыш ЛГБТ қауымдастығының символы болып табылады, бастапқыда ұят белгісі ретінде қолданылған, бірақ кейіннен өзіндік сәйкестіктің оң символы ретінде қайта қабылданып, мақтан тұтылатын символға айналды. 1930 және 1940 жылдары нацистік Германияда ол нацистік концлагерь белгілерінің бірі ретінде пайда болды, билік тарапынан гомосексуалды ерлер ретінде анықталғандарды түрмеде бөліп көрсету үшін қолданылды. 1970 жылдары ол гомофобияға қарсы наразылықтың символы ретінде қайта жаңғырылып, содан бері ЛГБТ қауымдастығы тарапынан ЛГБТ-мақтанышының және ЛГБТ-қозғалыстары мен квир азаттық қозғалыстарының танымал символы ретінде қабылданып келеді.

Нацистер тұтқынының жеке басын анықтау

Нацистердің концлагерлерінде әрбір тұтқынның кеудесінде төмен қарай бағытталған, теңқабырлы үшбұрышты мата белгісі болуы тиіс еді, оның түсі тұтқынның қамалу себебін көрсететін. Бастапқыда, гомосексуалды ер адамдар деп саналған тұтқындар жасыл үшбұрышпен (қылмыскерлерді білдіретін), немесе қызыл үшбұрышпен (саяси тұтқындар), 175 санымен (Германияның қылмыстық кодексінің 175-бабына сілтеме, гомосексуалды әрекетті қылмыстық қылған), немесе А әрпімен (Arschficker, сөзбе-сөз "құбыжық") таңбаланды. Кейіннен, гомосексуалды ер адамдар деп танылған тұтқындар үшін қызғылт үшбұрышты пайдалану қалыптасты. (Лесбиянкалар, бисексуалдар және трансгендерлер жүйелі түрде түрмеге қамалған жоқ; кейбіреулері "әлеуметтік бейімделуі қиын" деп саналып, қара үшбұрыш таққан.) Қызғылт үшбұрыш басқа да сексуалды ауытқушылықтар деп саналғандарға да тағайындалды, олардың ішінде зоофилдер мен педофилдер де болды. Мысалы, ашық гомосексуал болған Хайнц Дёрмер нацистік концлагерде, содан кейін жаңа Республиканың түрмелерінде қызмет етті. Гомосексуализмді бұрынғыда жеңіл қылмыс деп есептеген 175-бапқа нацистер енгізген түзетулер, Шығыс Германияда 1968 жылға дейін, ал Батыс Германияда 1969 жылға дейін күшінде болды. Батыс Германия 1994 жылға дейін гомосексуал деп танылғандарды, 21 жасқа дейінгі ерлер арасындағы сексуалдық қатынасты, сондай-ақ ерлердің секс-жұмысын заңсыз деп санай отырып түрмеге қамады. Көптеген, бірақ барлығы емес, ақшалай өтемақы талап еткен сот процестері сәтсіз аяқталса да, 2002 жылы Германия үкіметі соғыс кезінде қудаланған гомосексуалдардан ресми түрде кешірім сұрады. Концлагерьдегі соңғы гомосексуалдардың бірі Рудольф Бразда 2011 жылдың 3 тамызында 98 жасында қайтыс болды.

ЛГБТК+ азаттық символы

1970 жылдары жаңадан белсенді австралиялық, еуропалық және Солтүстік Америкалық квир азаттық қозғалысының өкілдері қызғылт үшбұрышты нацистік Германияда қолданылуын жария ету үшін қолдана бастады. 1972 жылы концентрациялық лагерьдегі гомосексуалдардың құрбаны болған Хайнц Хегердің «Die Männer mit dem rosa Winkel» («Қызғылт үшбұрышты ерлер») атты естеліктері көпшіліктің назарына түсті. Жауап ретінде, 1973 жылы неміс гомосексуалдық азаттық тобы «Гомосексуалдық әрекет – Батыс Берлин» гейлерге оны өткен құрбандарды еске алу үшін киюге және жалғасып келе жатқан кемсітушілікке қарсылық білдіруге шақырды. 1975 жылы «Роккинің қорқынышты шоуы» фильмінде доктор Фрэнк Н. Фуртер – екіұрыстағы трансвестит – киімдерінің бірінде қызғылт үшбұрыш белгісін тағады. 1976 жылы Питер Рехт, Детлеф Штоффель және Кристиан Шмерл «Роза Винкель? Das ist doch schon lange vorbei» («Қызғылт үшбұрыш па? Бұл өте ұзақ бұрын болған еді») атты неміс деректі фильмін жасады. Көбірек наразылық танытып, 1987 жылы Нью-Йоркте алты гей белсендісі «Қуатты ашуға арналған СПИД-ке қарсы күрес коалициясы» (ACT UP) құрды. Олар аурудың гейлер мен екіұрыстағыларға тигізген неғұрлым ауыр әсеріне және медициналық зерттеулердегі прогресті баяулатудағы «геноцидтік» квирлік антагонизмнің рөліне назар аудару үшін қара фонда жоғары бағытталған қызғылт үшбұрышты және «ҮНСІЗДІК = ӨЛІМ» слоганын өз логотипі ретінде қабылдады. Кейбіреулер осы бағыттағы үшбұрышты нацистердің қолданысын «кері қайтару» ретінде пайдаланады. Колорадо штатының Денвер қаласындағы «Қызғылт пантералар» қозғалысы Нью-Йорктегі «Қызғылт пантералар» патрулінен алынған, тырнақтары бар пантераның суреті салынған логотипі бар қызғылт үшбұрышты қабылдады. 1990 жылдары жасыл шеңберге енгізілген қызғылт үшбұрыш жұмыс орнында немесе мектепте ЛГБТҚ+ адамдар үшін «қауіпсіз кеңістіктерді» анықтау символы ретінде кеңінен қолданыла бастады. Қызғылт үшбұрыш символын қолдану сынсыз емес. 1993 жылы тарихшы Клаус Мюллер «концентрациялық лагерьдегі қызғылт үшбұрыштар гейлер мен лесбиянкалардың халықаралық мақтаныш символына айналды, себебі біздің көптегеніміз оларды киюге мәжбүр болғандардың нақты естеліктерімен мазаланбаймыз» деді.

Ескерткіштер

Қызғылт үшбұрыштың символы көптеген қоғамдық ескерткіштер мен мемориалдарға қосылған. 1980 жылы төрешілер алқасы Амстердамдағы Гомомонумент үшін қызғылт үшбұрыш дизайнын таңдады, ол Холокост құрбаны болған гей және бисексуал ер адамдарды (сондай-ақ, жалпы гейлерге қарсы зорлық-зомбылықтың құрбандарын) еске алуға арналған. 1995 жылы, он жылдық үгіттен кейін, Дахау мемориалдық мұражайында гейлер мен лесбиянкалардың қасіретін еске алу үшін қызғылт үшбұрышты тақта орнатылды. 2015 жылы қызғылт үшбұрыш Чикагоның Мұра жолына енгізілді. Ол Сиднейдегі Гейлер мен лесбиянкалардың Холокост мемориалының дизайнының негізі болып табылады. 2001 жылы Сан-Францискодағы Кастро ауданындағы Қызғылт үшбұрыш паркі мен Твин Пикс төбесіндегі Қызғылт үшбұрыш, жыл сайын Мақтаныш аптасында көрсетіледі. Бұл сонымен қатар Барселона, Ситжес және Монтевидеодағы ЛГБТҚ+ мемориалдарының негізі, сондай-ақ Галвестондағы ЛГБТҚ+ Қызғылт дельфин монументінің жерлеу бөлігі болып табылады.