Кіріспе

Чарльз Фредерик "Карч" Кирали (Charles Frederick "Karch" Kiraly; 3 қараша 1960 жылы туған) – американдық волейболшы, жаттықтырушы және телекомментатор. Ол 1984 және 1988 жылғы Олимпиада ойындарында алтын медаль жеңіп алған АҚШ ұлттық құрамасының маңызды мүшесі болды. 1996 жылғы Олимпиада ойындарында ол тағы да алтын медальді жеңіп алды, бұл жағажай волейболы тұңғыш рет Олимпиада бағдарламасына енген жарыс болды. Ол – үй ішіндегі және жағажай волейболының екі түрінде де Олимпиада медальдарын (кез келген түсте) жеңіп алған жалғыз ойыншы (ер немесе әйел). Кирали университет кезеңінде UCLA Bruins командасы үшін ойнады, олар бас жаттықтырушы Ал Скейтс басшылығымен үш рет ұлттық чемпионатты жеңіп алды. Қазіргі уақытта Кирали АҚШ әйелдер ұлттық волейбол құрамасының бас жаттықтырушысы, ол оларды 2020 жылғы Токио Олимпиадасында тұңғыш рет алтын медальға жеткізіп, Олимпиада алтын медалін жеңіп алған команданы жаттықтырудың «үштік тәжін» аяқтады, сондай-ақ өзі жекелей үй ішіндегі және жағажай волейболында алтын медаль жеңіп алды.

Ерте өмір

Кирали Санта-Барбарада, Калифорнияда өсті. Ол алты жасында волейбол ойнауға әкесі Ласло Киралидың ынталандыруымен кірісті, ал Ласло Кирали 1956 жылғы Венгрия ұлттық көтерілісі кезінде елден қашып кеткенге дейін Венгрия жасөспірімдер құрамасының мүшесі болған. 11 жасында Кирали әкесімен бірге алғашқы пляж волейболы турниріне қатысты. Кирали Санта-Барбара орта мектебінде оқыды, онда ол ұлдар волейболы командасының мүшесі болды. Оның әкесі мектепте ұлдар волейболы бағдарламасын құруда маңызды рөл атқарды. Кирали орта мектепте оқыған жылдары Санта-Барбара командасы екі рет чемпионат ойындарына қатысып, екінші курста финалға шықты, бірақ 1976 жылы Сан-Клементе орта мектебіне қарсы өткен чемпионат матчында жеңіліске ұшырады. 1978 жылы соңғы курста Киралидің орта мектеп командасы жеңіліссіз өтіп, Лагуна Бич орта мектебін жеңіп CIF SS турнирін жеңіп алды, сондай-ақ Кирали «Жылдың үздік ойыншысы» деп танылды. Орта мектепте оқыған жылдары Кирали үш жыл қатысқан жас ұлттық құрамаға шақырылды. Кирали мектептегі жаттықтырушысы Рик Ольмстедке қажырлы еңбек пен берілгендіктің маңыздылығын үйреткені үшін алғыс айтады. Бала кезінде оны венгрше Карчи (Карч и деп айтылады) деп атады, бұл Карлдың венгрше атауы Каролиге сәйкес келеді. Кейіннен UCLA-да оны Карч деп атай бастады.

Колледж мансабы

1978 жылы Кирали UCLA-ға түсті, онда биохимия мамандығы бойынша оқыды және Ламбда Чи Альфаның Эпсилон Сигма бөлімінің мүшесі болды. Бірінші курсынан бастап ол «Брюинс» волейбол командасында шабуылшы және қоюшы болып ойнады, «Брюинс» командасының 6–2 схемасында кіші Синджин Смитпен бірге өнер көрсетті. Бас жаттықтырушы Ал Скейтс басшылығымен Кирали UCLA-ны 1979 жылы алғашқы маусымда NCAA ерлер волейбол чемпионатына жеңіске жеткізді. Екінші курста «Брюинс» тағы да финалға шықты, бірақ қалалық қарсыласы USC-ге есе жіберді. UCLA Киралидің үшінші курсында қайтадан көшбасшылықты иеленді. Кирали университеттегі карьерасын соңғы курста тағы бір жеңіспен аяқтады. Оның төрт жылдық өмірінде «Брюинс» 123–5 есебімен жеңіс тіркеді, 1979, 1981 және 1982 жылдары чемпион атанды. Олар 1979 және 1982 жылдары жеңіліссіз маусымдарды өткізді. Кирали төрт жыл қатарынан «All-American» құрамына енді, ал 1981 және 1982 жылдары NCAA волейбол турниріндегі ең үздік ойыншы деп танылды. Кирали UCLA-да биохимия ғылымдары бакалавры дәрежесін алып, 1983 жылдың маусымында 3.55 орташа баллмен диплом алды. Кирали 1992 жылы UCLA Даңқ залына енгізілді, ал оның жейдесі 1993 жылы зейнеткерлікке жіберілді. Кішкентай кезінде Кирали әкесінің ізін басып, биохимик болғысы келді, бірақ ол АҚШ ұлттық құрамасына қосылғаннан кейін және көптеген алтын медальдар жеңіп алғаннан кейін бұл арманы өзгерді. Ол халықаралық басқарушы орган тарапынан екі рет әлемнің ең үздік ойыншысы атанды. Сондай-ақ ол ХХ ғасырдың ең үздік волейболшысы деп танылды.

АҚШ ұлттық құрамасы

Кирали 1981 жылы ұлттық құрамаға қосылды. Сырттан шабуылшы ретінде ол өте сенімді ойыншы екенін дәлелдеді. Командаласы Алдис Берзинспен бірге Кирали 1983 жылы Даг Бил құрған "екі ойыншылық" сервис қабылдау жүйесінің негізін қалады. Сервисті қабылдау кезінде алаңның жартысын қамтып, тұрақты түрде допты команданың қоюшысы Дасти Дворакқа жеткізіп, Кирали керемет қорғаушы және өте тиімді сырттан шабуылшы екенін көрсетті. Кирали АҚШ ұлттық құрамасын 1984 жылғы жазғы Олимпиадада Бразилияға топтық кезеңде жеңіліп, финалда Бразилияны жеңіп, алтын медальға жеткізді. Кирали алтын медаль жеңген команданың ең жас ойыншысы болды. АҚШ ұлттық құрамасы 1985 жылғы FIVB әлем кубогында, содан кейін 1986 жылғы FIVB әлем чемпионаттарында жеңіске жетіп, әлемдегі ең үздік команда екенін көрсетті. 1988 жылғы жазғы Олимпиадада команда екінші Олимпиада алтын медалін жеңіп алды, бұл жолы чемпионат матчында КСРО-ны жеңді. Кирали 1988 жылғы команданың капитаны болып таңдалды. FIVB 1986 және 1988 жылдары Киралиді әлемнің үздік ойыншысы деп атады. 1988 жылғы Олимпиададан кейін Кирали ұлттық құрамадан кетіп қалды. Ол және командаласы Стив Тиммонс 1990-1992 жылдары Италиядағы Il Messaggero Ravenna командасында кәсіби волейбол ойнады. Кирали алғашқы жағажай турниріне 11 жасында әкесімен бірге қатысты. Кирали 11 жасында жағажай волейболында ересектермен тең дәрежеде бәсекелесе алатынын білгенде қуанғанын айтты. Ол 15 жасында жағажайда A және AA рейтингтерін, ал 17 жасында AAA рейтингін алды. Киралидің алғашқы үлкен жағажайдағы жетістігі 1978 жылы Гермоса Бичте болды. 17 жасында, мектепті бітіргеннен кейін, ол финалға шығып, әріптесі Марко Ортегамен бірге жағажайдағы басым команда Джим Менгес пен Грег Лиге ұтылып қалды. 1980-жылдардың басында Кирали UCLA командасымен Синджин Смитпен бірге табысты жағажай командасын құрды. Бұл серіктестік Киралидің АҚШ ұлттық құрамасына назар аударған кезде аяқталды. 1992 жылы Кирали үй ішіндегі карьерасын қалдырып, АҚШ-қа оралды және AVP туры бойынша толық уақытта жағажай волейболымен айналыса бастады. Кирали Кент Стеффсті өзінің жұптық серіктесі етіп таңдады. Стеффс - кәсіби жағажай турына ертерек қатысу үшін UCLA-дан шығып кеткен талантты жас ойыншы. Кирали мен Стеффс жақын арада турдағы басым жұпқа айналды, бұрынғы командаласы және жұптық серіктесі Смит пен оның серіктесі Рэнди Стоклосты жағажайдың үздік командасы ретінде алмастырды. 1996 жылы Кирали Олимпиадаға оралды, бұл жолы серіктесі Стеффспен жағажай волейболынан жарысты. Кирали мен Стеффс алтын медальді жеңіп алды, бұл ерлер жағажай волейболы бойынша тарихтағы алғашқы алтын медаль болды. Кирали 40 жасқа дейін турнирлерді жеңіп, 2002 және 2003 жылдары серіктесі Брент Добельмен екі AVP турнирінде жеңіске жетті, ал 2004 және 2005 жылдары Майк Ламбертпен тағы төрт рет жеңіске жетті. Киралидің соңғы жеңісі 2005 жылдың тамызында Ламбертпен бірге Хантингтон Бичте жеңіп алған медаль болды. 2006 жылы Кирали Ларри Уиттпен, ал 2007 жылы Кевин Вонгпен серіктестік құрды. Оның командалары жоғары орындарда болды. Жағажайдағы карьерасы барысында Кирали 3 миллион доллардан астам сыйлық ақша жеңіп алды және жарнамалық келісімдерден одан да көп табыс тапты. Кирали 2007 жылғы маусымнан кейін AVP турынан зейнеткерлікке шықты. Нәтижесінде Кирали 148 кәсіби жағажай волейболы титулын жеңіп алды, оның 74-і Стеффспен бірге жеңілді.

Жаттықтырушылық мансап

Кирали жаттықтырушылықты Сент-Маргарет епископтық орта мектебінде бастады, онда ол өз ұлдары Кристиан мен Кориге жаттықтырушылық жасады. 2014 жылдың қазан айында Кирали әйелдер құрамасын FIVB әлем чемпионатына жеңгізіп, финалда Қытайды ұтты. Осылайша, Кирали ойыншы және жаттықтырушы ретінде әлем чемпионатының алтын медалін жеңген төртінші адам болды. 2016 жылғы Рио-де-Жанейро Олимпиадасында Кирали АҚШ әйелдер құрамасын қола медальға жеткізіп, ойыншы және жаттықтырушы ретінде медаль ұтқан төртінші ойыншы атанды. 2021 жылы Италияда өткен FIVB волейбол әйелдер ұлттар лигасының чемпионатында Карч әйелдердің АҚШ командасын жаттықтырып, 1 миллион долларлық бас жүлдеге ие болды. 2021 жылдың 8 тамызында Жапонияның Токио қаласында өткен 2020 жылғы Олимпиадада Кирали АҚШ әйелдер құрамасын алтын медальға жеткізіп, ойыншы және жаттықтырушы ретінде алтын медаль ұтқан екінші ойыншы болды. Алғашқы мұндай жетістікке қытайлық Ланг Пинг ие болған.

Жеке өмір

Кирали әйелі Жаннамен және екі ұлы Кристиан мен Коримен бірге Юта штатының Хебер-Сити қаласында тұрады. Оның әкесі Ласло Кирали Венгрияның жасөсперімдер ұлттық волейбол құрамасында ойнаған. Кирали ұлттық құраманы 2020 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында тарихи алтын медаль жеңісіне жеткізген күні, 2017 жылы өзіне ішек қатерлі ісігінің диагнозы қойылғанын және аурумен күресу үшін дәрігерлер ішегінің бір бөлігін алып тастауға тура келгенін мәлімдеді. Команданың жақсы жұмыс істеуін қамтамасыз етуге тырысқан ол, командасын уайымдатуды қаламады және 2021 жылы қатерлі ісіктен толық жазылғанға дейін олармен бұл жаңалықты бөліспеуді шешті.

Жарияланымдар

Кирали – үш кітаптың авторы: Карч Киралидің Чемпионат волейболы, Джон Гастингспен бірлесіп жазылған және 1996 жылы Simon and Schuster баспасында жарық көрген, Пляж волейболы, Байрон Шьюменмен бірлесіп жазылған және 1999 жылы Human Kinetics баспасында жарық көрген, сондай-ақ Ұлылықты қуу, Дон Паттерсонмен бірлесіп жазылған және 2023 жылы Total Sports LLC баспасында жарық көрген.

Танымал мәдениет

1994 жылы Кирали "Baywatch" телешоуының "I Spike" деп аталатын эпизодында түсті.