Кіріспе

Хеллен Маргарет Палмер Ченоуэт Хейдж (Helen Margaret Palmer Chenoweth Hage; 27 қаңтар 1938 - 2 қазан 2006) – американдық саясаткер, АҚШ-тың Айдахо штатынан шыққан, өте оңшыл көзқарастағы саясаткер. 1995 жылдан 2001 жылға дейін АҚШ Өкілдер палатасында үш рет депутат болып қызмет етті. Ол АҚШ Конгресінде Айдахо штатын өкілдік еткен жалғыз республикалық әйел саясаткер болып қала береді.

Ерте өмір және мансап

Ол Канзаста дүниеге келген. Оның отбасы Хелен бір жаста болғанда Батысқа Лос-Анджелеске, содан кейін 12 жасында Оңтүстік Орегонға, Грантс-Пасс маңындағы сүт фермасын басқару үшін көшіп барды. Музыкант, жылқыға құмар және спортшы болған ол, музыка стипендиясымен (қос бас) Вашингтон штатының Спокан қаласындағы Уитворт колледжінде оқыды. Ол кафетерийде жұмыс істеп жүргенде Ник Ченоуетпен танысты. 1958 жылы екеуі үйленді. Олардың Майкл және Маргарет (Мег) есімді екі баласы болды. Ченоуеттер шалағай тау аймағының жанындағы шағын шаңғы дүкенін ашты. Кейін Хелен Нортсайд медициналық клиникасын құрып, басқарды, онда ол аз қамтылған ауылдық аймақтар үшін дәрігерлерді тартуды бастады, ал Ник Мәскеудегі UI заң мектебінде оқыды. Содан кейін ол жеке бизнесін ашып, Айдахо штатының астанасында лоббист болды. Егер сайланса, АҚШ Өкілдер палатасында үш мерзімнен аспайтынына уәде берді. Республикашылдардың күшімен ол екі мерзімдік демократ Лари Ларокконы шамамен 11 дауыспен жеңіп, партияның 40 жылдан бері алғаш рет Палатаны бақылауға алуына көмектесті. Науқан барысында Ченоует Ларокконы 1993 жылғы Біріктірілген Бюджеттік Келісім заңын қолдағаны үшін сынады; ол осы заңды қолдаған Айдахо штатының екі палатадағы жалғыз өкілі болды. Ченоуеттің жеңісі демократтарды жеңгеннен кейін тарихи түрде республикалық округтердің қайтадан қалыпқа келгенінің көптеген мысалдарының бірі болғанымен, Ларокконың 1992 жылы 20 дауыспен жеңіске жеткенін еске алғанда, бұл оқиға таң қалдырды. 1994 жылы жеңіске жеткеннен кейін Ченоует Грейси Пфосттан кейін Айдахо штатынан Конгреске сайланған екінші әйел және бір мерзімнен кейін ғана әріптестерімен кіші комитетке (Ормандар және ормандардың денсаулығы жөніндегі Палатаның кіші комитеті) төрағалық етуге сайланған сирек мүшелердің бірі болды. 1995 жылғы республикалық жаңадан сайланғандардың қатарындағы "шынайы сенушілердің" бірі ретінде Ченоует Палатаның ең консервативті мүшелерінің бірі саналды. Ол үкіметтік реттеуге қарсы болды және мектепте дұға оқуды ынтамен қолдады. Бір өлшем бойынша ол 1937 және 2004 жылдар аралығында Конгресте қызмет еткен ең консервативті әйел ретінде танылды. Оның "Конгрессмен Ченоует" (әдеттегі "Конгрессменнен" өзгеше) атағына талап етуі көп талқыланды. Өкілеттігі кезінде оның ең ашық сыншылары оны "милициялардың символы" деп атады, ал 1995 жылдың ақпанында ол қарулы федералдық агенттердің Айдахо фермерлерінің жеріне қара тікұшақтармен қонғанын және жойылып бара жатқан түрлер туралы заңды күштеп орындауға тырысқанын күдіктендірді, бұл ұзақ жылдар бойы қалыптасқан қастандық теориясына сәйкес келді. "Мен оларды ешқашан көрген жоқпын", - деді Ченоует "Нью-Йорк Таймс" газетіне берген сұхбатында. "Бірақ менің округімдегі адамдардың көп бөлігі алаңдап, мен оған немқұрайлы қарай алмаймын. Бізде дәлелдер бар". "Лос-Анджелес Таймс" газетінің редакциялық мақаласында айтылғандай, ол науқан кезінде "қор жинау кезінде "жоюға жақын турган лососьті пісіру" арқылы ұлттық назар аударды, Айдахо лососінің жойылуға жақын түрлер тізіміне енгізілуін мазақтап, консервіленген лосось ұсынды". Ол жауап ретінде: "Бүгін құрып бара жатқан – ақ түсті англосаксон еркегі" деді. 1996 жылы демократ белсендісі Дэн Уильямс Ченоуетке қарсы күшті сынға ұшырады, бірақ ол тартысты сайлауда қайта сайланды - бұл Боб Доулдың президенттік сайлауда округті жеңіске жеткізуіне байланысты болды. Ченоует 1998 жылы Уильямсты үлкен айырмашылықпен жеңді. Кейін ол өзін үш мерзімге шектегеніне өкініш білдірді және мерзімнің шектелуінің барлық тұжырымдамасын жаман саясат деп атады. Дегенмен ол уәдесін орындап, 2000 жылы төртінші мерзімге қайта сайлануға қатыспады. Оның орнын республикашыл вице-губернатор Буч Оттер иеленді. Ол зейнетке шыққаннан бері Айдахо штатынан Конгрестің екі палатасында әйелдер өкілдігі болған жоқ. Ченоует өзінің мансабы бойында Айдахо саясатында даулы және поляризациялық тұлға болып қала берді. Конгресте ол жақтастары құрметтеген және қарсыластары мазақтаған "бостандық" философиясын айқындап, қорғады.

Президент Клинтонның сын-пікірлері

1997 жылдың қарашасында Ченоуетт Боб Баррдың президент Билл Клинтонға қатысты импичмент тергеуін бастауға бағытталған қаулыны қолдаған Палатадағы он сегіз республикашының бірі болды. Бұл Клинтонды импичментке салудың алғашқы әрекеті болды және Клинтон-Левински жанжалының басталуына дейін болған оқиға. Аталған жанжалдың шиеленісуі 1998 жылы Клинтонды импичментке салуға бағытталған күшті күш-жігерге әкелді. Ол Клинтон-Левински жанжалы кезінде президент Клинтонды сынағандардың бірі болды және оның осы мәселеден бас тартуын алғашқылардың ішінде талап етті. Бірақ ол 1980 жылдары оның табиғи ресурстар жөніндегі консалтингтік фирмасында жұмыс істеген кезде үйленген шаруашылық иесі Вернон Равенскрофтпен алты жыл бойы құпия қарым-қатынаста болғанын мойындады. Ченоуетт өзінің жағдайы Клинтон-Левински жағдайынан өзгеше екенін айтты, себебі ол сол кезде жеке азамат болған және "Мен Құдайдан кешірім сұрадым және оны алдым" деді. 1998 жылдың 8 қазанында Ченоуетт Билл Клинтонға қарсы импичмент тергеуін ашуға қабылданған заңға дауыс берді. 1998 жылдың 19 желтоқсанында Ченоуетт Клинтонға қарсы ұсынылған импичменттің барлық төрт бабын қолдады (олардың тек екеуі ғана қабылдану үшін қажетті дауыстардың көпшілігін алды).

Кейінгі өмірі

Соңғы мерзімінде 1999 жылы Бойзеде фермашы және жазушы Уэйн Хейгке үйленді және есімін Хелен Ченоуэт Хейг деп өзгертті. Конгресстен кеткеннен кейін ол Невададағы Хейгтің ранчосына көшіп барды, онда екеуі жеке меншік құқығы мәселелері бойынша жазуды және сөйлеуді жалғастырды. Уэйн Хейг 2006 жылдың 5 маусымында 68 жасында қатерлі ісікпен ауырып қайтыс болды. Конгресстен кеткеннен кейін, Ченоуэт Хейг тағы да жаңалықтарда көрінді. 2003 жылы Бойз әуежайында ол Невададағы үйіне ұшаққа отыруға рұқсат берместен бұрын, Көлік қауіпсіздігі басқармасы (TSA) оны қолмен тексеруге алып қалды. Ченоуэт Хейг АҚШ Ішкі қауіпсіздік департаментіне оны себепсіз тексеруге беретін ережелердің көшірмесін көрсетуді сұрады. Өтініш қабылданбаған соң, ол тексеруден бас тартып, 483 шақырымдық (300 миль) сапарды жалға алынған көлікпен жасады. "Біздің шекарамыз ашық тұр, ал олар 66 жастағы ақшағырай әжеге қол сұғып, тіпті оны атымен қарсы алып отыр", - деді ол оқиға туралы. "Америка халқының мұндай басқыншылыққа "жоқ" деу уақыты келді. Бұл жеке өмірдің құпиялылығы мәселесі. Себепсіз мұндай тексерулер болмауы керек".

Өлім

2006 жылдың 2 қазанында Ченовет Хейдж Тонопах маңындағы Невада штатының орталық бөлігіндегі шұғылалы жолда аударылған спорттық көліктен жолаушы орындығынан шығып, қаза тапты. Ол апат кезінде қауіптік белбеуін тақпаған. Оның келіні мен немересі де көлікте болған, бірақ олар жеңіл жарақат алған. 2006 жылдың 9 қазанында Айдахо штатының Меридиан қаласында өткен еске алу рәсімінде Хейдж еске алынды. Ол күйеуі Уэйн Хейджбен бірге Невада штатының Монитор аңғарындағы Пайн Крик ранчо отбасылық зиратында жерленген. Оның бірінші күйеуі Ник Ченовет 2002 жылы 66 жасында қайтыс болды.