Кіріспе

Инвесторлармен қарым-қатынас (IR) – Ұлттық инвесторлармен байланыс институты (NIRI) анықтағандай, "финанс, коммуникация, маркетинг және бағалы қағаздар заңнамасын сақтауды біріктіре алатын стратегиялық басқару жауапкершілігі, компания, қаржылық қауымдастық және басқа да мүдделі тараптар арасындағы тиімді екі жақты коммуникацияны қамтамасыз етеді, нәтижесінде компанияның бағалы қағаздарының әділ бағалануына үлес қосады". IR сонымен қатар компанияның капитал нарығындағы позициясына (мысалы, акция бағасы, бәсекелестік орны, қоғамдық пікір) компанияның іс-қимылдарының (мысалы, иеліктен шығу, дивиденд саясатын өзгерту, жаңа өнімді ұсыну) әсерін бағалау функциясын да атқарады. Бұл термин компанияның акционерлер мен инвесторлардың сұрақтарын, сондай-ақ компанияның акцияларына немесе қаржылық тұрақтылығына қызығушылық танытқан басқа да тұлғалармен жұмыс істейтін бөлімін сипаттайды.

Құрылымы

Инвеститорлармен қарым-қатынас – әдетте бас қаржы директорына (CFO) немесе қазынашыға есеп беретін бөлім немесе адам. Кейбір компанияларда инвесторлармен қарым-қатынасты қоғамдық қатынастар немесе корпоративтік коммуникациялар бөлімдері басқарады, бұл ретте ол «қаржылық қоғамдық қатынастар» немесе «қаржылық коммуникациялар» деп те аталуы мүмкін. Кіші компанияларда IR функциясы көбінесе тәуелсіз инвесторлармен қарым-қатынас фирмаларына тапсырылады. АҚШ Еңбек департаменті инвесторлармен қарым-қатынасты қоғамдық қатынастардың бір саласы деп санайды. Көптеген ірі, акциялары биржада саудаланатын компанияларда қазіргі таңда арнайы IR қызметкерлері (IRO) бар, олар акционерлер жиналыстарын, баспасөз конференцияларын, инвесторлармен жеке кездесулерді («бірге-бір брифингтер» деп аталады), компания веб-сайттарының инвесторлармен қарым-қатынас бөлімдерін және компанияның жылдық есептерін бақылайды. Инвесторлармен қарым-қатынас функциясы көбінесе корпоративтік басқару немесе корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік туралы компания саясаты сияқты материалдық емес құндылықтарға қатысты ақпаратты беруді де қамтиды. Соңғы уақытта бұл салада «интерактивті деректер» қозғалысы күшейіп келеді, ал XBRL немесе электрондық ақпарат берудің басқа түрлері сияқты деректер ағыны арқылы компанияның құжаттарын басқару бүкіл әлемдегі жетекші IRO-лар арасында кеңінен талқыланып отыр. Инвесторлармен қарым-қатынас функциясы ұйым немесе эмитент кездесуі мүмкін ағымдағы және болашақ мәселелерді, әсіресе сенімгерлік міндеттемелер мен ұйымдық әсерге қатысты мәселелерді білуі керек. Атап айтқанда, көпшілікке жариялаудың нәтижесінде (немесе қаржы сарапшылары жариялаған зерттеу есептерінен кейін) акциялар саудасының әртүрлі үлгілерін бағалай білуі керек. Инвесторлармен байланыс бөлімі акционерлерге қатысты құқықтық және нормативтік мәселелер бойынша корпоративтік хатшымен тығыз жұмыс істеуі тиіс. Көптеген IRO бас қаржы директорына есеп берсе де, олар әдетте бас атқарушы директорға (CEO) және директорлар кеңесіне және/немесе корпорация президентіне де есеп береді. Бұл олардың компанияның қаржылық стратегиясын түсініп, жеткізуден қала беріп, корпорацияның жалпы стратегиялық бағытын жеткізе білуі және корпорацияның имиджін тұрақты сақтай білуі керек екенін білдіреді. Компанияның немесе корпорацияның президенті немесе бас директоры компанияның жалпы ұстанымын акционерлерге немесе инвесторларға тікелей жеткізуге тікелей жауапкершілікте болады. Соттармен шешілген заңдық талаптардың ықтимал әсеріне және соның салдарынан компания акцияларының бағасына тигізетін әсеріне байланысты IR көбінесе корпоративтік құрылымды қысқарту, басқару құрамындағы өзгерістер, өнімге қатысты жауапкершілік мәселелері және өнеркәсіптік апаттар сияқты дағдарысты жағдайларды басқаруда рөл атқарады. АҚШ-та инвесторлармен қарым-қатынас саласындағы ең беделді кәсіби ұйым – Ұлттық инвесторлармен қарым-қатынас институты (NIRI). NIRI көптеген кәсіби даму семинарлары мен кездесулерден басқа, «Инвесторлармен қарым-қатынас туралы харта» сертификаттау бағдарламасын ұсынады. Ұлыбританияда танылған салалық орган – Инвесторлармен қарым-қатынас қоғамы, ал Канадада кәсіби қауымдастық – Канадалық инвесторлармен қарым-қатынас институты (CIRI) деп аталады. Австралияның кәсіби ұйымы – Австралиялық инвесторлармен қарым-қатынас қауымдастығы (AIRA) деп танылады.

Сарбенс-Оксли заңы

2002 жылғы Сарбанес-Оксли заңы қаржы нарықтарында инвесторлармен қарым-қатынастың маңыздылығын едәуір арттырды. Заң корпоративтік басқару және нормативтік талаптарға сәйкестік үшін жаңа талаптарды белгіледі, сондай-ақ аудит және ашық жариялаудың дәлдігіне күшті назар аударды. Инвесторлармен қарым-қатынасқа қатысты заңның маңызды ережелеріне қаржылық ақпаратты жақсарту және қаржылық есептердің дәлдігі, нақты уақыт режимінде ақпарат беру, баланстан тыс мәмілелерді ашу, проформалық қаржылық ақпарат, ішкі бақылауды басқарушылық бағалау және қаржылық есептерге жауапкершілік кіреді. Атап айтқанда, Sarbanes-Oxley заңының 301, 302, 404 және 802 баптары корпоративтік сәйкестікті жақсартуға ұмтылған компаниялар үшін ерекше қызығушылық тудырады. Сарбанес-Оксли заңына ұқсас заңдар: Канададағы «Күшті экономикаға берілген уәделерді орындау» (бюджеттік шаралар) заңы, 2002 жылғы Францияның «Қаржылық қауіпсіздік» заңы және Жапониядағы J SOX. Еуропалық MiFID директивасы негізінен инвесторларды қорғауға бағытталған болса да, сонымен қатар Еуропа нарығында тіркелген компаниялар үшін реттеу және сәйкестік талаптарын да қамтиды.