Кіріспе

Жорл Уокердің "Физиканың ұшқыш циркі" (1975, John Wiley and Sons баспасынан жарық көрді; 1977 жылы "жауаптарымен" толықтырылды; 2007 жылы 2-ші басылымы жарық көрді) – күнделікті физикамен байланысты 740 сұраққа жауап беретін кітап. Кітаптағы басты назар күнделікті өмірде кездесетін құбылыстарға шоғырланған. Сұрақтар 38 "қысқа очеркпен" кезегімен берілген. Кітапта қозғалыс, сұйықтықтар, дыбыс, жылу процестері, электр және магнетизм, оптика және көру сияқты тақырыптар қамтылған. Кітапқа арналған веб-сайтта 11 000-нан астам сілтеме, 2 000 сілтеме, жаңа материалдар, толық индекс және басқа да қосымша материалдар сақталған. Автордың осы материалға қатысты YouTube бейнелері де бар. Қосымша сілтемелерді осы беттің төменгі жағынан қараңыз. Жорл Уокер Кливленд мемлекеттік университетінде физика профессоры. Ол сонымен қатар өте танымал кіріспе физика оқулығы – "Физика негіздері" еңбегінің авторы ретінде де белгілі, қазіргі таңда оның 12-шы басылымы жарық көрген. 1978 жылдан 1990 жылға дейін Уокер Scientific American журналында "Әуесқой ғалым" рубрикасын жүргізді.

Мысалдар

Әдетте, кітапта қойылған сұрақтар көптеген оқырмандар кездескен, бірақ физикалық тұрғыдан ойланбаған құбылыстар туралы. Мысалы, 4.78 сұрақ, "Шамның жалыны": text=Шам қалай жанады; яғни, ол отынды қалай пайдаланады? Неліктен шамның жалыны көбінесе сары түсті болады және неге жалынның бойында көк түсті аймақтар пайда болады (сурет 4.12)? Неліктен шыбықтың және жалынның сары бөлігінің арасында қараңғы конус бар? Неге кейбір шамдар түтін шығарады, неліктен кейбір шамдар жыпылықтайды? Неге оттың күлі қара, ал жаңа ғана сөндірілген шамнан шыққан бу ақ? Бұл сұрақ шын мәнінде бір-бірімен тығыз байланысты кіші сұрақтар сериясы екенін ескеріңіз. Бұл жиі орын алады. Міне, тағы бір мысал: бұл 5.2 сұрақтан алынған үзінді: "Найзағай: адамдар, сиырлар және қойлар": мәтін= Егер адам найзағай кезінде сыртта қалып қойса, қауіпті азайту үшін не істеуге болады? Мысалы, адам ағаш астына жасырыну керек пе, әлде ашық далада тұру керек пе? Адам тұрып қалу керек пе, қысылып, немесе жүгіру керек пе? Неліктен адамның шашы тік тұрып қалуы мүмкін және бұл қауіптің белгісі ме? Міне, үшінші мысал келтірілген. Бұл 6.1 сұрақтан алынған үзінді, "Радугалар": text= Әдетте, сіз бір ғана радуганы көресіз, бірақ кейде екеуін де кездестіре аласыз, олардың әрқайсысы ортақ нүкте төңірегіндегі жартылай шеңбер. Бұл нүкте қандай? Неліктен екі радуганың түстерінің реті кері бұрылады? Неліктен радугалар арасындағы аймақ салыстырмалы түрде қараңғы? Неліктен жоғарғы радуга төменгі радугадан кеңірек және сәл әлсіз? Көптеген шағын әңгімелер белгілі бір оқиғаларды сипаттайды. Мысалы, 1.54-тармақ "Эмпайр Стейт ғимаратына бомба шабуылдады" деген қысқа әңгіме. Бұл оқиға 1945 жылы қалай орын алғанын, бомбалаушыға, ғимаратқа және лифттердің біріне не болғанын баяндайды.

Тарих

Кітаптың алғы сөзінде айтылғандай, физиканың нақты әлемдегі құбылыстарын жинақтау идеясы Желл аспирантурада оқытушының көмекшісі болып жұмыс істеген кезде туды. Бір студент одан физиканың өмірімен қалай байланысты екенін мысалмен түсіндіруін сұрады. Жинақ уақыт өте келе кеңейді, ал ол оған қызығушылық тартатын атау берді. Соңында, кітап басылып шығуға жеткілікті үлкен және танымал болды. 1975 жылғы түпнұсқа басылымда сұрақтарға жауаптар берілмеген, бірақ бастау үшін пайдалы сілтемелер ұсынылған. 1977 жылы өзгертілген бірінші басылым жарық көрді, онда сұрақтарға толық немесе жартылай жауаптар қосылды. Автор жобаны жалғастырды және 31 жыл өткен соң, 2006 жылы екінші басылым шықты. Бұл материалдың айтарлықтай кеңейтілген нұсқасы, ал жауаптар енді сұрақтардан кейін тікелей келтірілген. Екінші басылымға қатысты сілтемелер және басқа да пайдалы материалдар онлайн веб-сайтта сақталады (төмендегі сыртқы сілтемелерді қараңыз). Кітап 11 түрлі тілге аударылып, жарық көрді, оның әсем мұқабаларын осы жерде көруге болады.

Қабылдау

Кітаптың әртүрлі басылымдарына жоғары бағалы пікірлер берілді. Пікірлер кітаптың нақты әлем туралы көптеген оқырмандарға қызықты боларлық және жоғары сыныптан бастап кәсіби физиктерге дейін барлық білік деңгейіндегі мамандарға қиындық тудыратын сұрақтар қоятынын нақты көрсетеді. Огайо штаты университетінің физигі Эдвард Адельсон 2-ші басылым туралы былай деп жазады: "Халлидей, Ресник және Уокердің «Физика негіздері» басылымдарындағы ерекше айқындығымен танымал Джерл Уокер бізге «Физиканың ұшқыш циркі» кітабының жаңа, кеңейтілген нұсқасын ұсынды, ол табиғи құбылыстар мен физиканың ерекшеліктері туралы жинақ. Бұл кітапта сіз ойланып немесе достарыңызбен талқылағыңыз келетін көптеген мысалдар бар, сонымен қатар әлі толық зерттелмеген немесе түсіндірілмеген құбылыстар да кездеседі. Физик үшін бұл кітапқа ден қойып, әріптестерін, жұбайын, балаларын және тіпті жер сілкінісін де ұмыту оңай".