Кіріспе

Американдық дизайнер Харли Джарвис Эрл (22 қараша 1893 – 10 сәуір 1969) – американдық автомобиль дизайнері және кәсіпкер. Ол General Motors компаниясындағы алғашқы ресми дизайн жетекшісі болды, кейін вице-президент қызметін атқарды. Америка тарихындағы ірі корпорацияның дизайнында тағайындалған алғашқы жоғары лауазымды қызметкер болды. Ол өнеркәсіптік дизайнер және көлік дизайнының негізін қалаушылардың бірі. Кәсіби арба жасаушы Эрл автомобиль дизайны техникасы ретінде еркін эскиздерді және қолмен жасалған саз модельдерді қолдануды алғаш рет енгізді. Содан кейін ол «концепт-көлік» идеясын дизайн процесі үшін құрал ретінде де, сонымен қатар тапқыр маркетингтік тәсіл ретінде де ұсынды. Эрлдің «Buick Y-Job» машинасы – алғашқы концепт-көлік. Ол «Project Opel» жобасын бастады, ол кейін Chevrolet Corvette көлігіне айналды, сондай-ақ автомобиль стиліне құйрық қанатын енгізуге рұқсат берді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол одақтастардың жасырындыру тиімділігін арттыруға бағытталған ғылыми-зерттеу және әзірлеу бағдарламасына белсенді үлес қосты.

Ерте өмір

Харли Джарвис Эрл Голливуд, Калифорнияда дүниеге келді. Оның әкесі, Дж. В. Эрл 1889 жылы каросерия жасаушы ретінде жұмыс істей бастады. Аға Эрл ақырында атпен жүретін көліктерден арнайы кузовтарға және автомобильдерге арналған жекеленген бөлшектер мен аксессуарларға көшті, 1908 жылы Эрл Автомобиль Жұмысын құрды. Эрл Стэнфорд университетінде оқуға түсті, бірақ әкесімен бірге жұмыс істеу және одан үйрену үшін оқуын ерте тоқтатты. Осы кезде шеберхана Голливуд жұлдыздары, соның ішінде Роско "Fatty" Арбакл мен Том Микс үшін арнайы кузовтар жасап шығаратын болды. Кадиллак бөлімшесінің бас менеджері, Фишер Бодиді құрған ағайындылардың бірі Лоуренс П. Фишер елдің айналасындағы Кадиллак дилерлері мен өкілдерін аралап, Лиге де келді. Фишер Лидің дүкенінде Эрлмен кездесіп, оның жұмысын бақылады. Автомобильдік мансабы каросерия жасаушы Фишер Бодимен бастаған Фишер Эрлдің дизайны мен әдістеріне, әсіресе оның дизайнының формаларын жасау үшін үлгілеу сазын пайдалануына таң қалды. Фишер Эрлге 1927 жылғы Кадиллак компаниясының ЛаСалль маркасын жасауды тапсырды. ЛаСалльтың сәттілігі General Motors президенті Альфред П. Слоанды General Motors-тың «Көркемдік және түс бөлімін» құруға және Эрлді оның алғашқы директоры етіп тағайындауға ықпал етті. 1937 жылы «Көркемдік және түс бөлімі» Стиль бөлімі деп өзгертілді. Слоан ақырында Эрлді вице-президентке дейін көтерді, оның білуінше, бұл ірі корпорациядағы стильдік директор болып тағайындалған алғашқы адам болды. 1930 жылдардың басында Эрл эскиздер салып, дизайн жұмыстарын өзі жасаған, бірақ көбінесе GM стилистерін бақылайтын басшы ретінде жұмыс істеді, алайда 1958 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін стильдік бөлімдегі басты құқықты сақтап қалды. Бұл идеялар қазіргі таңда көпке белгілі, бірақ сол кезде ерекше жаңалық болды.

Buick Y-Job

1939 жылы Эрлдің нұсқауымен Styling Division бөлімі Buick Y Job-ты, автоөнеркәсібінің алғашқы концепт-автомобилін жобалап, құрастырды. Бұрын көптеген жекелеген автомобильдер жасалғанмен, Y Job – жаңа дизайн идеяларына қоғамның реакциясын анықтау мақсатында сериялық өндіруші жасаған алғашқы автомобиль болды. Қоғамға көрсетілгеннен кейін Y Job Эрлдің күнделікті көлігіне айналды. Оның ізінен 1951 жылғы General Motors Le Sabre концепт-автомобилі келді.

Камуфляж зерттеулері

1942 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Эрл General Motors компаниясында камуфляж зерттеу және оқыту бөлімін құрды, соның нәтижесінде 22 беттік «General Motors камуфляжына арналған нұсқаулық» деген құжат пайда болды. Осыған дейін, он жыл бұрын, Бірінші дүниежүзілік соғыстың екі бұрынғы камуфляж суретшісі – Гарольд Ледьярд Тоул (АҚШ армиясының камуфляж шебері) және Макклелланд Барклей (Fisher Body жарнамаларын жасаған, сондай-ақ екі дүниежүзілік соғыста АҚШ Әскери-теңіз күштерінің камуфляжына үлес қосқан) General Motors компаниясында дизайнерлер болып жұмыс істеген. Эрлдің шәкірттерінің бірі – ағылшын дизайнері Дэвид Джонс, ол Vauxhall Motors компаниясының британдық бөлімінде жұмыс істеді және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік инженерлердің камуфляж бөлімінде қызмет етті.

Құйрық қанаттары

Харли Эрл 1948 жылғы Cadillac үшін Франк Хершидің дизайнын бекітті, онда алғашқы автомобильдік қанатша енгізілді. 1948-49 жылдары шыққан Hudson, Nash және Lincoln сияқты көптеген жаңа автомобильдер fastback немесе ponton стиліндегі «ванна» пішінін қабылдады. Эрл Cadillac үшін де осыны қарастырғанмен, соңында одан бас тарды және ұшақтардан шабыттанған, әсерлі көрініс жасауды жөн көрді. Бұл шешімнің дұрыс екені дәлелденді, өйткені 1930 жылдардың соңы мен 1940 жылдардың басындағы дизайн бағыттарына негізделген «ванна» стилі тез ескірді. 1948 жылғы Cadillac стилі 1950 жылдардағы трендтерді жақсы болжады және GM компаниясының автомобиль дизайны саласындағы көшбасшылығын нығайтты. Қанатшаларға Lockheed P-38 Lightning ұшағы шабыт берді, бірақ бұл соғыстан кейінгі кезеңде, 1950 және 1960 жылдары ғарыш зымырандары халықтың қиялын баураған кезде де жалғасты. Бұл стиль бүкіл Детройт қаласында танымал болды және ақырында Харли Эрл мен Chrysler компаниясының өкілі Виргиль Экснер арасында қанатшалардың мөлшері мен күрделілігі үшін бәсекеге әкеп соқты, бұл 1959 жылғы Cadillac модельдеріндегі қанатшалармен аяқталды.

Шевролет Корвет

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жол жарыстарында жарысатын ағылшын және еуропалық спорттық автомобильдердің ықпалымен Ерл General Motors компаниясы спорттық автомобиль шығару керек деп ойлады. "Опель" жобасының жобалау жұмыстары құпия жоба ретінде басталды. Бірінші болып ол жобаны Chevrolet бас директоры Эд Коулға ұсынды. Коул жобаны күдіксіз қабылдады, ал автомобиль 1953 жылы Chevrolet Corvette деп таныстырылды.

Мұрагерлік

1958 жылы ол міндетті зейнеткерлік жасына – 65 жасқа толған соң зейнетке шықты. Соңғы жобасы 1960–62 жылдарғы модельдердің дизайнын бақылау болды. Оның ізбасары, Дизайн және Стиль департаментінің вице-президенті Билл Митчелл болды, оның басшылығымен GM дизайны бұрынғыдай әшекейлі болмай қалды. Эрл зейнетке шығар алдында General Motors әлемдегі ең ірі корпорацияға айналды, ал дизайн автомобиль өнеркәсібіндегі сатудың басты факторы ретінде мойындалды.

Өлім және мұра

1969 жылы 10 сәуірде Флорида штатының Вест-Палм-Бич қаласында Харли Эрл инсульттан қайтыс болды. Ол 75 жасқа толып еді.