Кіріспе

Америкалық бизнесмен және испан импресариосы, бизнесмен және ізашар Мозес Остин (4 қазан 1761 – 10 маусым 1821) – АҚШ-тың дамуына, әсіресе оңтүстік-батыстағы Вирджиния мен Миссуриде қорғасын өнеркәсібінің дамуына үлкен үлес қосқан американдық бизнесмен және ізашар. Ол сол кезде Мексиканың бөлігі болған Техастың алғашқы американдық қоныстанушыларының бірі Стивен Ф. Остиннің әкесі болды. 1820 жылы испан патшасынан жер грантын алғаннан кейін, Мозес Остин испан Техасында американдық қонысты алғаш құруды жоспарлады, бірақ арманы орындалмай қайтыс болды. Өлім төсегінде ол ұлына Техасты отарлау арманын орындауын өтінді. Ол әкесінің жағынан Ричард Остиннің ұрпағы. 1784 жылы ол ағасы Стивенмен құрғақ тауарлар бизнесін ашу үшін Филадельфияға көшіп барды. Содан кейін ол Вирджиния штатының Ричмонд қаласына көшіп, екінші құрғақ тауар дүкенін ашты. 1785 жылы ол Мэри Браунның бай темір кенішінің отбасына үйленді, ол кейін Мэри Браун Остин деп аталды. Остиндердің екінші баласы 1793 жылы туды және оның атын әкесінің ағасы мен анасының туысының құрметіне Стивен Фуллер Остин деп атады. 1795 жылы олардың қызы Эмили Остин дүниеге келді. 1803 жылы екінші ұлы Джеймс Илайджа Браун Остин туды. Остин Оңтүстік-Батыс Вирджинияда жеке кен бизнесін бастауға тырысты және 1789 жылы қорғасын кенішін көру үшін сол жаққа сапарлады. Мозес бұл жерде әлеуетті көрді және 1791 жылы оның отбасы оған қосылды, ол қазіргі Уайт округінде. Мозес және оның ағасы Стивен, сондай-ақ бірнеше серіктестер мен жеке тұлғалар аймақты индустрияландырды. Бірнеше балқыту пештері, пештер, азық-түлік дүкендері, теміршілер шеберханалары, ат қоралары және диірмендер салынды. Кеніштер маңындағы шағын ауыл "Остинвилл" деп аталды, ал Мозес "Қорғасын патшасы" деп танылды. Остин ағайындыларының қарызы көп ұзамай компанияның құлдырауына себеп болды. Вирджиниядағы қорғасын бизнесі сәтсіз аяқталғаннан кейін, Мозес түрмеден және борышкерлерге арналған дәстүрлі ағылшын заңына сәйкес (қазір АҚШ-тың федералды және штаттық кодекстері үшін әзірленуде) борыштан құтылу үшін қашып кетті және Миссуридегі бай қорғасын кен орындарына көз жүгірді, ол кезде Жоғарғы испан Луизианасының бөлігі болды. 1797 жылдың желтоқсан айында Остин және серігі испан кендерін зерттеуге сапарлады. Стивен Вирджиния бизнесін құтқару үшін қалды, бұл екі бауырластың өмірінің қалған бөлігінде сақталатын араздық тудырды. Вирджиния штаты Мозестің меншігіндегі мүліктің көп бөлігін тартып алды және операцияларды тоқтатты, оларды кейіннен Томас Джексон мен оның серіктестері үлкен жеңілдікпен сатып алды. Олар осы жерде АҚШ-тағы сақталған атыс мұнараларының бірі – Джексон Ферри Шотты салды. 1798 жылы испан отарлаушы үкіметі Мозеске қорғасын өндіру үшін бір лига жер (4428 акр) берді. Ол испан тажына адал болуға ант берді және Миссуриде бірнеше отбасыны қоныстандыратынын мәлімдеді. Миссуриге саяхаттап, Остин Франсуа Валлемен бірге Миссуридегі қорғасын өндірудің әдістерін үйрену үшін жұмыс істеді. Валле және басқа француз отарлаушылары ұзақ уақыт бойы құл болған африкалық американдықтарды және құл болған жергілікті американдықтарды шахтаға қолданған, ал Остин бұл тәжірибелерді дереу қабылдады. 1798 жылы Миссуриге келген жылы ол кем дегенде бір құлды сатып алды. Мозес Миссуридегі кен өндірісінде құлдарды кеңінен пайдаланды. Африкалық американдық құлдар қорғасын кенін қазу және өңдеуде ауыр еңбек етті. Құлдар кенді ұңғымалардан балқыту пештеріне тасымалдайтын арбаларды жүргізуге мәжбүр болды. Құлдықтағы әйелдер мен қыздар шахтада, ұңғымаларда және металл қорыту операцияларында жұмыс істейтін еркектерге тамақ дайындауға жұмсалды. 1803 жылы Миссури Луизиана сатып алуының бір бөлігі ретінде АҚШ-тың юрисдикциясына кірді. Остин Сент-Луис банкінің негізін қалаушы және негізгі акционері болды, бірақ банк 1819 жылғы үрейде құлдырады, бұл оның барлық байлығын жоғалтуына себеп болды. Ол қайтадан Испаниядан көмек сұрады. 1820 жылы Остин испандық Техастағы Президио Сан-Антонио-де-Бексарга барып, губернатор Антонио Мария Мартинеске Техасты англоамерикандықтармен отарлау жоспарын ұсынды. 1821 жылы губернатор Остиннің досы Эрасмо Сегуиннен оған Техаста үш жүз отбасына жер гранты берілгенін және қоныстандыруға рұқсат берілгенін хабарлауын сұрады. Остин қайтып келе жатқанда ауырып, 1821 жылдың маусымында Миссуриге оралғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды. Оның ұлы Стивен Ф. Остин бірнеше жылдан кейін оның отарлау жоспарын жүзеге асырып, үш жүз отбасын Техастағы алғашқы англоамерикандық қонысына жетектеді. 1885 жылы Остиннің испандық мүліктерінің заңдылығы АҚШ Жоғарғы сотында Брайан мен Кеннетт ісі бойынша постмортумды шешілді.

Отбасы

Мұса Остиннің Техасты қоныстандыруға көмектескен көптеген туыстары болды, олардың ішінде Стивен Ф. Остин, Эмили Остин Перри (қызы), Мұса Остин Брайан (немересі) және басқалар да бар. Мұса Остинді оның немересі Мұса Остин Брайаннан ажырату қажет. Джеймс Брайан оның алғашқы күйеу баласы, ал Джеймс Ф. Перри – екінші күйеу баласы болды. Миссури штатының мемлекеттік мұрағаты Мұса Остин Коннектикут штатындағы туған жері Дарем қаласының атымен аталған Дарем Холл сарайында тұрғанын көрсетеді.

Тәртіпке келтіру

Мұса Остин Техасқа қоныстану жоспарларын іске асыруға дейін түрлі экономикалық кәсіптерге тырысты. Остин Сент-Луис банкін сәтті басқара алмады және оның қаржылық жағдайы тиімсіз тасымал келісімдерінен қиындық көрді. Остиннің бейшаралығы 1820 жылы Миссури шерифінің ескі қарыздарды өндіру үшін есігін бұзуы мүмкін деген қорқытумен шарықтауға жетті. Остиннің ұлы Стивен Ф. Остин да нашар қаржылық жағдайына көмектесу үшін Миссисипи және Арканзас штаттарында жұмыс іздеуді жалғастырды. 1820 жылдың қараша айында Остин АҚШ пен Испания арасындағы Адамс-Онис шарты жасалғанын білді, ол қазіргі Техасты Жаңа Испанияның территориясында орналастырды. Мұса Остин Испания үкіметі АҚШ-пен еркін саудаға рұқсат береді деп үміттенді, сондықтан ол Техасқа барып, жаңа экономикалық жобаны бастауға кірісті. Мэри Браун Остин, Мұса Остиннің әйелі, туысына Мұсаның Техасты отарлау жоспарларын түсіндіріп, отбасын асырау мақсатында жазды.

Испаниямен келіссөздер

Остиннің басты ниеті – Техас жағалауында сауда кәсіпорны құру болды, бұл АҚШ-тың Жаңа Испаниямен сауда жасауына жағдай жасауға мүмкіндік беретін еді. 1820 жылдың 23 желтоқсанында Остин сауда бекетін құру үшін испан үкіметімен келіссөздер бастау үшін Сан-Антониоға келді. Өзінің күшін сынағаннан кейін, Остин испан тіліндегі аудармашы Фелипе Энрике Нери, Барон де Бастроппен бірікті. Ол Остинге қосылып, Техас жағалауында орналасқан "Остина" деп аталатын елді мекенді жоспарлауға келісті. 1820 жылдың 26 желтоқсанында Остин мен Фелипе Энрике Нери, Барон де Бастроп губернатор Антонио Мария Мартинеске ресми өтініш тапсырды. Олар Техастағы портына үш жүз отбасыны әкелуге рұқсат сұрады. Ең маңыздысы, Остин отарлаушылардың Испанияның бұрынғы подданныйлары екенін және олардың шетелдік жаулардан жерді қорғауға дайын екенін мәлімдеді.

Есеп айырысу жоспары

Сан-Антониодағы сәтті келіссөздерден оралғаннан кейін Остин Миссуриге жаңа қонысына қоныс аударушыларды тартуға қайта оралды. Сәуір айында ол "Тексасқа көшіп бару шартының нысаны" құрастырды, онда Техастағы қонысқа қосылатын әрбір адамның міндеттері толық жазылған. Остин қоныс аударушылардан қоғамдық құрылыстар салуға көмектесуді талап етті. Сонымен қатар, ол қонысты қорғау үшін "испан карбони" деп аталатын, бір түрі қару-жараққа ие болуды бұйырды. Остинның тартқан қоныс аударушыларымен арақатынасы өзара құрметке негізделмеген, олармен жұмыс шарттары жасасқан. Остин қоныс аударушыларды мамыр айынан бастап келесі қаңтарға дейін жұмыс істеуге міндеттендірді. Қарсылығында Остин көлікпен қатар, қоныс аударуды бастау үшін қажетті құралдармен және жабдықтармен қамтамасыз етуге кепілдік берді. Мұса Остин жоспарланған сапарынан бұрын қайтыс болса да, оның ұлы Стивен Ф. Остин Техасты отарлауға ұмтылысын жалғастырды. Остин Техасқа адамдардың көптеп келуіне себепкер болды, нәтижесінде аймақ американдықтармен толып кетті. Остинның Техасты қоныстандыруға жасаған тырысы 1836 жылғы Техас революциясына әкеліп соқты, бұл 1845 жылы Техастың АҚШ құрамына енуіне жол ашты.

Өлім

Остин пневмониядан қайтыс болды. Оның қабірі Миссури штатындағы Потоси қаласында орналасқан.