Кіріспе

Тері күтіміне арналған өнім. Ерін балдамы немесе ерін майы – еріндерге ылғалдандыру және жарықтарды, құрғақшылықты, ерін бұрыштарының қабынуын, стоматитті немесе герпесті басу үшін қолданылатын балауыз тәрізді зат. Ерін балдамының құрамында көбінесе ара балауызы, каноба балауызы, камор, цетил спирті, ланолин, парафин және петролат болады. Кейбір түрлерінде бояғыштар, хош иістендіргіштер, парфюмерия, фенол, салицил қышқылы және күннен қорғайтын кремдер де кездеседі.

Шолу

Ерін бальзамының басты мақсаты – ерін бетінде ылғалды сақтап, сыртқы факторлардан қорғау үшін өткірмейтін қабат құру болып табылады. Құрғақ ауа, суық температура және жел теріден ылғалды тартып алып, құрғатып жібереді. Ерін терісі өте жұқа болғандықтан, ол құрғаудың алғашқы белгілерін көрсетуге бейім. Балауыз және вазелин сияқты өткірмейтін материалдар ылғалдың жоғалуын болдырмайды және еріннің жайлы болуын сақтайды, ал хош иістендіргіштер, бояғыштар, күннен қорғағыш кремдер және түрлі дәрілік заттар қосымша, арнайы пайда әкеледі. Ерін бальзамы ара балауызынан және табиғи канделилла мен карнауба балауыздарынан жасалады. Бальзамды саусақпен немесе тік түтікшеден тікелей ерінге жағуға болады. 2022 жылы әлемдік ерін бальзамы нарығы 732,76 млн АҚШ долларына бағаланды. Нарық келесі бес жылда 9,28% өседі деп күтілуде және 2027 жылға қарай 1247,74 млн АҚШ долларына жетеді деп болжанып отыр.

Ертедегі ерін бальзамы

Б.з.д. 40 жылдан бері египеттіктер ерін күтімі үшін бал ара шабы, зәйтүн майы және жануар майынан жасалған қоспа қолданған.

Америка Құрама Штаттары

1800 жылдары Лидия Мария Чайлд өзінің аса танымал кітабында сызақтанған еріндерді емдеу үшін құлақ күкіртінің қолданылуын ұсынды. Чайлд былай деп жазды: "Сызақтанған еріндермен күресіп жүргендер бұл құлақ күкіртінің емдік қасиетін басқа әдістердің көмегі келмеген кезде тиімді деп тапқан. Бұл емделу түрі күлкіге қалдырылуы мүмкін, бірақ оның өте пайдалы нәтижелер беретінін білемін". Ес бальзамы алғаш рет 1880 жылдары дәрігер Чарльз Браун Флитте ресми түрде ойлап табылды, бірақ оның бастауы құлақ күкіртімен байланысты болуы мүмкін. Кейін Флит өзінің ерін бальзамын "ChapStick" деп атады. 1872 жылы химик Роберт Чесброу жаңа мұнай желесін ашты және сынап көрді, бастапқыда оны "жердің тереңінен алынған минералдарға бай, табиғи, балауыз тәрізді ингредиент" деп сипаттады, оны теріні жаңарту үшін қолдануға болады. Ол өнімді алғашқыда "Wonder Jelly" деп таратты, бірақ жақын арада "Vaseline" деп өзгертті. 1880 жылдардың басында Чарльз Браун Флит ChapStick-ті жасады. 1937 жылы Альфред Вольбинг Милуокиде суық жараларды емдеу үшін Carmex-ті құрды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы ланолиннің жетіспеуіне байланысты өндіріс пен сатуды баяулатты. 1980 жылы Carmex өнімді жаңартып, қаптамасын сығылатын түтіктерге ауыстырды. 1973 жылы Бон Белл алғашқы хош иісті ерін бальзамын жасап, компанияны Lip Smackers деп таныстырды. Кейін компания Dr. Pepper (1975), Wrigley компаниясы (2004) және Coca Cola компаниясы (2006) сияқты әртүрлі дәмдермен ерін бальзамдарын шығаруға қатысты. Бон Белл 2010 жылы Диснеймен бірлесіп, әртүрлі ханшайым кейіпкерлері бейнеленген ерін бальзамдарын жасады. 1991 жылы Бёрт Шавиц пен Роксанн Квинби өздерінің компаниясы – Burt's Bees арқылы алғашқы ара балауызынан жасалған ерін бальзамын құрды. 2020 жылы Burt's Bees әртүрлі өнімдерді қаптау үшін 50 пайыз қайта өңделген материал қолданғанын және өнімдердің 100 пайызы қайта өңделетінін хабарлады. 2011 жылы Evolution of Smooth (немесе EOS) шар тәрізді ерін бальзамын жасады және оның 95% органикалық ингредиенттерден тұратынын мәлімдеді.

Себептер

Есепте профессор Брэд Рохудың мәлімдемесінше, еріндердің құрғауы – табиғи жағдай. Суық, құрғақ немесе желді ауа райына ұшырау еріндердің жарылуына, сондай-ақ ерін шалау немесе ауызбен тыныс алу сияқты әрекеттерге тікелей себеп болуы мүмкін. Бұл факторлар ерінге арналған майдың (бальзамның) қолданылуын арттыруға әсер етуі мүмкін. Дерматолог Эми Дериктің сөзіне сәйкес, ерін майына (бальзамға) тәуелділік пайда болған адамдар оны жаққаннан кейін еріндерінің сезімін қалай сезінетінін білгісі келеді. Ол сондай-ақ, ерін майының (бальзамның) әртүрлі дәмі де тәуелділіктің пайда болуына себеп болуы мүмкін екенін айтады, себебі адам дәмді татып алу үшін ерінін жалайды, бұл ерін майының (бальзамның) қабатын алып тастауы мүмкін. Бұл ерінде сілекей қалуына да себеп болады, ол құрғап, ерінді бастапқыдағыдан да құрғақ сезінуге әкелуі мүмкін.

Есірткі құрайтын заттар

Кейбір дәрігерлер кейбір ерін балзамдарының түрлеріне тәуелділік тудыруы мүмкін немесе құрамында құрғатуға себеп болатын ингредиенттер бар екенін айтады, бірақ бұл көптеген мамандар тарапынан пікірталас тудырды. Ерін балзамы өндірушілері кейде жиі қойылатын сұрақтарда өнімдерінде тәуелділік тудыратын ештеңе жоқ екенін немесе барлық ингредиенттер тізімделгенін және FDA-мен мақұлданғанын мәлімдейді. Snopes Кармекс құрамында қайталап қолдануға түрткіс беретін, мысалы, ұнтақталған шыны сияқты тітіркендіргіш заттар бар деген мәлімдеменің жалған екенін анықтады. Дегенмен, кейбір сарапшылар, мысалы, дерматолог доктор Синтия Бейли, ерін балзамының кейбір ингредиенттері нәзік ерін терісінің тітіркенуіне тікелей себеп болып, тәуелділікке әкелуі мүмкін екенін айтады. Дерматология профессоры Марсия Дрисколл та осы пікірге қосылып, хош иісті немесе дәмді ерін балзамдарында кездесетін хош иіс заттары теріні тітіркендіруі мүмкін екенін қостырады.

Сабақ бөгетіне әсері

Адам еріндері ылғалды ұстау қабілеті жеткіліксіз, сондай-ақ еріннің қорғау функциясы да толық емес. Американдық дерматология академиясының журналы ерінге арналған балзамды тұрақты қолдану еріндердің жалпы сапасын жақсарта ма, жоқ па, анықтау үшін зерттеу жүргізді. Зерттеуге 20-ден 40 жасқа дейінгі 32 әйел қатысты, олардың еріндері жеңіл-орташа құрғаған және денсаулыққа қатысты қандай да бір асқынулары болған жоқ. Қатысушылар алғашқы 3 күн бойы ешқандай ем алмады, содан кейін 2 апта бойы үнемі ерінге арналған балзам қолданды, одан кейін 3 күн бойы емсіз кезең болды. Зерттеу барысында еріндердің физикалық сипаттамалары мен сыртқы түрі бойынша сапасы бағаланды. Зерттеу көрсеткендей, емнің екінші аптасында және емсіз кезеңнен кейін еріндердің жарылуынан басқа, еріндердің физикалық сипаттамалары жақсарды. Зерттеу сонымен қатар балзам қолданғаннан кейін еріндердің ылғалдылығы шамамен 8 сағатқа дейін сақталады және қолдану тоқтатылғаннан кейін де еріннің қорғау функциясы жақсаратынын көрсетті. Зерттеудің қорытындысы бойынша, ерінге арналған балзамдар еріндердің ылғалдылығын сақтауға көмектеседі, бұл еріннің қорғау функциясы мен сапасын жақсартады. Бұл зерттеуді Burt's Bees компаниясы, ерінге арналған балзам шығаратын фирма, толығымен қаржыландырды.