Кіріспе

Аудио жазу техникасы

Автоматты екілендіру немесе жасанды екілендіру (ADT) – дауыстардың немесе аспаптардың дыбысын араластыру кезінде күшейту үшін жасалған аналогтық жазу техникасы. Ол аудио сигналының кешіктірілген көшірмесін жасау үшін таспа кешіктіруін пайдаланады, содан кейін осциллятормен басқарылатын және түпнұсқамен біріктірілетін сәл өзгертілген жылдамдықпен ойнатылады. Бұл эффект дауыстардың немесе аспаптардың табиғи екілендірілуінің дыбысын имитациялауға арналған, ол екілендіру арқылы қол жеткізіледі. Бұл техника 1966 жылы Лондондағы Abbey Road студиясының инженерлері Beatles тобының өтініші бойынша әзірленген.

Өмірбаян

1950 жылдары әннің жетекші вокалын екі рет жазу, әсіресе әлсіз немесе жұқа дауысты әншілер үшін, оған толыққанды, әдемі дыбыс беретіні анықталды. Бұл техника дыбыс жазуда қолданылатын магниттік таспаның пайда болуымен мүмкін болды. Алғашқыда бұл эффектті жасау үшін бір жолды жазғыштар қолданылды, кейін көп жолды жазғыштар пайдаланылды. Бұл әдісті алғашқылардың бірі ретінде Лес Пол және Бадди Холли қолданды. ADT технологиясы ойлап табылғанға дейін вокал трегін бірнеше рет жазып, араластыру қажет болды. Орындаушының бір бөлікті екі рет тап-баспен орындауы мүмкін емес болғандықтан, бір бөліктің екі түрлі орындалуын жазып, біріктіру арқылы толыққанды, "хорға ұқсас" эффект жасалады. Алайда, егер бір орындаушының екі бірдей көшірмесі бір уақытта ойнатылса, екі дыбыс суреттері бірігіп кетеді және екі рет жазылған эффект пайда болмайды.

The Beatles тобының қолдануы

The Beatles Townsend техникасына өте қуанды және оны 1966 жылғы Revolver альбомында және кейінгі көптеген жазбаларында пайдаланды. Мартин бірнеше жыл өткен соң ғана фланжирлеу деп аталатын тағы бір техниканың қолданыста болғанын білді. Бұл термин екі синхронды таспа машинасының біріндегі жетекші катушканың жиегіне (фланцына) инженердің саусағын кезекпен басып, босатуын білдіреді, сол дыбыстық сигнал біріктіріліп үшінші машинаға жіберіледі, машинаның жылдамдығы сәл төмендетіліп, содан кейін оның жылдамдығы қалпына келтіріліп, екінші машинамен синхронды болады, осылай біріктірілген дыбыстық сигналға ерекше «сүріп өтетін» (swooshing) эффектіңді сүзгілеу әсері қолданылады. Сондай-ақ, инженер бір жетекші катушканың жиегін, содан кейін екіншісін басып, күштірек эффект алуға болады. Фланжирлеудің тарихына қатысты қосымша түсіндірмеде, бұл атау Пит Селлерстің Мэтт Монроға берген Фред Фланж деген псевдонимінен шыққан, ол 1959 жылы «Songs for Swingin' Sellers» альбомын ашу үшін Монроның жазбасын қолданды. Альбомды Мартин өндірді, ал фланжирлеумен байланыс, болжам бойынша, Монроның Синатраны еліктеуінен (қос іздеу) туындады. Abbey Road студиясының инженерлері өздері жасаған техникаға лайықты техникалық атау беру қажеттігін түсінді және оны «Жсанды қос іздеу» (Artificial Double Tracking) деген сөздердің қысқартылған түрі – ADT деп атады, бірақ кейін «Автоматты қос іздеу» (Automatic Double Tracking) термині көбірек таралды.

ADT және қос жолды қолмен бақылау

Таунсендтің әдісі қолмен жасалған екі дауысты жазуды өте тиімді түрде имитациялауға мүмкіндік берді; алайда, мұқият тыңдаушылар көбінесе ADT мен "нағыз" екі дауысты жазудың арасындағы айырмашылықты байқай алады, біріншісі жасанды дыбысталып, екіншісінде жиі кездесетін дауыс жолдарындағы естілетін айырмашылықтардан мүлдем құрылап жатады. Соңғы жылдарда көптеген әртістер, оның ішінде The Beatles, қолмен екі дауысты жазуды, ADT-ны немесе олардың комбинациясын әртүрлі жағдайларда қолдана берді, себебі олар қол жеткізгісі келген эффектілерге байланысты, әр техниканың өзіне тән ерекше қасиеттері бар деп есептелінеді.

Музыкада қолдану

The Beatles ADT-ді қолданбалы екіталай жазумен бірге барлық келесі альбомдарында кеңінен қолданды, «Let It Be» альбомын қоспағанда, ол бастапқыда техникалық тәсілдер қолданбастан «шынайы» альбом болуы тиіс еді (дегенмен, Фил Спектор атау трекінің араластыруында Хаммонд орган бөлігіне ADT қолданғандықтан, дайын альбомда да ADT дыбысын естуге болады). «Revolver» альбомынан кейінгі жылдары The Beatles қолданған ADT-ның айқын мысалдары: «Within You Without You» (мұнда тректің барлық вокалдық және аспаптық бөліктеріне ADT қолданылған делінеді), «I Am the Walrus» (моно-микстен алынған стерео-микстің екінші жартысында «жалған стерео» әсерін имитациялау үшін теңестірумен бірге ADT қолданылады, бұл үшін бүкіл микс арналарға бөлінген), сондай-ақ «Being for the Benefit of Mr. Kite» және «Blue Jay Way» әндеріндегі жетекші вокал тректерінде қолданылған ерекше кең ADT. «While My Guitar Gently Weeps» әнінде Эрик Клэптон гитараның дыбысын «көбірек блюзді емес» ету үшін ADT қолданды, деп мәлімдейді Иан Макдональд «Revolution in the Head» кітабында.

АДТ- ні басқа пайдаланушылар

Таунсендтің техникасы және оған енгізілген шағын өзгерістер тез арада басқа суретшілер мен жазба жасаушы продюсерлердің арасында кеңінен танылды. «The Beatles» тобының бұрынғы инженері Норман Смит 1967 жылы «Abbey Road» студиясында жазылған «Pink Floyd» тобының тұңғыш альбомы «The Piper at the Gates of Dawn»-да ADT-ны кеңінен қолданды. Оны дәстүрлі екі дауысты жазу үшін пайдаланумен қатар, Смит Сид Барреттің вокалын стерео арналар арасында бөлу үшін де осы техниканы жиі қолданды. Кейбір жағдайларда Смит (немесе мүмкін Барреттің өзі) осыншалықты кең ADT-ны қолданғандықтан, екі дауыс емес, екі бөлек дауыс екі арнада бір-бірімен синхронды емес сияқты дезориентациялық әсер тудырды – мұның ең жақсы мысалы, мүмкін, «Bike» әнінде кездеседі. Кейіннен осындай эффекттер Барреттің жеке туындыларында да қолданылды, бұл оның ADT-ның осы ерекше қолданылуына деген құштарлығын көрсетеді. «Pink Floyd» тобы 1980 жылдарға дейін дерлік барлық келесі альбомдарында ADT-ны қолданып келді, соның ішінде ең танымал мысалы – «Alan’s Psychedelic Breakfast» әні, онда барабанның бір бөлігі ADT арқылы өңделді. АҚШ-та Саймон мен Гарфункел өздерінің әндерінің стерео микстерінде вокалды жолдарды арналар арасында бөлу үшін ADT-ны қолдана бастады, мысалы, «Mrs. Robinson» және «Cecilia» әндерінде. Джими Хендрикс инженері Гэри Келлгрен Хендрикстің барлық альбомдарында ADT-ны кеңінен қолданды. Ол вокалды, гитараны және тіпті барабанды да стерео арналар арасында бөліп жазды. Музыка индустриясының жаңа технологияларға деген талпынысы артып, ADT эффектін алу үшін таспа машиналары қажет емес, аналогтық кешіктіру құрылғылары жасалып, нарыққа шығарылды. Олардың орнына электрондық схемалар қолданылды. Кейінірек, осы аналогтық кешіктірулер цифрлық кешіктіру бірліктерімен толықтырылды. Содан бері гитарашылар мен басқа музыканттар арасында гитара педальдері немесе эффекттер блогына зор сұраныс бар, олар ADT-ға қарыздар, хор мен кешіктіру эффекттерін қайта жасайды. Бүгінде ADT және осыған ұқсас эффекттер компьютерлік бағдарламалық қамтамасының плагиндері ретінде қол жетімді.

Психоделикалық музыка

Психоделикалық музыканың дамуымен бірге көптеген әртістер Таунсендтің техникасының түрлерін жоғарыда айтылған "фланжинг" эффектін жасау үшін пайдаланды, бұл аспаптар мен дауыстарға еңкейтуші "сушинг" дыбысын қосты (бірақ іс жүзінде бұл эффект қазіргі кезде "фланжинг" емес, "фазинг" деп аталатын нәрсеге көбірек ұқсайды). The Beatles бұл эффектті "Lucy in the Sky with Diamonds" және "Blue Jay Way" әндерінде қолданды. Бұл техниканың айқын мысалы - Small Faces тобының "Itchycoo Park" әні, онда эффект әннің көп бөлігінде, әсіресе хор кезінде вокал, барабан және тарелкаларда жақсы байқалады. Хендрикс те осы техниканы кеңінен қолданды. "Фланжинг" деп есептелетін эффектті (фазинг емес) жасау үшін ADT вариациясының мысалы Beatles-тің "Ақ альбомнан" "Cry Baby Cry" (акустикалық гитара) және "While My Guitar Gently Weeps" (жетекші гитара) тректерінде кездеседі.

Қосқан эхо

ADT-ге ұқсас техника – екі еселенген эхо, ол қысқа кешігулер арқылы екі іздің әсерін имитациялайды. Көптеген эффекттер құрылғылары осыған ұқсас дыбыстарды жасау үшін жасалған, мысалы, хор, флангерлер және фазерлер, олардың барлығы тербелісті кешігуді (немесе фазерде өзгеретін фазалық желіні) пайдаланады. Эльтон Джонның кейбір туындыларында ADT екі еселенген эхоның тағы бір айқын қолданылуы байқалады. Мысалы, мұны Найджел Олссонның барабандарында, әсіресе том-томдарда, "Don't Let The Sun Go Down On Me" әнінде ("Caribou" альбомынан), сондай-ақ "Better Off Dead" және "Someone Saved My Life Tonight" ("Капитан Фантастик және қоңыр топырақ ковбойы" альбомынан) әндерінде естіуге болады.

Цифрлық технологияның пайда болуы

Цифрлық жазудың пайда болуымен қатар, таспалық және аналогтық кешіктіру әдістері кеңінен қолданылмайтын болды, бірақ осы аналогтық техникалардың көптеген түрлері салыстырылатын цифрлық техникаларды немесе кейбір жағдайларда цифрлық аудио жұмыс станциясының мүмкіндіктерін кеңейтуге арналған плагиндер арқылы жиі имитацияланады. Кейбір музыканттар мен инженерлер ADT терминін кездейсоқ түрде қос ізденудің кез келген түрін, оның ішінде осы мақсатта қолданылатын цифрлық кешіктіруді білдіру үшін қолдануы мүмкін. Түпнұсқа ADT техникасының соңғы уақытта қолданылған сирек мысалдарының бірі – 1990 жылдардың ортасындағы The Beatles' Anthology альбомдары. Онда Джордж Мартин мен Джефф Эмерик заманауи цифрлық баламаларды пайдаланудың орнына, аналогтық дыбыстың шынайылығын сақтау үшін аналогтық техниканы қайта жаңғыртуды жөн көрді, себебі ADT цифрлық кешіктіруге қарағанда жылырақ және жасанды емес дыбыс береді, ал соңғысы 1960 жылдары аналогтық жабдықтарда жасалған жазбалар үшін қолайсыз болар еді.