Кіріспе

Жерді тегістеу немесе топырақты бөлшектеу құралы – қозғалтқышсыз роликтер. Ролик – жерді тегістеу немесе топырақтың ірі кесектерін бөлшектеу үшін қолданылатын ауыл шаруашылығы құралы, әсіресе жырту немесе дискілі тілмелеуден кейін. Әдетте, роликтерді тракторлар тартады немесе, механикаландырудан бұрын, жылқы немесе өгіздер сияқты жануарлардың тобы тартады. Ауыл шаруашылығы мақсатына қоса, роликтер крикет алаңдарында және тұрғын үйлердің көгалдық аумақтарында қолданылады. Тегіс жер арамшөптерді бақылау мен жинауды жеңілдетеді, ал роликтеу өңделген топырақтың ылғалдығын азайтуға көмектеседі. Көгалдықтарда роликтеу жерді шабу үшін тегістейді және топырақ бетін тығыздайды. Роликтерді әртүрлі салмақпен жасауға болады. Көптеген жағдайларда ауыр роликтер қолданылады. Олар қалың болаттан жасалған бір немесе бірнеше цилиндрлерден, бетонмен толтырылған жұқа болат цилиндрлерден немесе сумен толтырылған цилиндрлерден тұруы мүмкін. Сумен толтырылған роликтің артықшылығы – суды жеңіл пайдалану немесе тасымалдау үшін босатуға болады. Мұзға ұшырауға бейім аймақтарда сумен толтырылған роликті қысқы сақтау үшін судың мұзға айналу кезінде кеңеюінен жарылуын болдырмау үшін босату қажет.

Бір бөлікпен немесе сегментті

Өңделген топырақта бір бөліктен жасалған роликтердің кемшілігі – бұрылыстарда роликтердің сыртқы жағы ішкі жағынан әлдеқайда жылдам айналуға мәжбүр болады, бұл бір немесе екі жағының сырғанауына себеп болады. Жұмсақ топыраққа бұрылған бір бөліктен жасалған ролик сыртқы радиуста топырақ үйіндісін сырғытып, үйінділерді қалдырады, бұл өнімділіктің төмендеуіне әкеледі. Осы мәселені азайту үшін роликтер көбінесе екі немесе үш бөліктен жасалады, ал Кембридж ролигі бір оське көптеген кішкентай сегменттерді орнату арқылы осы мәселені толығымен шешеді, осылайша олардың әрқайсысы жердің жергілікті жылдамдығымен айналуы мүмкін.

Сәл немесе жоталы

Рольдердің беті тегіс немесе топырақты ұсақтауға көмектесу үшін, немесе жаңбырдан топырақ эрозиясын азайту үшін жолақты болуы мүмкін. Кеймбридж ролигінің әрбір бөлігінде осы мақсатта жиегі бойында қабырға болады. Мұндай қабырғалы түрлерге, әсіресе Америка Құрама Штаттарында, культипакер деген ат жиі қолданылады.

Шаруашылықта пайдалану

Роликтер – жерді тегістеу немесе топырақтың ірі кесектерін қирату үшін қолданылатын екінші деңгейдегі жер өңдеу құралы, әсіресе тырмалау немесе дискілі тырмалаудан кейін. Бүгінде роликтер көбінесе тракторлармен тартылады. Механикаландырылған егіншілікке дейін, жылқы немесе өгіз сияқты жұмыс жануарларының тобы күш берген. Жануарлардың күші кейбір жағдайларда, мысалы АҚШ-тағы амиш шаруашылықтарында және Азия аймақтарында, өгіздердің кеңінен қолданылуымен әлі де қолданылады. Роликтер тұқым себуге қолайлы жағдай жасайды, оларды мүмкіндігінше тегіс және орташа тығыздалған етіп дайындайды. Тұқым себу кезінде тегістік маңызды, себебі бұл әрбір тұқымды қолмен себусіз орташа себу тереңдігін бақылаудың ең тиімді жолы; егер тұқым себу бетінің контуры жақын жерлерде 2 см немесе одан да көп айырысса, (мысалы) 1 см себу тереңдігі туралы нұсқауды орындау қиын. Сондықтан, тіпті кішкентай кесектері мен топырақ түйірлерін бөлшектеу және топырақты жақсы тегістеу себу кезінде маңызды. Сонымен қатар, тегіс жер келесі кездегі арамшөптерді жою және жинау жұмыстарын жеңілдетеді. Мысалы, механикалық арамшөптерді жою кезінде, культиватор тістерінің тереңдігін бақылау топырақтың контуры жеткілікті тегіс болғанда ғана мүмкін, ал комбайнның биіктігін бақылау да топырақтың контуры жеткілікті тегіс болғанда ғана тиімді. Роликтеу өңделген топырақтан ылғалдың булануын азайтуға да көмектеседі деп саналады.

Қатар және ілгерілеу

Роликтерді әрбір өту/жолақтың енін кеңейту үшін біріктіруге болады. Роликтер тырма, дискілі тырма немесе шабу сияқты басқа жабдықтардан кейін сүйретілуі мүмкін.

Криккет алаңын пайдалану

Крикетте роликтер алаңды тегіс ету және соққышылар үшін қауіптілігін азайту үшін қолданылады. Крикет тарихында әртүрлі өлшемдегі роликтер пайдаланылған, ашық алаңдар дәуірінде және 1950 жылдардың кейбір кезеңдерінде соққыны қиындату үшін жеңіл роликтерден бастап, бүгінгі күні жоғары деңгейдегі крикетте кеңінен қолданылатын "ауыр роликтерге" дейін. Ережелер алаңды әр иннингтің немесе күннің басында бір рет ғана роликтеуге рұқсат береді, бірақ бұл ауыр роликтер пайдаланылғанға дейін барлық жеңіл топырақтарда кең таралған "атушыларды" жою арқылы ойынға зор әсер етті. Ауыр роликтер кейде соққыны тым оңай етуі және Англияның салқын климатында жаңбырдан кейін алаңның кебу жылдамдығын баяулатуы үшін сынға ұшырайды.

Жасыл желекті пайдалану

Газонды тегістеушілер газон бетін тегістеу немесе нығайту үшін жасалған, әсіресе қыста тоңу мен ерудің нәтижесінде газонның беті кедір-бүдыр болып қалатын климат жағдайында. Тоңу мен еру процесі бірнеше рет қайталанғанда топырақ көтерілуі мүмкін. Мұндай жағдайларда бағбандарға көктемде газонды жеңіл тегістеушімен дөңгелеу ұсынылады. Сазды немесе ылғал топырақты тығыздалған кезде дөңгелеуге болмайды.