Кіріспе

Оңтүстік Сандвич аралдарындағы арал

Vindication аралы – Оңтүстік Сандвич аралдарындағы Кэндлемас аралдарының кішкентай, адам қоныстанбаған аралы. Бұл, 1775 жылы Джеймс Кук ашқан Оңтүстік мұхитындағы жанартаулардың тізбегін құрайтын онға жуық аралдың бірі. Вулканизмнің себебі – Оңтүстік Америкалық тақтаның Сандвич тақтасының астына батып кетуі. Аралдың пішіні тікбұрышты, ол негізінен эрозияға ұшыраған үш жанартаудың қалдығынан тұрады. Аралдың ең жоғары нүктесі – Квадрант шыңы – жағалаудың үстінде тікелей орналасқан. Vindication аралының ішкі бөлігінде лишайниктер мен мүктерден тұратын бай өсімдік әлемі бар, ал жағалау бойында әртүрлі құстар мен пингвиндер көбейеді. Жақындағы жанартаулық белсенділікке куәлік жоқ.

Тарих және топонимика

Виндикация және Кэндлемас аралдары 1775 жылғы 2 ақпанда Джеймс Кук HMS Resolution кемесімен ашылған. 1951–1952 жылдары аргентиналық фрегаттар ARA Hércules және ARA Sarandí аралға аргентиналық егемендік құқығын талап ету үшін Видикацияға белгі орнатқан; бұл аралға жасалған алғашқы қонды. Британдық HMS Protector кемесі 1956–1957 жылдары Оңтүстік Сандвич аралдарындағы ірі операцияның бөлігі ретінде Видикацияға қонды, ал сол кеме 1962 және 1964 жылдары тағы да сапарлар жасады. 1961 жылы RRS Shackleton кемесі қайық түсірді. 1975 жылғы мамыр айында аргентиналық зерттеу кемесі ARA Islas Orcadas Видикация және Кэндлемас арасындағы бұғазда теңіз түбіндегі қоғамдастықтарды зерттеді. 2011 жылғы қаңтарда MS Golden Fleece Чинстрап-Пойнтке десант жасады. "Ақталу аралы" деген атау Джеймс Кук екі аралдың (бір немесе үш емес) бар екендігі туралы хабарлағанда, оған бастапқыда күмәндану себебін көрсетеді. Knob Point 1930 жылы Discovery II кемесіндегі Discovery Investigations қызметкерлерімен картаға түсірілді, және бұл нүктеге қарап тұратын жердің ерекше биіктігіне байланысты осылай аталған болуы мүмкін.

География

Виндикация аралы – Оңтүстік Сандвич аралдарының бірі, Оңтүстік Георгия мен Фолкленд аралдарының оңтүстік-шығысында орналасқан солтүстік-оңтүстік бағыттағы аралдық доға. Олардың ішінде Заводовский, Лесков аралы, Високой, Кэндлемас аралы, Виндикация аралы, Соундерс аралы, Монтагю аралы, Бристоль аралы және Фризленд Рок, Беллинсгаузен аралы, Кук аралы және Тьюл аралы бар. Барлық аралдар кішкентай және жанартаулық, көпшілігі соңғы екі ғасыр ішінде активтілік белгілерін көрсеткен. Олар қарқынды теңіз эрозиясына ұшырайды. Аралдық тізбектің оңтүстік жағындағы Протектор тасқа жартастары, сондай-ақ Нельсон және Кемп тауларындағы су асты жанартаулары бар. Саяси тұрғыдан Оңтүстік Сандвич аралдары Ұлыбританияның теңізден тыс аумағы – Оңтүстік Георгия және Оңтүстік Сандвич аралдарының бөлігі болып табылады. Виндикация аралы – Оңтүстік Сандвич аралдарының ең көп зерттелген аралы. Арал тікбұрышты пішіндес, ұзын және қысқа жақтары бар. Тікбұрыштың төрт бұрышы: солтүстік-батыстағы Кроссет мүйісі, солтүстік-шығыстағы Брейс мүйісі, оңтүстік-шығыстағы Чинстрап мүйісі және оңтүстік-батыстағы Ноб мүйісі. Жағалаудың барлық бөлігі тік жарлардан тұрады, олар тасты жағалаудан жоғары көтерілген; жалғыз ерекшелік – Потхол шатқалы теңізге құятын аңғар. Жағалауда Кастор Рок және Полюкс Рок сияқты көптеген кішкентай аралдар бар, олар Чинстрап мүйісінен оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай орналасқан, сондай-ақ Кроссет мүйісінің батысында аты жоқ арал бар. Аралдың ең биік нүктесі – Квадрант шыңы, ол аралдың оңтүстік-батыс бұрышында, Ноб мүйісінің үстінде орналасқан және тікелей теңізге құлайды. Кроссет мүйісінің үстіндегі қосымша шың – Сплинтер жартасы, ол теңіз деңгейінен жоғары көтеріледі. Одан арал шығысқа қарай төмендейді. Бұл асимметриялық пішін аралдың батыс жағында жинақталған ауа райы мен теңіз эрозиясының салдарынан туындаған. Ішкі аймақ жазық далалар, қабырғалар және шатқалынан тұрады, беті лава мен пирокластикалық материалдардан шыққан қиыршық тастармен жабылған. Арал көбінесе мұзсыз, тек Квадрант шыңының маңындағы аймақ қысқарып барады; 1964 жылы мұзбен жабылған. Аралдың шағын мөлшері қар мен мұз жиналатын аумақты шектегендіктен, оның тек оннан бір бөлігі мұзбен жабылған. Шығыс жағында негізгі мұздық мореналарды қалдырған бөлек мұз денелері бар. Квадрант шыңынан үш негізгі су ағыны басталады: солтүстік-шығысқа қарай бағытталған аты жоқ су ағыны, шығысқа қарай ағатын Лифвейн шатқалы және оңтүстік-шығысқа қарай ағатын Потхол шатқалы. Лифвейн шатқалы жазда жағалаудағы жарлар арқылы құлайтын сарқырама құрайды. Потхол шатқалы шағын мұздықтан балқыған сумен толығады. Аты жоқ су ағынының пішіні оның бір кезде батысқа қарай созылғандығын, бірақ жағалау эрозиясы оны қысқартқандығын көрсетеді.

Су асты кемесі құрылымы

Виндикация аралы Кэндлемас аралының батысында жатыр. Екі аралдың арасындағы Нельсон бұғазының тереңдігі шамамен тең. Кендлемас және Виндикация екеуі де бір су асты жанартауынан пайда болған және олар Кендлемас аралдары деп аталады. Аралдардың төңірегінде теңіздің тереңдігі аз, көптеген сайлар, кішкентай аралдар мен теңіз тіректері бар кең, жағалау платформасын құрайды. Бұл эрозияға ұшыраған аралдардың қалдықтары, олардың ішінде Будда тасы, Кастор тасы, Кук тасы, Полюкс тасы, Санта тасы, Сау тасы, Томблин тасы және Шалобар тасы бар. Кішкентай аралдардың көпшілігі Виндикацияның төңірегінде орналасқан. Осы тау жыныстарының кейбіреулері аралдар арасындағы сайларды құрайды. Платформаның өзі теңіз эрозиясы және мұз тауларының шаюы нәтижесінде қалыптасқан болуы мүмкін. Жанартаудың диаметрі теңіз деңгейінен 1,5 км-ден астам, ал жалпы көлемі шамамен 1,5 куб. км. Платформадан тереңдеуге қарай жанартаудың беткейлері тік түседі. Кендлемастың шығысында және оның оңтүстік-шығыс жағында үлкен, кең су асты ойысы бар, бұл үлкен сектордың құлауының қалдығы болуы мүмкін. Шельфтің солтүстігінде және оңтүстігінде жер көшкінінен пайда болған екі құрылым орналасқан, шельфтің өзі де жер көшкінінен пайда болған ойыстармен тірелген. Су асты беткейлерінің көп бөлігінде толқын тәрізді пішіндер байқалады. Кішкентай қырқалар су асты жанартауынан өсіп шыққан және оның бөліктері саналады, ал барлық бағыттағы арналар массаның ыдырауынан пайда болған. 1500 метр тереңдіктегі су асты жотасы бұл топты солтүстіктегі Високоймен байланыстырады. Кендлемастың батысында теңіз түбінде моногендік жанартаулар дамыған.

Геология

Оңтүстік Сандвич аралдарының шығысында Оңтүстік Америка плитасы Скотия плитасының астына батып кіреді. Бұл субдукция шығысқа қарай иілген тізбектегі он бір аралдан және солтүстіктегі Протектор, оңтүстіктегі Адвентер және Кемп сияқты су астындағы жанартаулардан тұратын Оңтүстік Сандвич арал доғасының пайда болуына жауапты. Көптеген аралдар әртүрлі өлшемдегі стратовулкандар болып табылады. Геологиялық тұрғыдан алғанда, Видикация аралы Кэндлемас аралының көне оңтүстік-шығыс бөлігіне ұқсайды.

Құрамы

Базальт пен базальттық андезит Видикация аралын құрайды. Андсит, габбро және палагонит кездеседі; габбро ксенолит болуы мүмкін. Фенокристерге оливин, плагиоклаз және пироксен кіреді. Видикация аралындағы тау жыныстары және Кэндлемас аралындағы ежелгі шынжырлар калийге кедей толеиттік серияны анықтайды.

Геологиялық тарихы

Арал лава ағындарының, шлак пен туфтың қабаттарынан тұрады, оларға дикелер еніп жатыр. Туфтар қызыл, сары және қоңыр түстерге боялған. Кейбір беттері жанартау күлінен қалыптасқан, ал лава ағындары кіші аралдарды құрайды. Ең көне тау жыныстары, болжам бойынша, жартастардың төменгі бөлігінде кездеседі, ал жер бетіндегі лава ағындары ең жас тау жыныстары болуы мүмкін. Жағалау эрозиясы вулкандық үйіндінің көп бөлігін жойды, сондықтан бастапқы вулканның шамамен бес бөлігінің бірі ғана қалды. Арал үш жеке жанартау орталығынан пайда болған болуы мүмкін, олардың екеуі қазіргі аралдың жағалауында орналасқан және толығымен эрозияға ұшыраған. Аралдың жасы бір миллион жылдан кем болуы мүмкін, ал оның активтігі голоцен дәуірінде де жалғасқан болуы мүмкін. Ақталу аралынан тарихи жарылыстар туралы ешқандай мәлімет жоқ. Жақындағы активтілік немесе жақында активті болған фумаролалардың болуына дәлелдер де табылмады.

Климат және өсімдіктер

Виндикация аралында балдырлар, лишайлар және мүктерден тұратын жақсы дамыған өсімдік қаптамасы бар. Аралдың топырағы архипелагтың басқа аралдарына қарағанда су өткізбейтін, сондықтан суды жақсы сақтайды, бұл өсімдіктердің өсуіне көмектеседі. Өсімдіктер ерекше өсімдік қоғамдастығын құрайды, олар төсеніштер мен биік шөптектіктерден тұрады. Өсімдіктерде кенелер мен секіртпелер мекендейді. Виндикация аралында Антарктикалық фулмарлар, мыс петрельдері, таспалы пингвиндер, макарон пингвиндері, қар петрельдері сияқты көптеген құс түрлері көбейеді. Пингвиндер көбінесе Чинстрап-пойнтта шоғырланған, 1964 жылы онда 60 000-100 000 жұптың көбейгені байқалды, ал теңіз құстары жартастарда ұялайды. 2011 жылы жүргізілген зерттеу пингвин популяциясының тұрақты немесе артып келе жатқанын көрсетті. Виндикация аралына Антарктикалық терілі иткеңдер, қоңыр скуалар, Доминикан шаяндары, піл иткеңдері, леопард иткеңдері, шағалар, Ведделл иткеңдері және Уилсон петрельдері сияқты басқа жануарлар да келеді.