Кіріспе

Оңтүстік Атлант мұхитындағы аралдар тізбегі

Оңтүстік Сандвич аралдары (lang es) – Оңтүстік Атлант мұхитындағы адам тұрмайтын жанартау аралдарының тізбегі. Олар Оңтүстік Грузия және Оңтүстік Сандвич аралдарының Британдық теңізден тыс аумағының бір бөлігі ретінде басқарылады. Бұл тізбек суб-Антарктика аймағында, Оңтүстік Грузиядан оңтүстік-шығысқа және Антарктида түбегінің солтүстік-шығысынан шамамен орналасқан. Архипелаг 11 негізгі аралдан тұрады, олар солтүстіктен оңтүстікке қарай созылған арал доғасын құрайды, ең ірісі – Монтегю. Ол солтүстіктен оңтүстікке қарай төрт топқа бөлінеді: Траверсей, Кэндлемас және Орталық аралдар (Сандерс, Монтегю және Бристоль) және Оңтүстік Тьюл. Архипелагта күшті жер сілкіністері жиі болады. Соңғы бір ғасырда тоғыз 7 балдықтан жоғары жер сілкінісі тіркелді, соңғысы 2021 жылдың тамызында 8,1 балға жетті. Бұл жер сілкіністерінің ешқайсысы алыс орналасқандықтан адам өліміне әкеп соққан жоқ.

Тарих

Сандвич аралдары тобына жататын оңтүстік сегіз аралды 1775 жылы Джеймс Кук ашқан. Солтүстік үш аралды 1819 жылы Фабиан Готлиб фон Беллинсгаузен ашқан. Оңтүстік Джорджиядан шыққан капитан Кук Клерк Рокстарын және ол кездегі Адмиралтействоның бірінші лорды, лорд Сэндвичтің құрметіне «Сандвич жері» деп атаған аралдар тобын ашу үшін оңтүстік-шығысқа қарай сапар шекті. Кейіннен оларды «Сандвич аралдарынан», қазіргі Гавайи аралдарынан ажырату үшін «Оңтүстік» сөзі қосылды. Траверсей аралдары (Заводовский, Лесков және Високой) 1819 жылы «Восток» және «Мирный» кемелерінде Беллинсгаузен мен Лазаревтің Императорлық Ресей теңіз экспедициясымен ашылды. Ұлыбритания Оңтүстік Сандвич аралдарын 1908 жылы патент арқылы ресми түрде аннексиялап, оларды Антарктидадағы басқа британдық территориялармен бірге Фолкленд аралдарының тәуелділіктері деп біріктірді. Аргентина 1938 жылы Оңтүстік Сандвич аралдарын өздеріне қарасты деп мәлімдеді және бірнеше рет аралдардағы британдық егемендікке қарсылық көрсетті. 1955 жылдың 25 қаңтарынан 1956 жылдың жазына дейін Аргентина Тюле аралының оңтүстік-шығыс жағалауындағы Фергюсон шығанағында «Теньенте Эскивель» атты маусымдық станциясын ұстады. 1976 жылдан 1982 жылға дейін Аргентина сол аралдың оңтүстік-шығыс жағалауында «Корбета Уругвай» атты теңіз базасын ұстады. Британдықтар 1976 жылы Аргентина базасының бар екенін анықтағаннан кейін наразылық білдіріп, дипломатиялық жолмен мәселені шешуге тырысты, бірақ Фолкленд соғысынан кейін ғана күшпен жоюға әрекет етті. База 1982 жылдың 20 маусымында алынып тасталды және сол жылдың желтоқсан айында құрылыстар бұзылды. 1995 жылдан бері Оңтүстік Африканың метеорологиялық бюросы Заводовский және Тюле аралдарында екі автоматты метеорологиялық станцияны ұстап тұр. «Оңтүстік Джорджия және Оңтүстік Сандвич аралдары» территориясы 1985 жылы құрылды; осыған дейін екі архипелаг та Фолкленд аралдарының тәуелділіктерінің бөлігі ретінде басқарылатын. 2008 жылдың 10 ақпанында Рихтер шкаласы бойынша 6,5 балдық жер сілкінісінің эпицентрі Бристоль аралынан оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай 205 км жерде тіркелді. 2008 жылдың 30 маусымында аймақта 7,0 балдық жер сілкінісі болды. Оның эпицентрі Бристоль аралының шығыс-солтүстік-шығысында (73 градус) орналасқан.