Кіріспе

Хидипо Ливиус Хамутенья (17 маусым 1939 жыл – 6 қазан 2016 жыл) – намибиялық саясаткер. Оңтүстік-Батыс Африка Халық Ұйымының (SWAPO) көп жылғы жетекші мүшесі болған Хамутенья 1990 жылғы тәуелсіздіктен бастап 2004 жылға дейін Намибия Кабинетінің құрамында болды, бірнеше маңызды министрлік портфельдерді иеленді. 2004 жылы партияның президенттікке кандидаттығына ие болу үшін сайлауда жеңіліске ұшырады және 2007 жылы SWAPO-дан шығып, «Демократия және прогресс жиналысы» (RDP) деген оппозициялық партияны құрды. 2009 жылғы жалпы сайлауда RDP партиясынан Намибия Ұлттық Ассамблеясына сайланды. 2015 жылдың 28 ақпанында RDP президенті лауазымынан қанағаттануға мәжбүр болды және 2015 жылдың 28 тамызында SWAPO-ға қайта қосылды.

Ерте өмір және білім

Хидипо Ливиус Хамутенья Намибияның солтүстігіндегі Охангвена аймағындағы Одибо қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Аарон Хамутенья SWAPO ұйымының негізін қалаушы мүшесі болды. Хамутенья бастауыш мектепті Одибо мен Энгелада оқыды, содан кейін 1959 жылдан 1961 жылға дейін Окаханджадағы Augustineum мұғалімдер колледжінде білім алды. Ол сол жерде басқа да саяси белсенділермен танысып, 1959 жылғы Виндхуктегі Олд Локация көтерілісі Augustineum-ға тараған кезде оған қатысты. 1961 жылдың соңында, 22 жасында, ол Танзанияға эмиграцияға кетті. Болгариядағы София университетінде журналистиканы оқыды, содан кейін АҚШ-қа барып, Пенсильвания штатындағы Линкольн университетінде саяси ғылымдар мен тарихтан бакалавр, ал Сиракуза университетінде даму зерттеулерінен магистратураны 1969 жылы аяқтады. 1971 жылы Хамутенья Канаданың Квебек провинциясының Монреаль қаласындағы Макгилл университетінде магистратураны бітірді.

Саяси мансап

Хамутенья 1965 жылдан 1972 жылға дейін Америкада SWAPO өкілі, ал 1974 жылдан 1976 жылға дейін SWAPO білім беру хатшысы қызметін атқарды. 1990 жылдың наурыз айында Намибия тәуелсіздік алғаннан кейін ол Ұлттық Ассамблеяның мүшесі және Ақпарат және телерадио хабарларын тарату министрі болды. Ол тоғыз жыл бойы осы лауазымда қалды, содан кейін 2002 жылдың 27 тамызындағы министрлік қайта құру кезінде Сыртқы істер министрі болды. Хамутенья SWAPO партиясының 2002 жылғы тамыздағы съезінде Орталық Комитетке сайлауда 352 дауыс жинап, ең көп дауыс алғандардың 13-ші орынына ие болды.

SWAPO-мен келіссөздер

2004 жылдың мамыр айында Хамутенья 2004 жылдың соңында өткен президенттік сайлауға СВАПО партиясынан кандидат болуға ниет білдірді; оның кандидатурасын Мозе Пенани Тжитендеро ұсынды, ал Хартмут Руппель қолдады. 2007 жылдың қараша айында Хамутенья СВАПО-дан және 17 жыл қызмет еткен Ұлттық Ассамблеядағы мандатынан бас тартты. Сол айда ол тағы бір бұрынғы министр, Исаия Ньямумен бірге «Демократия және прогресс жиналысы» (РДП) атты жаңа партия құрды.

2009 жылғы президенттік науқан

2009 жылдың қарашасында Хамутенья Намибия президенттігіне РДП үміткері болды. Ол 88 640 дауыс (10,91%) алып, SWAPO үміткері және қазіргі президент Хификепунье Похамбадан (75,25%) қалып, екінші орынды иеленді. Хамутенья РДП сайлау тізімінің алдында тұрды және Намибияның Ұлттық Ассамблеясына сайланған сегіз РДП мүшесінің бірі болды. 2010 жылдың қыркүйегінде Хамутенья мен тағы сегіз оппозициялық саясаткер 2009 жылғы сайлаудағы бұзушылықтарға байланысты алты айлық бойкоттан кейін Ұлттық Ассамблеяның мүшелері ретінде ант берді. 2014 жылғы жалпы сайлауда РДП үміткерлері нашар нәтиже көрсетті, содан кейін Хамутеньяға партия ішінде зейнетке шығу үшін қысым көрсетілді. 2015 жылдың наурыз айында ол партияға жаңа басшы сайлауға мүмкіндік беру үшін зейнетке шығатынын мәлімдеді, бірақ көп ұзамай ол өз еркінен тыс зейнетке шығуға мәжбүр болғанын айтты. Ол 2015 жылдың наурызында Ұлттық Ассамблеяның жаңа сессиясы басталғанда парламенттік мандатқа таласты, бірақ кейіннен мандатты қабылдаудан бас тартып, SWAPO партиясына қайта оралуға жол ашты.

Өлім және мұра

Хамутенья 2016 жылдың қыркүйек айында отбасылық тойда құлап түсті. Бірнеше апта ауруханада жатқан соң, ол 6 қазан күні таңертең қайтыс болды. Хидипо Хамутенья Намибияның тәуелсіздігі үшін күрестің жетекші дипломаттарының бірі болды. Ұлттық символдар кіші комитетінің төрағасы болып қызмет еткенде, ол Намибияның "Намибия, Батылдар елі" ұлттық әнұранының жасалуын бақылады. Ақшали Доезеб әннің музыкасы мен мәтінін жазған деп саналса, Хамутенья 2006 жылы өзі әннің сөзін жазғанын мәлімдеді. Доезеб бұл мәлімдемені жоққа шығарды. Сыртқы істер министрі қызметін атқарып жүргенде, ол Намибия үшін экономикалық дипломатияны қолға алған алғашқы адам болды. Хамутенья Виндхуктегі Батырлар алқабында жерленді.