Кіріспе

Argyroxiphium – Астера тұқымдасына жататын өсімдіктердің шағын туысы. Оның өкілдері ұзын, тар жапырақтары және кейбір түрлерінің күміс түсті түктерінің болуына байланысты «күміс қылыш» немесе «жасыл қылыш» деген атаулармен белгілі. Күміс қылыштар 50-ден астам түрді қамтитын үлкен эволюциялық топқа жатады, оған физикалық құрылысымен ерекшеленетін Dubautia және Wilkesia туыстары да кіреді. Бұл топтастыру көбінесе «күміс қылыш альянсы» деп аталады. Ботаник П. Х. Рейвен бұл эволюциялық процесті «өсімдіктердегі адаптивтік сәулеленудің ең көрнекті мысалы» деп сипаттаған.

Сипаттама

Аргироксифиум түрлері көпжылдық, розетка түзететін бұталар. Олар бір үлкен розеткадан немесе бірнеше розеткалар жиынтығынан тұруы мүмкін. Аргироксифиумның барлық түрлерінде суды сақтауға арналған интерстициалдық гельдері бар ұзын, тар жапырақтар кездеседі. Кейбір түрлердің жапырақтары тозыңшақтармен жабылады, бұл оларды қыраудан қорғайды және өсімдіктерге тән күміс жалтырды құрайды. Күміс қылыш розеткасы гүлдеуге дейін кем дегенде бес жыл өседі, ал кейбір түрлері гүл шоғырын бастамас бұрын 90 жылға дейін өседі. Бір розеткалы монокарптық өсімдіктер үшін бұл өсімдіктің өлімімен аяқталады, бірақ кейбір өсімдіктер поликарптық болады. Гүл сабақтарының биіктігі 5 метрге дейін жетеді және 600-ға дейін гүлшоғырдан тұрады. Бұл гүлшоғырлардың диаметрі 30-дан 600 мм-ге дейін өзгереді және 30-дан 600 дискілі гүлге дейін қоршаған тостаған гүлдерден тұрады. Гүлдің түсі қызыл шараптан сары немесе ақ түске дейін болады. Өздігінен тозаңдануға келмейтіндіктен және жәндіктер арқылы тозаңдану қажет болғандықтан, көптеген өсімдіктер тұқым беру үшін бір уақытта салыстырмалы түрде жақын жерде гүлдеуі керек. Тозаңданудың сәтті өтуі үшін және бір мезгілде гүлдеу үшін жеткілікті популяция болуы қажет. Бір тұқымды жемістер көбінесе жел арқылы таралады.

Эволюция

Аргироксифиумның эволюциялық тамырлары – Madiinae кішітұқымына жататын бидайықтар. ДНҚ талдауы күміс қылыштардың калифорниялық бидайықтардың бір кладын құрайтынын көрсетті. Бұл байланыс физикалық тұрғыдан да анық: күміс қылыштардың гүлшоғырлары мен калифорниялық бидайықтардың гүлдерінің екеуі де тұқымдарды тарату үшін құстарға жабысатын қабықшаларды қамтиды. Калифорниялық бидайықтың бір жеке өсімдігі алдымен Кауаи аралына, содан кейін басқа аралдарға таралып, күміс қылыштар тобына айналды деген гипотеза бар. Басқа түрлердің әрқайсысы негізінен төменгі биіктікте, әлдеқайда көп жылдық жауын-шашын жауатын жерлерде кездеседі. Адамдар мен еңкейтін аяқты жануарлардың тікелей зияны күміс қылыштар популяциясына елеулі зардап келтірді, бірақ белгілі бір басқару шаралары кейбір түрлерді сәтті сақтауға мүмкіндік берді. Атап айтқанда, Халеакала күміс қылышының саны 1920 жылдары шамамен 4000 өсімдікке дейін төмендеді, бірақ 1970 жылға қарай 6500-нен асты.