Кіріспе

Ағылшын опера әншісі

Сэр Чарльз Сантли (28 ақпан 1834 – 22 қыркүйек 1922) – ағылшын опера және оратория әншісі, көркем өнермен суреттелетін әншілік шеберлігімен көзге түскен, Виктория дәуіріндегі ең көрнекті ағылшын баритоны және ер адамдардың концерттік әншісі болды. Оның мансабы тарихтағы ең ұзақ, ең айқын және ең жан-жақты әншілік карьера деп есептеледі. Сантли Ұлыбритания мен Солтүстік Америкада көптеген маңызды опера және ораториялық қойылымдарда өнер көрсетті, сондай-ақ көптеген жеке концерттер берді. Италияда вокалдық білімін жетілдіргеннен кейін 1857 жылы алғаш рет сахнаға шықты, бірақ қалған өмірін Англияда өткізді, кейде шетелге сапарласа да. Оның сахналық мансабындағы ең жарқын сәттердің бірі 1870 жылы Лондондағы Театр Рояльде алғаш рет көрсетілген Вагнердің «Ұшқан голландық» операсындағы басты рөлді сомдауы болды. Сантли 1870 жылдары операдан зейнеткерлікке шығып, табысты концерттік өнерге көшті. Сантли сонымен қатар әншілік техника туралы кітаптар және екі естелік жинағын жазды.

Ерте оқыту

Сантли Уильям Сантлидің үлкен ұлы, ол Ливерпульде кітап мұқабасын жасаушы, органшы және музыка мұғалімі болған. Оның ағасы мен екі әпкесі болды, олардың бірі Кэтрин есімді, оны актриса және театр директоры Кейт Сантлимен шатастыруға болмайды. Ол Ливерпуль институтының жоғары мектебінде білім алды және бала кезінде жергілікті унитариян шіркеуінің хорында альт партиясын орындады. Оның дауысы он төрт жасқа толғанға дейін өзгерді. Әкесінен музыкалық сабақтар алғаннан кейін (әкесі оның тенормен ән салуын қалады), ол он бесінші туған күнінде Ливерпуль филармониялық қоғамының екінші тенорларына қабылдану емтиханын тапсырып, сол жылы Филармония залының ашылуына арналған концерттерге қатысты. Сантли азық-түлік саудасына шәкірт болды. Алайда ол Фестивальдік хор қоғамы мен Società Armonica-да скрипкашы ретінде, ал хор мүшесі ретінде әкесі мен әпкесімен бірге Ливерпульдегі Колледж институтында Хайднның «Жаратылысын» орындауда ән шырқады, онда Дженни Линд солист болды. Біраз уақыттан кейін ол Гендельдің «Мессиясы» үшін таңдалған хорда болды, онда тенор Симс Ривз солистерге жетекшілік етті, Руддлан қасындағы Эстеддфодта және Ливерпуль фестивалінде Джулиус Бенедикттің басшылығымен Илья мен Россинидің «Стабат Материнде» хорда болды. Ол Паулин Виардо, Луиджи Лаблаше және Марионы естіді. Ливерпульдегі Эдж Хиллдегі Сент-Анна католик шіркеуінде әпкесімен бірге қызмет еткенде, ол сынақ ретінде Гайднның Екінші мессасынан «Et incarnatus est» әнін орындады, Юлиус Стокгаузеннің нотасынан оқыды және бас солисті ретінде орын алды, австриялық бас әншісі Йозеф Штаудигльдің (1807–1861) және неміс бас әншісі Карл Форместің (1815–1889) стиліне еліктеді (оның Лондондағы Саростро рөлінде орындағанын естіді). 1855 жылы Сантли әнші ретінде білім алу үшін Италияға сапар шекті, Симс Ривз Миландағы Лампертиге баруға кеңес берді. Алайда ол өмір бойы досы болған Гаэтано Наваның жетекшілігінде білім алуды жөн көрді. Нава оған Россинидің «Күлде қыз», «Алжирдегі итальян» және «Италиядағы түрік» операларында, сондай-ақ Меркаданте операларында баритон ретінде дыбыстық вокал техникасының негізін қалады. Ол оған итальян тілін де үйретті. Сантли Беллинидің «Заира» және Россинидің «Семирамида» және «Коринф қоршауы» дуэттерін оқыды. Ол Марани отбасының концерттері мен әңгімелесулеріне жиі қатысты. Театрларда ол Антонио Джуглини, Шегги, Марини және Энрико Делле Седиді естіді және Ристориді «Мария Стуарда» спектаклінде көрді, Ла Скала, Милан және Каркано театрына барды. Ол сахнада тұңғыш рет 1857 жылы 1 қаңтарда Павияда «La traviata» (кейіннен Germont père) және «Ernani» фильмдеріндегі Дон Сильва рөлінде ойнады. Кейін басқа да кішігірім келісімдер болды. Алайда, жазғы маусымда Генри Фотэржилл Чорли келіп, Англияға оралуын ұсынды. Оны тыңдаған Мануэль Гарсия Сантлиге оқыту ұсынды, ол ризашылықпен қабылдады. Чорлидің басшылығымен Кристалл сарайында және басқа жерлерде бірнеше концерттер болды, ал Чорлидің кешінде ол бір жылдан кейін әйелі болған Гертруда Кемблмен танысты. Ол арқылы ол Генри Гревиллдің салонына танысты, оның музыкалық кештерінде Марио, Джулия Гризи, Итало Гардони, Циро Пинсути және басқалармен бірге болды. 50 жылдан астам уақыт бойы. Алғашқыдан бастап оған Симс Ривз және Клара Новелло, сондай-ақ Марио мен Гризи қатты қолдау көрсетті, олармен әр түрлі жағдайларда ән шырқады. 1858 жылдың күзінде алғашқы Лидс фестивалінің ашылуында ол Россинидің «Стабат Матери» операсында (Уиллоуби Вайспен бірге) жұлдызды орындаушы болды. 1859 жылдың күзінде ол өзінің алғашқы опералық маусымына кіріспес бұрын Брэдфорд фестивалінде «Сент-Пол», «Яһуда Маккабей» және «Мессия» әндерін орындады. Келесі жылдың шілдесінде Пикадиллидегі Сент-Джеймс залында Филармониялық қоғамның 50 жылдық мерейтойы концертіне қатысып, Хюмельдің «Матильда де Гиз» және Гайдннің «Сезон» әніне арналған «Шаттықпен шыдамсыз күйеу жігітпен» әнін орындады. Сол кезде ол (өзге орындалса да) Женни Линд, пианист Люси Андерсонмен (оның соңғы көпшілік алдындағы көрінісі), Тереза Тиетженс және виолончельші Альфредо Пиаттимен бірге сахнаға шықты, Вильям Стерндейл Беннетттің басшылығымен. Беннет жаңа оркестрді жоғары тиімділік деңгейіне дейін жеткізді, бұл үлкен аудитория алдында сенсация тудырды. 1862 жылы Сантли Кристалл сарайындағы Гендель фестивалінде өнер көрсетті. Сантли сондай-ақ «Мессия» және Артур Салливанның «Кенилворттағы маска» спектакльдерінде де пайда болды. 1870 жылдың басында театрдан кетуі жақындаған кезде Сантли Лондон мен Эксетер залында концерттерде ән шырқады. Содан кейін Джордж Вудтың басшылығымен ол алты апталық концерттік турнемен провинцияларды аралады. Тур компаниясына Кларис Синико, скрипкашы Август Вильгельмж және пианист Арабелла Годдард (кейінірек Эрнст Пауэр қосылды) кірді. Сантлидің концерттік ән айтуы 1871–72 жылдардағы Америка және Канадаға жасаған келесі туры кезінде жоғары деңгейге жетті. «To Anthea», «Simon the Cellarer» және «Maid of Athens» сияқты әндерде ол теңдессіз әнші ретінде қарастырылды, ал оның ораториялық ән айтуы осы өнер формасының ең жақсы дәстүрін сақтағаны үшін мақтауға ие болды.

Алғашқы жылдары

Англияға оралғаннан кейінгі алғашқы жылдары Сантли жиі әсерлі сыншы Х. Ф. Чорли өткізген кеште Джорджо Ронкони мен Джованни Беллеттимен бірге (мысалы, Риччидің "Кьяра ди Розенбергтен" "Che l'antipatica vostra figura" сияқты) буффо дуэттер орындаған. 1859 жылы ол Ковент-Гарденде Мейербирдің "Динора" операсында Хоэль рөлінде дебют жасады. Сол маусымда ол ағылшын тіліндегі "Il trovatore" (Ди Луна), "Кастиль розасы", "Сатанелла", "La sonnambula" және Уоллестің "Lurline" операларында Уильям Харрисон мен Луиза Пайнмен бірге Райнберг рөлінде ән шырқады. Уоллес соңғы рөлді (басқа арналған) өзінің жоғары регистріне сәйкес өңдеп, кейіпкердің соңғы актідегі бөлігін осы рөл үшін арнайы жазды. "Динора" сондай-ақ королева Виктория мен ханзада Альберт алдында арнайы қойылым көрсетті. Ол сондай-ақ Манчестерде Глюктің "Ифигения Тавридеде" операсында Симс Ривз және Кэтрин Хейспен бірге Чарльз Холле үшін өнер көрсетті. Бұл екі рет лорд Уордтың Лондондағы Парк-Лейндегі резиденциясында қайталанды. 1861 жылы ол Джулия Гризимен бірге Вердидің "Макбет" операсында ойнауға шақырылды, бірақ бұл жоспар іске аспады. Бұл өнерді ағылшын сопраносы Фанни Гордоса, Констанс Нантье Дидие, итальяндық драмалық тенор Энрико Тамберлик және франко-итальяндық бас-баритон Джозеф Тальяфико орындады. Сантлидің өнерін Ковент-Гардендегі көрермендер зор қуанышпен қарсы алды. Ол "Люсия ди Ламмермур" операсына қосылып, үш жаңа рөлді сомдады: Моцарттың "Сылырлық флейтасында" Папагено, Керубинидің "Медея" операсында Креонт және Бетховеннің "Фиделио" операсында Писарро (Тиетженске қарсы). Қыркүйек айында қысқа гастрольдік маусым болды, онда ол Манчестерде алғаш рет Мариомен бірге Дон Джованни рөлін ойнады. Ол сондай-ақ қазан айында Лондондағы "Der Freischütz" операсында Каспарды орындады. Содан кейін Сантли Миландағы Ла Скалада бір маусымда өнер көрсетті, онда "Il trovatore" операсы оның дебюті үшін де Луна рөлінде қойылды (барлық актерлердің ішінде ол ғана көрермендер тарапынан ысқырылды), сондай-ақ Николайдың "Il Templario" операсында (онда ол Брайан Темплер рөлін орындады). 1866 жылдың наурызында Лондонға оралған Сантли көктемгі маусымда Тиетженс, Гардони және Гассьемен бірге "Ифигения Тавридеде" операсында өнер көрсетті. Ол сондай-ақ Динорада (де Мурска және Гардонимен) және "Эрнани" операсында (Тиетженс, Таска және Гассьемен) ән шырқады. Күзде ол "Дон Джованни" операсында "Енді патша сарайында" өнер көрсетті. Скалчи, Монгини және Фоли "Норма" және "Фиделио" операларында, ди Мурскамен бірге "Линда ди Шамуникс" және "Il trovatore" операларында ойнады. "La Gazza Ladra" операсы да сахналанды, онда Сантли Требелли, Беттини және Паттимен бірге ойнады. Сантли актерлік құрамды басқарды, Нильсон Офелия рөлінде, Амброаз Томастың "Гамлет" операсының Лондон премьерасында. Ол "Бриндизи" бөлігінен басқа, итальян тілінде ойнаған рөлді ұнатты. Ол сондай-ақ Пэттимен бірге "Динора" операсында Хоэль рөлін ойнады, және Л'Этоиль дю Нордта онымен бірге ойнау жоспары іске аспағанмен, олар Пэттидің игілігі үшін "Риголетто" операсын бірге орындады. Сантлидің "Гамлеті" көктемде де Мурска Нильсонның орнына ойнап, Карл Формеспен бірге жынды рөлінде қайталанды. Сантли сол маусымда досы және құдайы Джорджо Ронконимен бірге ойнағанына ерекше мақтанады, ол Сантлидің Дон Джованниінің Лепореллосы болды. Компания сондай-ақ "Il trovatore", "Риголетто", "Лукреция Борджия", "Марта" және "Гульельмо Телл" операларын қойды. Үйлер мен түсімдер өте көп болды, және олар 1872 жылдың мамыр айының басында Англияға өте қуанышты болды. Сантлидің "Таннхаузер" операсында Вольфрам рөлін ойнау тілегі де орындалмады. Ол Вагнериандық оркестрдің беделін ұнатпады және оркестр музыканттарының опера сахнасының астындағы шұңқырға түсірілуіне байланысты жаңашылдыққа өкінді. (Алмавива), Айнсли Кук (Бартоло), Чарльз Лайалл (Базилио), Остава Торриани (Контесса), Роза Херси (Сузанна), Жозефина Йорк (Черубино) және Айнсли Кук (Марселлина). Бұл Уэльс ханзадасы мен ханшайымы үшін арнайы қойылым болды. Күзде провинциялық тур өтті. Сол маусымда олар оған жаңа опера қойды, Николоның "Жокондасы", және ол қайтадан Зампа мен Гавр портерін ойнады. Соңғы шығармасы - Ф. Х. Коуэннің "Паулина" операсы, ол үшін арнайы жазылған жаңа рөл (Клод Мельнот) болды: опера сәтті болмады. Тур оларды Дублин, Шеффилд, Хэнли және Бирмингем қалаларына жеткізді. Бұл, "Друри Лейндегі скандал мектебі" операсында екі рет сахнаға шыққаннан кейін, және 1911 жылы Ковент-Гардендегі қоштасу сахнасында оның сахналық мансабының соңы болды. Ол Англияда концерттік және ораториялық жұмыстармен айналыса бастады. Сантли көптеген жылдар бойы Еуропаға саяхаттауды демалыс күндері ретінде өткізген. 1889-1890 жылдары Австралия мен Жаңа Зеландияға, 1891 жылы АҚШ пен Канадаға, 1893 жылы және 1903 жылы Оңтүстік Африкаға сапар шекті. Ол 1891 жылы Бирмингем фестивалінде соңғы рет ән айтты, онда ол 30 жыл бойы үзіліссіз қатысқан. Джордж Бернард Шоу, 1894 жылғы Гендель фестивалінің батыры ретінде Сантлиді сипаттап, оның "Honour and Arms" және "Nasce al Bosco" әндерін ерекше атап өтті. "Сантлидің Селекция күнінің бөлігін орындауы, адамгершілік тұрғысынан алғанда, мінсіз болды. Ол оның дауысының ортасын C-ден C-ге дейін толық сынап көрді; және бұл октава сынақтан зардапсыз шықты; оның жарқын бетінде бір де бір сызат болған жоқ, тізбекте бір де бір үзіліс немесе әлсіз буын болған жоқ; ал дауыстық тиісқандық өте жеңіл және тұрақты болды, және әсем орындалу сағаттай дәл болды." Осы екі арияда оның төменгі G-ден жоғарғы E-flat-қа дейінгі толық диапазоны, ал "Nasce al Bosco" әнінде жоғарғы E-natural және F әндері "егер ол болған болса, бір де бір кемшілікті жасыра алмауы мүмкін болғандай" көрсетілді. 1894 жылдың қаңтарында ол Клара Батт, Эдвард Ллойд, Антуанетта Стерлинг және басқа да әншілермен бірге Чаппелдің Балладалық концерттерінің біріншісінде болды, олар Ст. Джеймс Холлынан Королева Холына көшірілді. 1894 жылдан бастап Сантли уақытын көбінесе оқытуға арнады: 1903 жылдан 1907 жылға дейін ол австралиялық баритон Питер Доусонды оқытты, оны "Мессия", "Жаратылыс" және "Илия" операларын мұқият оқытып шықты. Шындығында, 1904 жылы ол Доусонды Плимуттен басталып, Эмма Альбани, Уильям Грин (тенор), Джулия Равогли, Иоханнес Вольф, Адела Верне және Теодор Флинт басқарып отырған Батыс Англияға гастрольдік сапарына алып жүрді. 1907 жылдың қаңтарында ол Манчестер қалалық залында "Илия" операсын орындады, 1858 жылдан бері әр жыл сайын "Мессия" және "Илия" операларын орындап келеді. Ол 1907 жылдың 1 мамырында Корольдік Альберт Холында өткен әріптестерінің көптеген қатысуымен өнер жолының мерейтойын тойлады. Ол сол жылдың желтоқсанында Бристольде өнер көрсеткеннен кейін рыцарь атағын алды (бұл құрметке ие болған алғашқы әнші), екі күннен кейін Хэнлиде "Илия" операсын орындады. Сантлидің техникасы мен музыкалық білімі оны Гендель немесе Моцарт әндерін орындауда шебер етті, онда ырғақ пен роуладтың жаңа және дәл басқаруы спонтандылық, күш және идеалды фразалау әсерін тудырды. Оның ансамбльдік ән айту өнері де атап өтілді, мысалы, Фигаро және "Фиделио" операларында. Генри Дж. Вуд оның диапазоны бас E-flat-тан баритонның жоғарғы G-сына дейін жететінін және оның барлық диапазонында өте тегіс екенін айтты. "Оның барлық төменгі F-тері ең үлкен концерт залының ең алыс бұрыштарында да естілді, ал оның жоғарғы F-тері күміс трубасы сияқты дыбыстады." Оның айқындығы мен кернеуден құтылуы оған 60 жылдан астам мансабы бойы өте жаңалық сақтай отырып ән айтуға мүмкіндік берді, мүмкін, ол опера сахнасында тым ұзақ болмағандықтан. Джордж Бернард Шоу, оны "Il trovatore" операсындағы Ди Луна рөлінде алғаш көргенде, Сантлидің актерлік қабілеттері "көп жаттығусыз, тікелей және көрермендермен қарым-қатынасында жақсы көңіл-күйлі бейтараптыққа бейім" екенін айтты, бұл өте танымал болғанмен, драмалық иллюзияны жойды. "Ол әрқашан Сантли болды, ешқандай мақтан-тұрқы жоқ жақсы жігіт, және керемет әнші." "Бейтараптық шындығында тартыншақтық болды." Ол "Фауст" операсында Валентин рөлін "аяқталмаған, жақсы көрісетін" тәсілмен ойнады. Кейінірек, Вандердекен рөлінде "оның драмалық ұстауы әлдеқайда сенімді болды; және қазіргі уақытта [1892], шегінде..."

Жеке өмір

Сантли екі рет үйленді, алғаш (1858 жылы) Гертруда Кемблге (Шарльз Кемблдің немере қызы), ол үйлену алдында сопрано әншісі ретінде кәсіби мансапқа қол жеткізген. Олардың қызы Эдит те концерт әншісі болды. Гертруда 1882 жылы қайтыс болды. Олардың бес баласы болды. Сантлидің екінші некесі 1884 жылдың 7 қаңтарында Джордж (Жорж) Роуз Иннестің үлкен қызы Элизабет Мэри Роуз Иннеске (Изабел Мария Роуз Иннес Вивес) құрылды. Олардың бір ұлы болды. Сантли 1880 жылы Рим католиктігіне ауысты, ал 1887 жылы Папа Лео XIII оны Ұлы Григорий орденінің рыцарь-командоры етіп тағайындады.