Кіріспе

Американдық саясаткер және адвокат Уильям Лоу Уоллер Сн. (21 қазан 1926 - 30 қараша 2011) – демократ, 1972 жылдан 1976 жылға дейін Миссисипи штатының 56-шы губернаторы болды. Миссисипи штатының Оксфорд қаласының жанындағы фермерлік отбасында дүниеге келген Уоллер заң факультетін бітіріп, 1950 жылы Джексон қаласында жеке заң практикасын ашты. Тоғыз жылдан кейін Миссисипи штатының Хиндс округінің округтік прокуроры болып сайланды. Уоллер лауазымды реформалауға тырысып, бірнеше істі белсенді түрде тергегені үшін жергілікті құқық қорғау органдарының наразылығын тудырды. 1964 жылы ол азаматтық құқықтар белсендісі Медгар Эверстің қанына батқан қылмысы үшін Байрон Де Ла Беквитті екі рет сотқа берді, бірақ екі сот та нәтижесіз аяқталды. 1967 жылы ол губернаторлыққа үміткер болып, демократиялық партияның ішкі сайлауында бесінші орынға ие болды. Уоллер 1971 жылы тағы да губернаторлыққа кандидат болды, штаттағы билік өкілдерін сынап, алғашқы және жалпы сайлауда жеңіске жетті. 1972 жылдың қаңтарында қызметке кіріскеннен кейін ол өзін «Жаңа Оңтүстік» губернаторларымен байланыстырды – сол кездегі басқа оңтүстік штаттарының орташа көзқарастағы басшылары. Миссисипи Демократиялық партиясының ішіндегі нәсілдік келіспеушіліктерді бейтараптандыруға ұмтылғанымен, ол афроамерикандықтарды мемлекеттік басқаруға тартты және Штаттық Егемендік Комиссиясын таратып жіберді. Оның қызмет ету кезеңі Миссисипи штатының заң шығарушы органымен күрт пікір келіспеушіліктерімен де ерекшеленді. 1976 жылы губернаторлық қызметтен кеткеннен кейін Уоллер Джексон қаласында заңгерлікпен айналысты. Ол 1978 жылы АҚШ Сенатына, ал 1987 жылы губернаторлыққа үміткер болды, бірақ екі сайлауда да жеңіліске ұшырады. 2007 жылы өзінің естеліктерін жариялады және төрт жылдан кейін дүние салды.

Ерте өмір

Уоллер 1926 жылғы 21 қазанда Миссисипи штатының Лафайетт округіне жақын Оксфорд қаласында Перси А. Уоллер мен Мертл Гейтвудтың отбасында дүниеге келді. Ол екі бауырымен бірге жас кезінде ата-анасының шаруашылығында жұмыс істеді. Отбасының жағдайы жоқ еді, бірақ Ұлы депрессия кезінде көптеген көршілерінен жақсырақ тұрды. Уоллердің әкесі жергілікті саясатқа қатысты және кейін штат губернаторы болған Росс Барнеттпен дос болды. Ол 1944 жылы Оксфордтағы Университет орта мектебін бітіргенге дейін Панола округінің Блэк Джек қауымындағы мемлекеттік мектептерде оқыды. Ол Мемфис мемлекеттік университетінде бизнес-әкімшілік саласында бакалавр, ал Миссисипи университетінің Заң мектебінде заң бакалавры дәрежесін алды. 1950 жылы Уоллер Джексон қаласында жеке заңгерлік практикасын ашты. Корей соғысы кезінде ол АҚШ армиясында барлау офицері болып қызмет етіп, сержант шеніне жетті. Оған барлау корпусына кіру ұсынылды, бірақ ол бас тартты және 1953 жылғы 30 қарашада әскерден босатылды. Ол Джексонға оралып, әскери резервтегі қызметін жалғастырды және заңгерлік мансабына қайта оралды. 1950 жылғы 11 қарашада Кэрролл Уоллерге үйленді және олардың төрт ұлы мен бір қызы болды. Ұлдарының бірі, Билл Уоллер кіші, кейін Миссисипи Жоғарғы Сотының төрағасы болды және 2019 жылы губернаторлыққа үміткер болды, бірақ жеңіліске ұшырады.

Алғашқы саяси мансап

Уоллер 1959 жылы Миссисипи штатының жетінші сот округінің (Хиндс округі) округтік прокуроры болып сайланды және 1963 жылы қайта сайланды. 1960 жылдың 2 қаңтарында қызметке кірісті. Ол қызметке келген кезде Хиндс округінің округтік прокуроры толық емес жұмыспен қамтылған, одан көп нәрсе күтілмеген. Көптеген бұрынғы адвокаттар осы лауазымды жеке құқықтық қызметтерін ілгерілету үшін пайдаланған. Уоллер осы лауазымды реформалауға тырысты және бірнеше істі, соның ішінде қара нәсілді адамды өлтірген ақ нәсілді адамды және күйеуін өлтірген бай әйелді қатаң қудалағаны үшін жергілікті құқық қорғау органдарының наразылығын тудырды. Осыған қарамастан, оның құқықтық практикасы бірнеше жаңа серіктестермен бірге кеңейді. Ол сондай-ақ Миссисипи штатының саяси тілшісі Билл Майнормен дос болды. Округтік прокурор ретінде Уоллер 1964 жылы екі сот процесінде азаматтық құқықтар қозғалысының белсендісі Медгар Эверсті өлтірген Байрон Де Ла Беквитті қудалады, екеуі де қазылардың келіспеуінен нәтижесіз аяқталды. Уоллер Эверстің қозғалысын қолдамады және сот процестерін Джим Кроудың нәсілдік сегрегациясын айыптау құралы ретінде қарастырмады, бірақ оны штатта заңдардың орындалуын көрсету мүмкіндігі ретінде қарады. Көптеген бақылаушылар Уоллердің Беквитке қарсы ісін шеберлікпен ұсынғанын, оның мылтығын қылмыс құралы ретінде анықтағанын және куәгерлерді пайдаланып, оның кісі өлтірілген түні оқиға орнына жақын болғанын дәлелдегенін мойындады. Ақ жюри мүшелері арасында кері әсер етуі мүмкін деп алаңдаса да, Уоллер Беквиттің ақ нәсілді үстемдікке қолдауы мен нәсілдік интеграцияға қарсылығы туралы куәлік беруге мәжбүр ету арқылы кісі өлтіруге себепті анықтауға тырысты. Ақ миссисиптіктер арасында Уоллердің Де Ла Беквитті сотқа бергені үшін "либералды" екеніне қатысты қорқыныш оның фирмасының клиенттерін жоғалтуына әкелді. Көптеген бақылаушылар соттың оның саяси болашағына зиян келтіретінін болжады, ал The New York Times 1964 жылдың ақпан айында "Ол істі қажырлы тергеу арқылы мансабын тәуекелге салған болуы мүмкін" деп жазды. Осыған қарамастан, ол бірнеше ақ жюри мүшелерін айыптау үшін дауыс беруге көндіргені үшін ұлттық деңгейде танымал болды және Миссисипи штатының қара нәсілді халқының құрметіне ие болды. Беквит кейін 1994 жылы үшінші соттан кейін сотталды. 1960 жылдардың ортасында Уоллер Миссисипи штатының саяси лидерлерінің сегрегацияға қарсы күреске қарсы қатал әрекеттеріне көңілі тоймады. 1967 жылы ол Демократиялық партияның ішкі сайлауында губернатор лауазымына үміткер болды. Ол маңызды сайлау ұйымының қолдауысыз, ресурстары шектеулі болғандықтан, демалыс күндері белсенді науқан жүргізуге бел буды. Сайлаудың басты мәселесі нәсілдік теңсіздік болды. Уоллер мәселенің екі жағын да қамтуға тырысты, Ку-Клукс-Кланды ашық айыптаған, сонымен қатар азаматтық құқықтар қозғалысын сынаған және Азаматтар кеңесінің жұмысын мақтаған алғашқы Миссисипи губернаторының үміткері болды. Ол көпшілік тарапынан назарсыз қалды, басқа сегрегациялық үміткерлерге басымдық берілді, ол 60 090 дауыс жинап, сайлауда бесінші орынға ие болды, бұл дауыс берудің барлығының тоғыз пайызын құрады.

1971 жылғы науқан және сайлау

1971 жылы Уоллер губернаторлық лауазымға тағы бір үміткерлік науқанын ұйымдастырды, Демократиялық партиясының ішкі сайлауында вице-губернатор Чарльз Л. Салливан, Джимми Сван және тағы төрт адаммен бақ сынасты. Сван нәсілшілдікке шақырып, интеграцияға қарсылығын білдіргенмен, Уоллер мен Салливан басқа мәселелерге назар аударды, бірақ екеуі де «заң мен тәртіпті» қолдап, сегрегациялық мектептерді жақтады және интеграциялық автобустарды жобалауға қарсы болды. Сонымен қатар, олар мемлекеттік қызметке қара нәсілді азаматтарды тағайындауға уәде берді. Уоллер өзінің «Капитолий көшесіндегі топқа» қарсы күресіп жатқанын мәлімдеді, Джексон қаласындағы ірі өнеркәсіп басшылары мен заңгерлердің саяси машина ретінде әрекет етіп, штаттық үкіметті бақылауға алып, Миссисипи штатының экономикалық дамуына тосқауыл қойғанын айтты. Ол мұғалімдердің жалақысын арттыруды және штаттық автомобиль жолдарына көбірек қаржы жұмсауды қолдайтынын жариялады. Ол Мемфис (Теннесси штаты) қаласынан Делос Уокерді науқан кеңесшісі ретінде шақырды, бұл губернаторлық үміткерлердің штаттан тыс жарнама агенттіктерін пайдалану тенденциясын қалыптастырды, ол 1980 жылдарға дейін жалғасты. Ішкі сайлауда Уоллер мен Салливан арасында екінші тур өтті, Уоллер АҚШ сенаторы Джеймс Истленд пен бұрынғы губернатор Барнетттің қолдауын алды және Истлендтің жақтастарының желісіне сүйеніп, өзіне халықтың қолдауын ұйымдастырды. Ол Салливанды «әкімшілдік» өкілі деп сынап, екінші турда 54 пайыз дауыспен жеңіске жетті, Салливан 329 236 дауысқа қарсы 389 952 дауыс жинады. Басылым сайлауда Уоллер екі тәуелсіз үміткермен – азаматтық құқықтар қозғалысының белсендісі Чарльз Эверс (Медгардың інісі) және сегрегацияны жақтаған судья Том П. Брейдимен кездесті. Эверс басты қарсыласы болды және қоғамдық пікірдің қаупіне қарамастан, науқан көбінесе нәсілшілдікке толы болған жоқ, және олар екеуі де жағымсыз тактикадан аулақ болды. Уоллер 601 222 дауыспен жеңіске жетті, Эверс 172 762, ал Брейди 6 653 дауыс жинады. Ол 1972 жылдың 18 қаңтарында Миссисипи штатының губернаторы болып қызметке кірді.

Атқарушылық іс-қимыл және тағайындаулар

Губернатор ретінде Уоллер апта сайын баспасөз конференциясын өткізе бастады. Ол Миссисипи штатының егемендік комиссиясының мүшесі болды және оның басқа да бірнеше мүшелерін тағайындауға жауапты болды. Егемендік комиссиясы штаттағы сегрегацияны сақтау үшін жауапты болды, бірақ Уоллер билікке келген кезде оның істеуі азайып қалды. Ол өз тағайындамаларын кешіктірді және оның отырыстарына өзінің орнына өкіл жіберді. 1973 жылы ол комиссияның қаржыландыру туралы заң жобасына вето қойды, нәтижесінде ол 1977 жылы ресми түрде таратылғанға дейін маусым айында жабылды. Баспасөз тарапынан бағасы туралы сынға қарамастан, ол штат қызметкерлерін ресми түрде тасымалдау үшін штаттың алғашқы әуе кемесін сатып алуға бұйрық берді. Ол штат үшін бизнес келісімдерін қамтамасыз ету үшін Еуропа, Азия және Оңтүстік Америкаға бірнеше сапар жасады. Уоллер бірнеше афроамерикандықтарды штаттық басқару және оның штабындағы лауазымдарға тағайындады, бұл Қайта құру дәуірінен бері алғаш рет болды, бірақ көпшілігінің саяси тәжірибесі болған жоқ. Оның алғашқы афроамерикандық көмекшісі Джим Рандлз болды. Рандлз азаматтық құқықтар демонстрацияларына қатысудан бас тартқан, қарапайым мінезді адам ретінде танымал болды. Ол сондай-ақ Миссисипи тарихындағы алғашқы афроамерикандық әйелді штаттық кеңеске тағайындады және Миссисипи жол полициясын біріктірді. Жалпы алғанда, оның әкімшілігінің басым бөлігі ақ адамдардан құралды. Ол Ұлттық азшылықтар жөніндегі кеңесші комитеті мен Ұлттық азшылықтар бизнес кәсіпорны кеңсесін құрды. 1972 жылдың тамызында ол Миссисипинің шокто үндістерінің аумағына барған алғашқы Миссисипи губернаторы болды, ол шокто үндістерінің жәрмеңкесінің ашылуында сөз сөйледі. Уоллер мен оның отбасы Миссисипи губернаторының резиденциясына көшіп бармауға шешім қабылдады, ол тозуға ұшыраған еді. Уоллердің әйелі үйді қалпына келтіру науқанын жетекшілік етті, ал отбасы ақырында 1975 жылдың мамырында оған көшті. Оның ізашарлары мен ізбасарларынан айырмашылығы, Уоллер резиденцияда қызметшілер ретінде сотталғандарды пайдаланудан бас тартты. 1972 жылы ол азаматтық құқық белсендісі Вернон Дамерді өлтіргені үшін сотталғандардың біреуін мерзімінен бұрын босатуға рұқсат берді. Уоллер сайлауға дейін сотталған кісі өлтірушінің заңгерлік өкілі болған, ал оның әрекеті афроамерикандықтар тарапынан сынға ұшырады. Келесі аптада ол Медгар Эверс күні азаматтық құқық көшбасшысының өлімінің он жылдығында атап өтілетінін жариялады, бірақ кейін бұл күнді мерекелеуге арналған ресми шараға қатыспады. Кейбір бақылаушылар бұл жариялауды босату рұқсатынан назарды аудару әрекеті ретінде қарады.

Заңнамалық іс-қимыл

Уоллер билікке келген кезде Миссисипи штатындағы губернатор лауазымы саяси мәселелерде ұзақ уақыттан бері заң шығарушы органға бағынышты болған еді. Уоллер жыл сайынғы заң шығару жөніндегі маңызды ұсыныстар жасады, бірақ вице-губернатор Уильям Ф. Винтер және Өкілдер палатасының спикері Джон Р. Джункин сияқты заң шығарушы органдардың жетекшілерімен қарым-қатынас орнатуға көп күш жұмсаған жоқ. Уоллер штаттан кеткенде Винтерге көбінесе хабарламайтын, нәтижесінде ол газеттерден өзінің губернатор міндетін атқарушы болып тағайындалғанын біліп алатын. Уоллер Джункиннің көп маңызды мәселелерді заң шығарушы органға беру туралы кеңесін елемеді және осы органмен жиі қақтығысқа түсіп, өкіметтік өкілеттігі кезінде 32 заң жобасына вето қойды. Оның заң шығарушылармен жеке қарым-қатынасы нашар болды және ол өз идеяларын олардан емес, халықтан қолдау іздеді. Заң шығарушы орган оның ветоларының кейбірін қабылдамады, мұндай жағдай 44 жылдың ішінде алғаш рет орын алды. Уоллер бірнеше реформа шараларын ұсынды, бірақ оларға ескі және ауылдық аймақтардан келген заң шығарушылар қарсылық көрсетті. Ол мемлекеттік балабақшалар құру және міндетті білім беру туралы заңды қайта жаңартуды қолдады, бірақ бұл шаралардың барлығы Сенатта қабылдаусыз қалды. Ол жоғары білім беру мәселелері бойынша ұсыныстар жасау үшін арнайы комиссия құрды, бірақ Миссисипи университетінің басқармасы онымен ынтымақтасудан немесе университет жүйесіне қатысты сын-ескертпелерін қабылдаудан бас тартты. Ол Миссисипи мемлекеттік университетінде жаңа факультеттер ашуды қолдады. 1974 жылдың ақпанында ол университет кітапханаларына арналған қосымша қаржы бөлу туралы заң жобасына вето қойды, себебі университет жүйесіне қосымша капиталдық шығындардың қажеті жоқ деп сақтады. Ол сондай-ақ сайлау науқанына жұмсалатын қаражатқа шектеу қоюға бағытталған сәтсіз заң жобасын қолдады. Заң шығарушы орган штат конституциясын жаңадан жасау және губернаторлардың алмасу тәртібін реттеу туралы оның ұсыныстарын қарастырмады. Уоллер 600 миллион долларлық тас жол құрылысы бағдарламасын қаржыландыруды қолдады, бірақ бұл ұсыныс оның алдыңғы лауазымдағы адамның кезінде жасалған еді және үкімет кірістерінің төмендеуі салдарынан кейіннен тоқтатылды. Ол бастапқыда штаттың салық жүйесін реформалауды және мұнай мен газ өндіруден алынатын салықты арттыруды қолдады, бірақ заң шығарушылар мен лоббистердің қарсылығына байланысты бұл әрекеттерден бас тартты. Ол Миссисипи тас жол патрулінің жаңа бас кеңсесін салуға және штаттың криминалистикалық зертханасын жаңартуға қажетті қаржыны қамтамасыз етті. Ол сондай-ақ заң шығарушы органды округтік шерифтердің міндеттерінен салық жинау функциясын алып тастауға көндірді.

Саяси істер

Уоллер өзін Жаңа Оңтүстік штаттарының губернаторларымен, басқа оңтүстік штаттардағы орташа көзқарастағы әріптестерімен байланыста ұстады және Алабама штатының бейтараптыққа берілген губернаторы Джордж Уоллестен алшақтады. Ол қызметке кірген кезде Миссисипи Демократиялық партиясы екі топқа бөлінді: ақ нәсілді сегрегацияшылдардан құралған «Тұрақтылар» және Миссисипи Азаттық Демократиялық партиясының қара нәсілді мүшелері мен орташа көзқарастағы ақ нәсілді мүшелерден құралған «Лоялистер». 1972 жылғы Демократиялық ұлттық конвентке дайындық күтіп, Уоллер «Тұрақтылар» мен «Лоялистер» фракцияларын қайта біріктіруге шақырды, әйтпесе конвент «Тұрақтылардың» қатысуын тоқтатуы мүмкін деп қорқыды. Уоллер бастапқыда «Лоялистер» көшбасшысы Аарон Генримен келісімге келу үшін кездесуден бас тартты, бірақ кейін «Лоялистерге» біріктірілген конвент делегациясында 40% өкілдік беруді ұсынды. Ұсыныстан бас тартты және конвент ақырында «Лоялистер» фракциясының делегациясын қабылдады. Екі топ арасындағы келіссөздер Уоллердің өкілеттігі кезеңі бойына жалғасты. Осының аясында Уоллер «Лоялистер» фракциясына президенттік праймеризде делегаттарды сайлау немесе оларды аудандық конвенттерде ұсыну мүмкіндігін беретін заңға қол қойды. Ол 1975 жылғы Миссисипи губернаторы сайлауында бұрынғы мэр және округ прокуроры Морис Дантинді қолдады. 1976 жылдың 20 қаңтарында оның орнын Клифф Финч басты.

Кейінгі саяси мансап

Губернаторлық қызметтен кеткеннен кейін Уоллер Джексон қаласында заңгерлікпен айналысты. Оның клиенттерінің көпшілігі жұмысшы табынан шыққан адамдар еді, ол көптеген ажырасу және жеке зиян келтіру бойынша сот істерін қарады. 1978 жылдың 10 наурызында ол баспасөз мәслихатын өткізіп, Истлендті АҚШ Сенатына қайта сайлану ниетін жариялағаны үшін сынады, «Менің ойымша, жас күш-қуаты мен жігері бар адам қажет» деді. 20 наурызда Уоллер Сенат мандатына өзінің үміттілігін ресми жариялап, «Вашингтонда аптасына алты сағат емес, аптасына 60 сағат жұмыс істейтін адам керек» деді. Келесі күні Истленд өзінің үміттілігінен бас тартты. Уоллердің сатқындық жасады деп ойлаған Истленд ашуланып, Дентинге Демократиялық партиясының ішкі сайлауында оған қарсы тұруға шақырды. Салливан мен губернатор Финч та жарысқа қатысты. Дентин ішкі сайлауда жеңіске жетті, ал көптеген демократтар 1971 жылы Истлендтің оған көрсеткен қолдауына риза болмаған Уоллер төртінші орынды иеленді. Уоллер 1987 жылы қайтадан губернаторлыққа демократиялық үміттілігін қойды, автожол құрылысын ұлғайту, мемлекеттік органдарға бағдарламалық бюджеттеу және референдумдарды жаңғырту платформасымен сайлауға түсті. Ол алғашқы ішкі сайлауда үшінші орын алды. 1995 жылы республикалық Кирк Фордистің губернаторлыққа қайта сайлану науқанын және 2007 жылы Хейли Барбордың қайта сайлануын қолдады. Ол Миссисипи штатының туынан Конфедерацияның шайқас туын алып тастауға қарсы болды.

Кейінгі өмірі мен мұрасы

2007 жылы Уоллер "Тура бағыт: Миссисипи губернаторының естеліктері" атты автобиографиясын жариялады. 2011 жылдың 29 қарашасында Уоллер Джексон қаласындағы Сент-Доминик ауруханасына түсті. Ол ертесі күні 85 жасында қайтыс болды және Риджленд қаласындағы Джессамин зиратына жерленді. Журналист Ходдинг Картер III Уоллердің лауазымдағы кезеңін "маңызсыз" деп есептеді. Тарихшы Дэвид Сансинг "Уоллер штат тарихының шешуші кезеңінде сайланды және оның құрылтайшылық басшылығы Миссисипи үшін жаңа бағытты анықтауға көмектесті" деген пікір білдірді. Майнор "Уоллер жылдарының ең бағалысы" – оның "Миссисипидің өте күрделі қоғамында ақ және қара халық арасындағы үйлесімділікті" құруы болды деп жазды. Журналист Адам Носситер былай деді: "Уоллер азаматтық құқықтар қозғалысының интеграциялық мақсаттарына аса ынталы болған жоқ, бірақ Джим Кроу оның әділдік және теңдік идеалдарына зиян келтірді. Прокурорлық қызметте және кейіннен губернатор болып сайланғаннан кейін ол ескі шектеулерді күшпен бұзды. Ол қара нәсілді сайлаушылардың жаппай тіркелуінің арқасында оның нанымдарының саяси жағынан орынды екеніне көз жеткізген кезде пайда болды".