Кіріспе
Екіншілік түс – екі негізгі түсті тең пропорцияда араластыру нәтижесінде пайда болатын түс. Екі екіншілік түсті осылай араластыру арқылы үшіншілік түс шығады. Екіншілік түстер дәстүрлі түстер теориясында ерекше рөл атқарады, бірақ түстер ғылымында ерекше мағынаға ие емес.
A secondary color is a color made by mixing two primary colors of a given color model in even proportions. Combining two secondary colors in the same manner produces a tertiary color. Secondary colors are special in traditional color theory, but have no special meaning in color science.
Негізгі түсі
Дәстүрлі түстер теориясында барлық түстерді 3 әмбебап негізгі немесе таза түстерден араластыруға болады деп есептеледі, бұл түстер бастапқыда қызыл, сары және көк пигменттер деп саналған (RYB түстер моделін көрсетеді). Дегенмен, қазіргі заманғы түс ғылымы әмбебап негізгі түстерді мойындамайды және тек нақты түстер моделі немесе түстік кеңістік үшін ғана негізгі түстерді анықтайды. RGB және CMYK түстер модельдері қазіргі заманғы түс ғылымында кең таралған, бірақ олардың комбинациясы кең түстік спектрге қол жеткізуге мүмкіндік беретін тиімді негізгі түстер ретінде таңдалады. Кез келген үш негізгі түс қолданылатын түстік спектрді құруға қабілетті. RYB моделі көркем өнерде түстерді араластыру үшін қолданыла береді және оқытылады.
Екіншілік түс
Екіншілік түс – екі негізгі түстің тең пропорциядағы қоспасы. Нақты түс моделі үшін екіншілік түстер ешқандай арнайы мағынаға ие емес, бірақ қосымша және азайтушы түс модельдерін салыстыру кезінде қолданылады.
Ортаңғы түстер
Аралық түс – екіншілік және негізгі түстің кез келген араласуы. Олар көбінесе тең араласу түрінде көрінеді, бірақ аралық түстер кез келген пропорциядағы араласудан пайда болуы мүмкін. Демек, екіншілік немесе негізгі түс емес кез келген түс – аралық түс болып саналады.
Үшіншілік түс
Үшіншілік түстің екі жиі кездесетін, бірақ қарама-қайшы анықтамасы бар, ол контекстке байланысты. Түрлі-түстік теорияның дәстүрлі түрінде, көбінесе сурет салуда қолданылатынындай, үшіншілік түс – екі екіншілік түстің тең араласуы, яғни 1:2:1 пропорциясындағы үш бастапқы түстің араласуы. Бұл анықтаманы Мозес Харрис және Йозеф Альберс сияқты түрлі-түстік теориясының мамандары қолданады. Нәтижесінде, араласудың басым бастапқы түсіне жақын, азырақ қаныққан түс пайда болады. Осы анықтама бойынша түстік модельде 3 үшіншілік түс болады. Соңғы кезде цифрлық медиада жиі қолданылатын басқа анықтама пайда болды, онда үшіншілік түс – бастапқы және екіншілік түстің тең араласуынан туындаған аралық түс, яғни 3:1:0 қатынастағы бастапқы түстердің араласуы. Бұл жағдайда берілген түс үшін максималды қанықтылыққа қол жеткізіледі. Осы анықтама бойынша түстік модельде 6 үшіншілік түс болады.
Төртіншілік түстер
Кватернарлық түс – бұл сирек қолданылатын сипаттама, ол үшіншілік түстің түсіндірілімдік кеңейтімі болып табылады. Кватернарлық түстердің түстер теориясында немесе түстер ғылымында ерекше қолданылуы немесе мәртебесі жоқ. Дәстүрлі анықтама бойынша, кватернарлық түс – Чарльз Хейтер көрсеткендей, екі үшіншілік түстің тең араласуы. Бұл кватернарлық түстерде 3:3:2 пропорциясындағы барлық үш бастауыш түстің үлесі бар, сондықтан олар өте қанықпаған (үш бастауыш түстің тең араласуы бейтарап түс береді: қанығу деңгейі нөлдік). Осы анықтама бойынша түс моделінде 3 кватернарлық түс болады. Заманауи анықтама бойынша, кватернарлық түс – үшіншілік түс пен екіншілік немесе бастауыш түстің тең араласуы. Кватернарлық түстерге кейде олардың тоны үшін ең жоғары қанықтық беріледі. Осы анықтама бойынша түс моделінде 12 кватернарлық түс болады.