Кіріспе

Нидерландының Харлем қаласындағы өнер, табиғат тарихы және ғылым мұражайы.

Тарих

Питер Тейлер өсиетінде өзінің жинағы мен байлығының бір бөлігін оларды насихаттау үшін қорық құруға жұмсау керектігін көрсетті: Тейлер Stichting. Тейлердің Харлем қаласына қалдырған мұрасы екі қоғамға бөлінді: Тейлерлердің бірінші немесе теологиялық қоғамы (голланд тілінде: Teylers Eerste of Godgeleerd Genootschap), дін тануды зерттеуге арналған, және Тейлерлердің екінші қоғамы (голланд тілінде: Teylers Tweede Genootschap), физика, поэзия, тарих, сурет салу және нумизматикамен айналысуға тиіс болды. Тейлердің өсиетін орындаушылар, Тейлер қорымының алғашқы директорлары, оқу және білім беру орталығын құруға шешім қабылдады. Бір шатыр астында кітаптар, ғылыми құралдар, суреттер, қазбалар және минералдар сияқты қолайлы артефактілердің барлық түрлері орналастырылатын еді. Бұл тұжырым Ағарту дәуірінен тараған революциялық идеяға негізделген: адамдар шіркеу немесе мемлекеттің бұйрусыз, әлемді өздерінен-өздері ашуға қабілетті. Тейлер мұражайын құруда негізін қалаушыларға үлгі болған нәрсе – классикалық антикалық Мусейон: өнер мен ғылымның музаларына арналған «ғибадатхана», сонымен қатар ғалымдардың кездесу орны және түрлі жинақтарды ұйымдастыруға арналған орын ретінде қызмет ете алатын еді.

Овал бөлмесі

1779 жылы Леендерт Виервант Тейлердің үйінің артында "өнер және кітап бөлмесін" жобалауды бастады. Бұл неоклассикалық бөлме, пішінінің ерекшелігінен тез арада Овал бөлме деп аталып кетті, зерттеулер мен оқу үшін арналған еді; мұнда ғылыми тәжірибелер жүргізіліп, қоғамдық демонстрациялар өткізілетін, сондай-ақ кітаптар, суреттер мен гравюралар жұртшылыққа көрсетілетін. Овал бөлме 1784 жылы ашылды, алғашқы директоры ретінде ғалым Мартин ван Марум тағайындалды. Орталықта 18 ғасырға тән минералогиялық коллекция қойылған, ал оның төңірегіндегі витриналарда 18 ғасырдың ғылыми құралдары орналасқан. Көру үшін максималды жарық түсіруге арналған жоғарғы галереяда 12 кіріктірілген кітап сөресі бар, олардың көп бөлігі сол дәуірдің энциклопедиялары мен мерзімді басылымдарын қамтиды.

Ұзартулар

Кейінгі ғасырларда мұражай біртіндеп кеңейтілді. Әр жаңа бөлімінің орналасуы сол кездегі түсініктерге сәйкес болды, содан кейін ол көбінесе өзгеріссіз қалды. XIX ғасырда мұражайға қазбалар галереясы ("Gaanderij der Versteeningen", 1888 жылы нумизматикалық кабинетке айналдырылды) және екі сурет галереясы қосылды: 1838 жылы Тейлердің бірінші сурет галереясы және 1892 жылы Сурет галереясы II. 1878 жылы алғашқы жүз жылдығын мерекелеу үшін австриялық архитектор Кристиан Ульрих Спаарнедегі жаңа кіреберіс (қазіргі басты кіреберіс) жобалады. Ол 1885 жылы ашылды. Оның артындағы бөлмелер – аспаптар бөлмесі, I және II қазбалар бөлмелері – Гарлем архитектор А. ван дер Штурдың жобасымен салынды. Сонымен қатар кітапхана кеңейтіліп, 150 орындық зал да қосылды. Бір ғасырдан астам уақыт өткен соң, 1996 жылы Хьюберт Ян Хенкет жобалаған үлкен жаңа қанат салынды. 2002 жылы мұражайға мұражай дүкені мен мультимедиялық бөлме ретінде пайдаланылатын көршілес ғимарат қосылды.

Жинақ

Тейлер мұражайының қорындарында қазбалар (кейбіреулері археоптерикс туралы алғашқы жазбалар), минералдар, ғылыми құралдар, медальдар, монеталар және картиналар бар. Музейдің алғашқы директоры Мартинус ван Марум Тейлер мұражайындағы мүмкіндіктерді пайдаланып, статикалық электр энергиясын зерттеуге үлес қосты. Ол мозазавр сияқты қазбаларды зерттеу үшін қазба материалдарын сатып алды. Гидравлика принциптерін көрсету үшін диірмендер мен крандардың модельдерін тапсырыс берді. Табиғат және мәдениет туралы білімді тарату мақсатында, 1784 жылы Джон Катбертсонның Амстердамда (әлемдегі ең ірісі) жасаған ван Марумның үлкен электростатикалық генераторымен қоғамдық тәжірибелер жүргізілді. Дәрістер оқылды және ғылыми әдебиеттер жарияланды. Тейлер мұражайының коллекциясына Микеланджело, Рафаэль, Герчино және Клод Лорреннің туындылары кіреді. Мұражайда Рембрандт пен Адриан ван Остаденің графикалық жұмыстары сақталған. Сурет галереялары голланд романтизмінің және кейінірек Гаага мен Амстердам мектептерінің туындыларын көрсетеді, оның ішінде Баренд Корнелис Кёккк, Андреас Шелфхаут, Корнелис Спрингер, Хендрик Виллем Месдаг, Ян Виллем Пьенман, Антон Маув, Якоб Марис, Ян Хендрик Вайсенбрук, Джордж Хендрик Брейтнер, Йозеф Исраэльс және Исаак Исраэльс сияқты суретшілердің маңызды туындылары бар. 2007 жылы Джон Джеймс Одубонның туындылары қойылды. Екінші қоғамның бастапқы мақсаты зерттеулермен қатар білім беру болды. Ван Марумның қайтыс болғаннан кейін, Тейлер жоғары деңгейдегі ғалымдарды күтімшілер ретінде тартуын жалғастырды. Теориялық физик және Нобель сыйлығының иегері Хендрик Лоренц 1910 жылы Тейлер физика кабинетінің кураторы болып тағайындалды және 1928 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қалды. Тағайындалған кезде Лоренц ғылыми мансабының шыңында болды және халықаралық физиктер қауымдастығының маңызды тұлғасы еді. Оның басшылығымен Тейлер мұражайы оптика, электромагнетизм, радио толқындары және атом физикасы сияқты әртүрлі салаларда ғылыми зерттеулер жүргізді. Лоренцтің орнын физик және музыкант Адриан Фокер басты. Физик Вандер Йоханнес де Хаас 1920 жылдары консерватор болып жұмыс істеді. Мұражайдың барлық архиві де толығымен сақталған. Олар 1778 жылдан бергі барлық сатып алулар, кеңейтулер, жалақылар және күнделікті шығындар туралы толық тізімдерді, 1789 жылдан бергі келушілер кітаптарының толық тізімдерін және 1778 жылдан бергі мұражай кеңесінің барлық отырыстарының хаттамаларын қамтиды. Мұражай аптасына алты күн жұмыс істейді: сейсенбіден жексенбіге дейін сағат 10:00-ден 17:00-ге дейін.

Мұралық нысан

Мұражай 1990 жылы Қорғау департаменті жасаған Голландияның 100 ең маңызды мұралық нысандары тізіміне енген. 2011 жылдың 12 желтоқсанында Нидерланд үкіметі оны ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізу үшін ұсынды, бұл ұсыныс мұражайдың көп жылдық тарихы және қоймасын көпшілікке ашық ұстауға жасаған тұрақты әрекеттеріне негізделген. Дегенмен, 2013 жылы ұсыныс қайтарылып алынды.

Әкімшілік

2022 жылдың 1 қаңтарынан бастап Марк де Бейер мұражай директоры. Бұрынғы директор – Маржан Шарло. Терри ван Друтен мұражайдың өнер жинағының кураторы, ал Триенке ван дер Спек – ғылыми жинақтың, оның ішінде қазбалар, минералдар және кітапхананың кураторы.