Кіріспе

Бір түрдің жоғалуы басқа түрлерге қауіп төндіреді

Деректі фильм. Бір-бірімен жойылу және бірге қауіп төндіру құбылысы – бұл мезбенді түрдің жоғалуы немесе санының азаюы салдарынан, оған тәуелді басқа түрдің жоғалуына немесе қауіп төндіруіне алып келетін жағдай. Бұл трофикалық деңгейлерде тізбектей әсерлерге ұшырауы мүмкін. Бұл термин алғаш рет Stork және Lyal (1993) авторларымен ұсынылған және бастапқыда белгілі бір мезбенділерінің жоғалуынан кейін паразиттік жәндіктердің жойылуын түсіндіру үшін қолданылған. Қазір бұл термин кез келген өзара әрекеттесетін түрлердің жоғалуын сипаттау үшін қолданылады, оның ішінде олардың қарсыластарымен бәсекелестігі және тамақ көзіне маманданып алған өсімдікқоректілер де осыған жатады. Бір-бірімен жойылу, әсіресе, негізгі түрдің жойылуы кезінде жиі кездеседі.

Салдарлар

Бір мезгілде жойылу биологиялық әртүрлілік пен түрлердің көбеюін жоғалтуға алып келуі мүмкін. Бір мезгілде жойылу эволюциялық тарихтың жоғалуына да себеп болуы мүмкін. Бір мезгілде жойылу биологиялық әртүрліліктен асып, жойылған түрлердің қоғамдастықтарына тікелей және жанама әсер етеді. Биологиялық әртүрліліктен тыс бір мезгілде жойылудың маңызды салдары – қауіп төндіретін тозаңдаушылардың азаюымен азық-түлік өндірісінің төмендеуі, өзара байланыс. Паразиттердің жоғалуы адамдарға немесе түрлерге жағымсыз әсер етуі мүмкін. Сирек кездесетін иелерінен мамандандырылған паразиттерді жою салдарынан, иелері жойылғаннан кейін паразиттердің қайда көшетіні мәселесі туындайды. Егер паразиттер тек сол түрлерге ғана тәуелді болса, онда олардың да жойылу қаупі бар. Жаңа Каледонияда жүргізілген зерттеу көрсеткендей, орташа мөлшердегі балық түрінің жойылуы кем дегенде он паразит түрінің бір мезгілде жойылуына әкелуі мүмкін.

Қауіптері

Хостқа қатысты ерекшеліктері мен өмірлік циклы – бірдей жойылу қаупіне әсер ететін маңызды фактор. Өмірлік циклы сатылап дамыған, бір-бірімен байланысты, паразиттік және көптеген бос тіршілік ететін жәндіктердің бірге жойылуына бейімділігі жоғары. Бұл, осы организмдердің қарапайым өмірлік циклы бар организмдермен салыстырғанда, өмір бойында бірнеше хостқа тәуелді болу мүмкіндігінен туындайды. Сонымен қатар, егер организмдер эволюциялық жағынан икемді болса, олар жойылудан құтылуы мүмкін. Коэкстинкция әсері ең күшті тропиктерде байқалады. Мұнда мекендеу ортасының жоғалуы, адамның араласуы және маңызды экожүйелік қызметтердің үлкен шығындары орын алып жатыр. Бұл қауіпті, себебі тропиктерде белгілі барлық түрлердің 2/3-і орналасқан, бірақ оларға толыққанды күтім жасау мүмкін емес. Орманның жойылуымен қатар, жағалауды дамыту, жабайы табиғатты тым көп пайдалану және мекендеу ортасын өзгерту сияқты басқа да қауіп факторлары адамның әл-ауқатына да әсер етеді. Коэкстинкцияны тоқтату үшін зерттеушілер алғашқы қадам ретінде басқа түрлердің өмір сүруіне байланысты хост түрлерін сақтау қажеттігін анықтады. Бұл хосттар олардың мекендеу ортасының маңызды құрамдас бөлігі болып табылады және олардың тірі қалуы үшін қажет. Қай хостты қорғау керектігін шешетінде, басқа тәуелді түрлерге пайда әкелетін хостты таңдау маңызды.