Кіріспе
Түрлер арасындағы өзара тиімді өзара әрекеттесу – биологиялық термин.
the biological term
Mutualism describes the ecological interaction between two or more species where each species has a net benefit. Mutualism is a common type of ecological interaction. Prominent examples are:
the nutrient exchange between vascular plants and mycorrhizal fungi,
the fertilization of flowering plants by pollinators,
the ways plants use fruits and edible seeds to encourage animal aid in seed dispersal, and
the way corals become photosynthetic with the help of the microorganism zooxanthellae. Mutualism can be contrasted with interspecific competition, in which each species experiences reduced fitness, and exploitation, and with parasitism, in which one species benefits at the expense of the other. However, mutualism may evolve from interactions that began with imbalanced benefits, such as parasitism. The term mutualism was introduced by Pierre Joseph van Beneden in his 1876 book Animal Parasites and Messmates to mean "mutual aid among species". Mutualism is often conflated with two other types of ecological phenomena: cooperation and symbiosis. Cooperation most commonly refers to increases in fitness through within species (intraspecific) interactions, although it has been used (especially in the past) to refer to mutualistic interactions, and it is sometimes used to refer to mutualistic interactions that are not obligate. Mutualism plays a key part in ecology and evolution. For example, mutualistic interactions are vital for terrestrial ecosystem function as:
about 80% of land plants species rely on mycorrhizal relationships with fungi to provide them with inorganic compounds and trace elements. estimates of tropical rainforest plants with seed dispersal mutualisms with animals range at least from 70% to 93.5%. In addition, mutualism is thought to have driven the evolution of much of the biological diversity we see, such as flower forms (important for pollination mutualisms) and co evolution between groups of species. Mutualism has also been linked to major evolutionary events, such as the evolution of the eukaryotic cell (symbiogenesis) and the colonization of land by plants in association with mycorrhizal fungi.
Мутуализм екі немесе одан көп түрлердің арасындағы экологиялық өзара әрекеттесуді сипаттайды, онда әр түрдің жалқы пайдасы болады. Мутуализм – экологиялық өзара әрекеттесудің кең таралған түрі. Көрінетін мысалдар:
the biological term
Mutualism describes the ecological interaction between two or more species where each species has a net benefit. Mutualism is a common type of ecological interaction. Prominent examples are:
the nutrient exchange between vascular plants and mycorrhizal fungi,
the fertilization of flowering plants by pollinators,
the ways plants use fruits and edible seeds to encourage animal aid in seed dispersal, and
the way corals become photosynthetic with the help of the microorganism zooxanthellae. Mutualism can be contrasted with interspecific competition, in which each species experiences reduced fitness, and exploitation, and with parasitism, in which one species benefits at the expense of the other. However, mutualism may evolve from interactions that began with imbalanced benefits, such as parasitism. The term mutualism was introduced by Pierre Joseph van Beneden in his 1876 book Animal Parasites and Messmates to mean "mutual aid among species". Mutualism is often conflated with two other types of ecological phenomena: cooperation and symbiosis. Cooperation most commonly refers to increases in fitness through within species (intraspecific) interactions, although it has been used (especially in the past) to refer to mutualistic interactions, and it is sometimes used to refer to mutualistic interactions that are not obligate. Mutualism plays a key part in ecology and evolution. For example, mutualistic interactions are vital for terrestrial ecosystem function as:
about 80% of land plants species rely on mycorrhizal relationships with fungi to provide them with inorganic compounds and trace elements. estimates of tropical rainforest plants with seed dispersal mutualisms with animals range at least from 70% to 93.5%. In addition, mutualism is thought to have driven the evolution of much of the biological diversity we see, such as flower forms (important for pollination mutualisms) and co evolution between groups of species. Mutualism has also been linked to major evolutionary events, such as the evolution of the eukaryotic cell (symbiogenesis) and the colonization of land by plants in association with mycorrhizal fungi.
тамырлы өсімдіктер мен микоризалық саңырауқұлақтар арасындағы қоректік заттар алмасу,
гүлді өсімдіктердің тозаңдаушылар арқылы тозаңдануы,
өсімдіктердің жемістер мен жеуге жарамды тұқымдарды пайдаланып, тұқымдарды таратуға жануарлардың көмегін ынталандыруы, және
мүрәжаптардың (коралдардың) микроорганизм зооксантеллалардың көмегімен фотосинтез жасай бастауы. Мутуализмді түрлер аралық бәсекелестікке, онда әр түрдің тіршілікке бейімделу қабілеті төмендейді, және пайдалануға, сондай-ақ паразитизмге, онда бір түр екіншісінің есебінен пайда табады, қарсы қоюға болады. Дегенмен, мутуализм теңгерімсіз пайдадан басталган өзара әрекеттесулерден, мысалы, паразитизмнен дамуы мүмкін. Мутуализм терминін Пьер Жозеф ван Бенеден 1876 жылы жариялаған «Жануарлардың паразиттері және серіктестері» атты кітабында «түрлер арасындағы өзара көмек» деген мағынада енгізді. Мутуализм көбінесе экологиялық құбылыстардың тағы екі түрімен шатастырылады: ынтымақтастық және симбиоз. Ынтымақтастық ең көп кездесетін жағдайда, түр ішіндегі (интраспецификалық) өзара әрекеттесулер арқылы тіршілікке бейімделу қабілетінің артуын білдіреді, бірақ ол (әсіресе бұрын) мутуалистік өзара әрекеттесуді білдіру үшін де қолданылған, ал кейде міндетті емес мутуалистік өзара әрекеттесуді білдіру үшін де қолданылады. Мутуализм экология мен эволюцияда маңызды рөл атқарады. Мысалы, мутуалистік өзара әрекеттесулер құрлықтағы экожүйелердің жұмыс істеуі үшін өте маңызды:
the biological term
Mutualism describes the ecological interaction between two or more species where each species has a net benefit. Mutualism is a common type of ecological interaction. Prominent examples are:
the nutrient exchange between vascular plants and mycorrhizal fungi,
the fertilization of flowering plants by pollinators,
the ways plants use fruits and edible seeds to encourage animal aid in seed dispersal, and
the way corals become photosynthetic with the help of the microorganism zooxanthellae. Mutualism can be contrasted with interspecific competition, in which each species experiences reduced fitness, and exploitation, and with parasitism, in which one species benefits at the expense of the other. However, mutualism may evolve from interactions that began with imbalanced benefits, such as parasitism. The term mutualism was introduced by Pierre Joseph van Beneden in his 1876 book Animal Parasites and Messmates to mean "mutual aid among species". Mutualism is often conflated with two other types of ecological phenomena: cooperation and symbiosis. Cooperation most commonly refers to increases in fitness through within species (intraspecific) interactions, although it has been used (especially in the past) to refer to mutualistic interactions, and it is sometimes used to refer to mutualistic interactions that are not obligate. Mutualism plays a key part in ecology and evolution. For example, mutualistic interactions are vital for terrestrial ecosystem function as:
about 80% of land plants species rely on mycorrhizal relationships with fungi to provide them with inorganic compounds and trace elements. estimates of tropical rainforest plants with seed dispersal mutualisms with animals range at least from 70% to 93.5%. In addition, mutualism is thought to have driven the evolution of much of the biological diversity we see, such as flower forms (important for pollination mutualisms) and co evolution between groups of species. Mutualism has also been linked to major evolutionary events, such as the evolution of the eukaryotic cell (symbiogenesis) and the colonization of land by plants in association with mycorrhizal fungi.
жер бетіндегі өсімдік түрлерінің шамамен 80% микоризалық қатынастарға сүйенеді, олар оларды минералдық қосылыстармен және іздік элементтермен қамтамасыз етеді. тропикалық жаңбырлы ормандардағы тұқымдарды жануарлар таратуға қатысты мутуалистік байланысқа ие өсімдіктердің көрсеткіштері кем дегенде 70%-дан 93,5%-ға дейін жетеді. Сонымен қатар, мутуализм біз көріп отырған биологиялық әртүрліліктің көп бөлігінің эволюциясын қозғады деп есептеледі, мысалы, гүлдердің пішіндері (тозаңдану мутуализмі үшін маңызды) және түрлер тобы арасындағы коэволюция. Мутуализм эволюциялық маңызды оқиғалармен де байланысты, мысалы, эукариоттық жасушаның эволюциясы (симбиогенез) және микоризалық саңырауқұлақтармен бірлесіп өсімдіктердің құрлыққа қоныстануы.
the biological term
Mutualism describes the ecological interaction between two or more species where each species has a net benefit. Mutualism is a common type of ecological interaction. Prominent examples are:
the nutrient exchange between vascular plants and mycorrhizal fungi,
the fertilization of flowering plants by pollinators,
the ways plants use fruits and edible seeds to encourage animal aid in seed dispersal, and
the way corals become photosynthetic with the help of the microorganism zooxanthellae. Mutualism can be contrasted with interspecific competition, in which each species experiences reduced fitness, and exploitation, and with parasitism, in which one species benefits at the expense of the other. However, mutualism may evolve from interactions that began with imbalanced benefits, such as parasitism. The term mutualism was introduced by Pierre Joseph van Beneden in his 1876 book Animal Parasites and Messmates to mean "mutual aid among species". Mutualism is often conflated with two other types of ecological phenomena: cooperation and symbiosis. Cooperation most commonly refers to increases in fitness through within species (intraspecific) interactions, although it has been used (especially in the past) to refer to mutualistic interactions, and it is sometimes used to refer to mutualistic interactions that are not obligate. Mutualism plays a key part in ecology and evolution. For example, mutualistic interactions are vital for terrestrial ecosystem function as:
about 80% of land plants species rely on mycorrhizal relationships with fungi to provide them with inorganic compounds and trace elements. estimates of tropical rainforest plants with seed dispersal mutualisms with animals range at least from 70% to 93.5%. In addition, mutualism is thought to have driven the evolution of much of the biological diversity we see, such as flower forms (important for pollination mutualisms) and co evolution between groups of species. Mutualism has also been linked to major evolutionary events, such as the evolution of the eukaryotic cell (symbiogenesis) and the colonization of land by plants in association with mycorrhizal fungi.
Ресурс пен ресурс арасындағы қатынастар
Өзара пайдалы қарым-қатынастарды "биологиялық айырбас" деп қарастыруға болады. Көптеген өзара пайдалы бактерия түрлері арасындағы метаболит алмасуы "қайшылықта тамақтану" деп аталатын процесте де байқалады.
Қызмет пен ресурс арасындағы қатынастар
Қызмет ресурстары арасындағы қатынастар кең таралған. Олардың үш маңызды түрі – тозаңдау, тазалау симбиозы және зоохория. Тозаңдау кезінде өсімдік нектар немесе тозаң түріндегі тағамдық ресурстарын тозаң тарату қызметіне айырбастайды. Дегенмен, Daciniphilous Bulbophyllum орхидеялары гүлдік синомондар/тартымды заттар арқылы Dacini жеміс шыбықтарының (Diptera: Tephritidae: Dacinae) еркектерімен нағыз өзара тиімді әрекеттесуде жыныстық феромонның алғашқы заттарын немесе күшейткіш компоненттерін саудалайды. Фагофилдер эктопаразиттермен қоректенеді (ресурс), осылайша зиянкестерге қарсы қызмет көрсетеді, мысалы, тазалау симбиозында. Элакатинус және Гобиосома тұқымдастарының гобилері клиенттерінің эктопаразиттерімен қоректенеді, оларды тазалап тұрады. Зоохория – жануарлар арқылы өсімдіктер тұқымдарын тарату. Бұл тозаңдауға ұқсас, себебі өсімдік тұқымдарды таратуға көмектесетін жануарлар үшін тағамдық ресурстарды (мысалы, еті бар жемістер, тұқымдардың көптігін) өндіреді (қызмет). Өсімдіктер осы ресурстарды түс және жемістің басқа да ерекшеліктері, мысалы, иіс арқылы жарнамалай алады. Жержүзiлiк қиярдың (Cucumis humifructus) жемісі соншалықты тереңге көмілген, өсімдік тек жержүзiлiктің өткір ес сезу қабілетіне сүйеніп, піскен жемісін табуына, шығаруына, жеуіне және содан кейін тұқымдарын таратуына қалады; C. humifructus географиялық ареалы жержүзiлiктің ареалымен шектеледi. Тағы бір түрі – құмырскaлардың құрттарды қорғауы, онда құрттар қантқа бай баллы шырынмен (өсімдік шырынымен қоректену нәтижесінде пайда болатын қосалқы өнім) жыртқыштардан, мысалы, қоңыржақтардан қорғану үшін айырбастайды.
Қызметтер арасындағы қатынастар
Қызметтер арасындағы қатаң өзара әрекеттесу өте сирек кездеседі, себебі оның себептері әлі толық анықталған жоқ. Сондықтан, қызмет көрсетудің өзара пайдалы болуындай көрінетін жағдайларда, шындығында қызмет ресурстық компоненті бар болады. Мысалы, псевдомирекс (Pseudomyrmex) туысына жататын кейбір құмырсқалар мен акация (Acacia) туысына жататын ағаштардың, мысалы, сыбызғылы тікенді акация мен бұршақты акация арасындағы қарым-қатынасты қарастырайық. Құмырсқалар өсімдіктің тікендерінің ішінде ұя салады. Бұл қорғаныс үшін құмырсқалар акацияны шөп жейтін жануарлардың шабуылынан қорғайды (кейде оларды жеткілікті кішкентай болса, жеп қояды, бұл осы қызмет көрсету қарым-қатынасына ресурстық компонентті қосады) және акацияға көлеңке түсіретін басқа өсімдіктерді кесіп, бәсекелестікті азайтады. Сонымен қатар, тағы бір қызмет ресурстық компоненті бар, себебі құмырсқалар акация өсімдігінде кездесетін, липидтерге толы Белтиан денелерімен үнемі қоректенеді. Неотропиктерде Myrmelachista schumanni құмырсқасы Duroia hirsute ағашының арнайы қуыстарында ұялайды. Жақын жердегі басқа түрлерге жататын өсімдіктер құмырсқа қышқылымен жойлады. Бұл таңдамалы бау-бақша шаруашылығы соншалықты агрессивті болуы мүмкін, тропикалық ормандардың кішкентай аудандарында Duroia hirsute басымдық алады. Жергілікті халық мұндай ерекше жерлерді "шайтан бақтары" деп атайды. Кейбір жағдайларда құмырсқалардың қорғауының құны өте жоғары болуы мүмкін. Амазония тропикалық ормандарындағы Cordia sp. ағаштары Allomerus sp. құмырсқаларымен серіктестікке ие, олар өзгертілген жапырақтарында ұя салады. Құмырсқалар тіршілік ету үшін көбірек орын алу үшін ағаштың гүл бүршіктерін жояды. Гүлдер қурап, олардың орнына жапырақтар өсіп, құмырсқаларға қосымша мекенжайлар ұсынады. Allomerus sp. құмырсқасының тағы бір түрі Hirtella sp. ағашымен бірдей ормандарда тіршілік етеді, бірақ бұл қарым-қатынаста ағаш құмырсқаларға қарсы тұрады. Ағаш гүлдеуге дайын болған кезде, құмырсқалардың мекендейтін белгілі бір бұтақтары кеуіп, кішірейе бастайды, олардың тұрғындарын қашуға мәжбүр етеді, соның нәтижесінде ағаштың гүлдері құмырсқалардың шабуылынан еркін дамиды.
Математикалық модельдеу
Математикалық тұрғыдан өзара тиімді қарым-қатынасты қарастыру, жалпы алғанда, өзара тиімді қарым-қатынасты зерттеу сияқты, жыртқыштық, жыртқыш-олжа, тұтынушы-ресурс сияқты өзара әрекеттесулерге қарағанда қалып қойды. Өзара тиімді қарым-қатынастың модельдерінде "I тип" және "II тип" функционалдық жауаптар терминдері 1-ші түрдің жеке өкіліне (тәуелді айнымалы) және 2-ші түрдің тығыздығына (тәуелсіз айнымалы) тиімділіктің сызықтық және тоюға жақындау қатынастарын көрсетеді.
Желілердің құрылымы
Өсімдіктер мен тозаңдаушылардың өзара әрекеттесуінен құралған өзара байланысты желілердің әртүрлі континенттердегі мүлдем басқа түрлерден тұратын өте әртүрлі экожүйелерде ұқсас құрылымы бар екені анықталды. Бұл өзара байланысты желілердің құрылымы тозаңдаушылар қауымдастығының ауыр жағдайларға қалай жауап беретіндігіне және қауымдастықтардың сыйымдылығына үлкен әсер етуі мүмкін. Бұл желілік құрылымның тозаңдаушылар қауымдастықтарының тұрақтылығына әсерін зерттейтін математикалық модельдер, өсімдік-тозаңдаушы желілерінің ұйымдастырылу ерекшелігі тозаңдаушылар арасындағы бәсекелестікті азайтады, жанама әсерлердің таралуын шектейді, соның салдарынан экожүйенің тұрақтылығын арттырады және тіпті жағдайлар қиын болғанда тозаңдаушылар арасындағы күшті жанама көмектесуге әкелуі мүмкін. Бұл тозаңдаушы түрлердің бірлесіп қиын жағдайларда да тірі қалуы мүмкін дегенді білдіреді. Бірақ бұл сонымен қатар, жағдайлар белгілі бір шегінен асқанда тозаңдаушы түрлердің бірдей уақытта құлдырауы мүмкін екенін де білдіреді. Мұндай бірдей уақыттағы құлдырау себебі, тозаңдаушы түрлер қиын жағдайда тірі қалу үшін бір-біріне тәуелді. Бас құрттарының жұғуы адамдарға иммундық жауапты дамытуға көмектесіп, дене құрттарынан таралатын қауіпті аурулардың қаупін азайтуы мүмкін. Адам мен үй жануарлары мен өсімдіктер арасындағы кейбір қарым-қатынастар әртүрлі дәрежеде өзара пайдалы. Мысалы, егістік жүгерінің түрлері адамдарға тамақ береді және жапырақты қабығы ашылмағандықтан және тұқым басы (жұмыртқадағы жүгері) тұқымдарды табиғи түрде тарату үшін сынбағандықтан, адамның араласуынсыз көбейе алмайды. Дәстүрлі ауыл шаруашылығында кейбір өсімдіктер серіктес өсімдіктер ретінде өзара көмектеседі, бір-біріне баспана, топырақ құнарлылығы және/немесе табиғи зиянкестерге қарсы күресті қамтамасыз етеді. Мысалы, бұршақ жүгері сабақтарына өрмелеп өседі, сонымен қатар жүгері үшін топырақта азотты бекітеді, бұл Үш бауырлас шаруашылығында қолданылатын құбылыс. Бір зерттеушінің пікірінше, Homo sapiens-тің неандертальдықтарға қарағанда ұқсас орта үшін бәсекелесудегі басты артықшылығы – иттің олармен құрған өзара пайдалы қарым-қатынасы болған.
Ішек микробиотасы
Адамның ішегіндегі микробиота адам түрімен бірге дамыды, және бұл қарым-қатынас адам иесіне де, ішектегі бактерияларға да пайдалы өзара тиімділік ретінде қарастырылады. Ішектің шырышты қабатында бактериоциндер шығаратын, ішек қызылмайының pH деңгейін өзгертетін және патогендердің енуін тежеу үшін қоректік заттарға таласатын симбиоздық бактериялар бар. Триллиондаған микроорганизмдерді қамтитын ішек микробиотасы, қан айналымына жететін және алыс мүшелер мен жүйелердің жұмысына әсер ететін көптеген қосылыстарды өндіру және реттеу қабілетіне ие. Ішектің қорғаныш шырышты қабығының бұзылуы ішек рагының дамуына себеп болуы мүмкін.