Көктеміс шоқжұлдызындағы галактикалардың өзара әрекеттесуі

Кіріспе

Қасқұс шоқжұлдызындағы кішкентай галактика

Шұңқыр галактикасымен өзара әрекеттесу

NGC 5195 және Whirlpool галактикасы астрономиядағы өзара әрекеттесетін галактикалардың ең танымал жұптарының бірі болып табылады. Екі галактика ерекше галактикалар атласында серігі бар спиральді галактикалардың көрнекті мысалдарының бірі ретінде тізімделген. Бұл жүйе сонымен қатар галактикалардың өзара әрекеттесуін зерттеудің алғашқы теориялық зерттеулерінің нысаны болды. Екі галактиканы шаңға толы толқындық көпір байланыстырады. Бұл көпірдегі шаң NGC 5195 галактикасының ортасында силуэттелгендей көрінеді. Бұл NGC 5195 галактикасының Whirlpool галактикасының артында орналасқандай екенін көрсетеді. Бұл кездесу M51 спиральді құрылымын айтарлықтай күшейтті. NGC 5195-тен үш тармақты "тажға" ұқсайтын құрылым созылады. Ортаңғы тармақ басқа тармақтарға қарағанда көкшіл түсті болып көрінеді, бұл бұл ерекшеліктің Whirlpool галактикасының толқындық құйрықтарының жалғасы екенін көрсетеді. Бұл құрылым жоғарыда аталған ірі спиральді галактикамен өзара әрекеттесу нәтижесінде пайда болған көптеген зор жұлдыздар мен жұлдыздар ағындарына әкеледі. Бір үлкен құйылған бұлт "Солтүстік-Батыс құйылған бұлт" деп аталады. Алайда, бұл бұлттағы диффузиялық жоғары жылдамдықты газдың шығу тегі NGC 5195 емес, Whirlpool галактикасы екенін көрсетеді. Солтүстік-Батыс құйылған бұлт екі жұлдыздық ағынмен араласып, оларды NGC 5195-тен басталатын сияқты көрсетеді. Солтүстік-Батыс құйылған бұлтынан айырмашылығы, жұлдыздық ағындар екіге бөлінген және түсі NGC 5195 сияқты. 2015 жылы Whirlpool галактикасы мен оның серігін бақылаған зерттеу екі жаңа және өте әлсіз толқындық құрылымды тапты. Олардың бірі "Оңтүстік құйы" деп, екіншісі "Солтүстік-Шығыс құйы" деп аталды. 2016 жылдың қаңтар айында BBC ғылыми тілшісі Джонатан Уэбб былай деді: "Астрономдар жақын маңдағы галактиканың ортасындағы қара тесіктің "құсып" шығарған екі үлкен газ толқынын байқады. NASA-ның Chandra ғарыш телескобының рентген сәулелері арқылы түсірілген ыстық газдың қабаттары олардың алдында салқын сутегі газын итеріп келе жатқандай көрінеді. Бұл ғаламат, толқынды құсылу NGC 5195 галактикасында орын алып жатыр – бұл 26 миллион жарық жылы қашықтықта орналасқан "Қоңырау шалу галактикасының" кішкентай, назардан тыс қалған серігі. Бұл оны осылай газды құсып шығаратын ең жақын қара тесіктердің біріне айналдырады". Ол былай деп қосты: "Америкалық астрономиялық қоғамның (AAS) Флоридадағы 227-ші мәжілісінде ұсынылған бұл жаңалық – супермассивті қара тесік пен оның галактикасы арасындағы "кері байланыстың" керемет мысалы". Веббтің баяндамасында Гарвард-Смитсонов астрофизика орталығының (CFA) зерттеудің авторларының бірі Мари Мачачек: "Біз кері байланыстың галактикаларды тым үлкен болудан сақтайды деп ойлаймыз, бірақ сонымен бірге ол кейбір жұлдыздардың қалай пайда болатынына жауапты болуы мүмкін. Бұл қара тесіктердің тек жоя алмайтынын, сонымен қатар жарата алатынын көрсетеді" деді. 1945 жылдың 6 сәуірінде Милтон Л. Хумасон Вильсон тауы обсерваториясындағы телескоп арқылы ядродан солтүстік-батысқа қарай 10′′ қашықтықта супернованы тапты. І типтегі супернова ретінде жіктелген бұл супернованың ең жоғарғы шамасы 14,0 шамасына жетті.

NGC 5195 and the Whirlpool Galaxy compose one of the most noted interacting galaxy pairs in astronomy. The two galaxies are listed in the Atlas of Peculiar Galaxies as one of several prominent examples of a spiral galaxy with a companion galaxy. The system was also the subject of very early theoretical investigations into galaxy interactions. The two galaxies are connected by a dust rich tidal bridge. The dust in this tidal bridge can be seen silhouetted against the center of NGC 5195. This demonstrates that NGC 5195 appears to lie behind the Whirlpool Galaxy. The encounter has significantly enhanced the spiral structure of M51. A 3 pronged "crown" like structure extends from NGC 5195. The middle prong seems to be bluer than the other prongs, suggesting that this feature is an extension of the Whirlpool Galaxy’s tidal tails. The structure leads to several massive plumes and streams of stars produced by the interaction with the aforementioned grand design spiral galaxy. One massive plume is called the "Northwest Plume". However, diffuse high speed gas within the plume suggests an origin within the Whirlpool Galaxy and not NGC 5195. The Northwest plume partially overlaps and blends it with two stellar streams extending from NGC 5195. Unlike the northwest plume, the stellar streams are bifurcated and similar in color to NGC 5195. A 2015 study observing the Whirlpool galaxy and its companion found two new and very faint tidal structures. One of them is called the "South Plume" while the other one is called the "Northeast Plume". In January 2016, BBC science reporter Jonathan Webb said, "Astronomers have spotted two huge waves of gas being 'burped' by the black hole at the heart of a nearby galaxy. The swathes of hot gas, detected in X ray images from NASA's Chandra space telescope, appear to be sweeping cooler hydrogen gas ahead of them. This vast, rippling belch is taking place in NGC 5195 – a small, neglected sibling of the 'Whirlpool Galaxy', 26 million light years away. That makes it one of the closest black holes blasting gas in this way". He added, "The findings, presented at the 227th meeting of the American Astronomical Society (AAS) in Florida, are a dramatic example of 'feedback' between a supermassive black hole and its host galaxy". Webb's report cited Marie Machacek, co author of the study from the Harvard–Smithsonian Center for Astrophysics (CFA), as saying, "We think that feedback keeps galaxies from becoming too large But at the same time, it can be responsible for how some stars form. This shows that black holes can create, not just destroy." The supernova was found 10″ northwest of the nucleus on April 6, 1945, by Milton L. Humason using the telescope at Mount Wilson Observatory. The supernova, classified as a Type I supernova, reached a peak apparent magnitude of 14.0.