Кіріспе

АҚШ-тағы жанартаулық конус – Аляска жанартауы. Мыңжылдықтар бойы белсенді болған Редут тауы алғаш рет байқалғаннан бері төрт рет атқылады: 1902, 1966, 1989 және 2009 жылдары, сондай-ақ 1881 және 1933 жылдары екі күмәнді атқылау тіркелді. 1989 жылғы атқылау кезінде вулкан күлі 45 000 фут (13 716 м) биіктікке көтерілді. Бұл атқылау KLM 867 рейсіндегі, Боинг 747 ұшағындағы жолаушыларды қамтыды. Ұшақ 13 000 фут төмен түскеннен кейін, ұшқыштар қозғалтқыштарды қайта іске қосып, ұшақты Анкоридж қаласына аман-есен қондырды. 1989 жылғы атқылау – швейцариялық-американдық вулканолог Бернард Шоует әзірлеген ұзақ мерзімді сейсмикалық құбылыстар әдісімен сәтті болжамдалған алғашқы жанартау атқылауы болып табылады. 2015 жылғы тамыз айының мәліметтері бойынша, Аляска вулкан обсерваториясы Редутты авиациялық ескерту деңгейі – жасыл, вулкандық ескерту деңгейі – қалыпты деп бағалаған. Атаудың орыс тіліндегі "Сопка Редуцкая" нұсқасы, "редут" сөзі сияқты, "бекітілген орын" деген мағынаны білдіреді. Жергілікті "Уякушач" атауы да "бекітілген орын" дегенді білдіреді, бірақ екі атаудың бірінен-бірі шыққандығын анықтау қиын. Географиялық атаулар жөніндегі кеңес 1891 жылы "Редут жанартауы" атауын бекітті.

Геология

Жанартаудың диаметрі шамамен 6 километрді құрайды. Оның көлемі жуықтап келгенде 6 километрлік радиуста орналасқан. Жоғарғы конусының беткейлері салыстырмалы түрде тік (басқа вулкандармен салыстырғанда). Пирокластикалық ағын шөгінділері мен лава ағындарынан тұратын және Алеут тау жотасының мезозой дәуіріне жататын тау жыныстарының үстінде жатқан бұл тау, оның үстінде орналасқан бірнеше мұздықтардың қозғалысынан кейін біршама тозыққан. Қазіргі негізгі кратер Дрифт мұздығының басында, солтүстік жағында орналасқан. Сонымен қатар, тауда Кук шығанағына дейін жететін голоцендік лахар шөгінділері де бар. Бұл жанартау андезит, базальт және дацит шығарған, соңғы жарылыстарда салыстырмалы түрде кремнийлі андезит басым болды.

Алғашқы есептер

Капитан Джеймс Кук 1778 жылдың жазында Редауб тауын көрді және оны "ақ түтін шығарып тұр, бірақ от жоқ, бұл кейбіреулерді біз жағалауда жиі көретіндей ақ, қалың бұлттан артық емес деп ойланды. Көбінесе бұл бұлттар төбелердің беткейінде пайда болады, кейде бүкіл тау қатарына созылады және әр түрлі уақытта төмендейді немесе көтеріледі, кеңейеді немесе тарылады, ақ түтін бұлттарына ұқсайды. Бірақ бұл бұлттардың бірінен де кішкентай болғандықтан, тау ашық болған 48 сағаттан астам уақыт бойы бір жерде тұрып қалды" деп сипаттады. Дегенмен, бірнеше дереккөз бұл оқиғаны "нақтыланбаған жарылыс" деп атайды. Жарылыс деп есептелмейтін басқа да осындай жағдайлар болған. 1819 жылы таудан түтін байқалды, бірақ оны жарылыс деп тіркемеді, себебі оны осылай анықтау үшін жеткілікті мәлімет болмады. Сол сияқты, 2003 жылы Анкоридж қаласындағы ConocoPhillips ғимаратының бір қызметкері қарлы бұлтты күлдіршін деп жаңылыстырды. 1933 жылы таудан ықтимал будың шығуы байқалды.

1881 жыл

Шынымен, "шығысқа қарай Редубт жанартауы, биіктігі 3371 метр (11060 фут), үнемі түтін шығарып тұрады, белсенділігі күшейіп кезең-кезеңмен өзгереді. Оның шыңынан алыс теңізде от шыққандығы байқалған. 1881 жылы үлкен жарылыс болған, сол кезде жанартаудың беткейінің жарты жолына дейін көтерілген жергілікті аңшылар тобы лава ағынының құрбаны болды, тек екеуі ғана құтыла алды." Дегенімен, бұл жарылыс туралы басқа дереккөздерде толыққанды мәлімет жоқ.

1902 жыл

1902 жылы жанартау 18 қаңтардан 21 маусымға дейін күлді шашып, күрт атқылады. Жергілікті газетте былай деп жазылған: "Жақында Кук шығанағындағы жанартаулардың бірі – Редаут 18 қаңтарда атқылап, оның 150 миль (241 км) радиусы күл мен лавамен жабылды. Бұл хабар Sunrise қаласынан келді, бірақ қандай да бір зақым болған-болмағаны әлі анықталған жоқ, себебі жанартау маңында әлі қайықтар көрілген жоқ". Жарылыс туралы көптеген хабарлар жарияланды, олардың бірі жарылысты "тауды жарып, үлкен жарық қалдырған қорқынышты жер сілкінісі" деп сипаттады, бұл жанартау кратерінде жарық пайда болуы мүмкін екенін көрсетеді, бірақ бұл ықтималсыз. Дегенмен, жанартаудың кратерінен "жалындар" атып шығып тұрғаны айтылды және жарылыс жергілікті тұрғындарды қорқытты. Газеттер күлдің 150 миль (241 км) артығырақ сапар шегіп, Кук шығанағының қарсы бетіне жеткенін хабарлады.

1989-1990 жылдар

Бұл жанартау 1989 жылдың 14 желтоқсанында атқылап, алты айдан астам уақыт бойы атқылай берді. Лахарлар үнемі пайда болғандықтан, ғалымдар оларды жаңадан әзірленген, тау жыныстарының бір-біріне қарсы қозғалысын өлшеуге арналған құрылғыны сынау үшін қолдануға болатынын түсінді. Бұл құрылғы қазір «Акустикалық ағын мониторы» деп аталады және жақын жердегі станцияларды лахар қаупі туралы ескертеді. Жарылыстан келген зиян 160 миллион долларға бағаланды, бұл АҚШ тарихындағы екінші ең қымбат жанартаулық жарылыс болып табылады.

Бұрғылау алдындағы

2009 жылдың 24 қаңтарында 5,8 магнитудалы жер сілкінісі аймақты 98 километр тереңдікте шарлады. Бұл сілкініс жарылыспен байланысты ма екені белгісіз, бірақ 2001 жылдан бері аймақтағы ең күштісі болды. 2009 жылдың 30 қаңтарында Аляска вулкандары обсерваториясының (AVO) ғалымдары жарылыс жақын екенін ескертіп, тәжірибелі аляскалықтарды Алясканың оңтүстік-орталық бөлігіне құлайтын жанартау күлінен қорғану үшін дайындық жасауға шақырды. 31 қаңтарға қарай вулкандық жер сілкінісі сағатына бірнеше ретке дейін артты және таудың беткейіндегі мұздықта үлкен тесік анықталды. Ғалымдар жақын жердегі елді мекендерді ескерту мақсатында таудың сейсмикалық деректерін тәулік бойы бақылауға кірісті. AVO жүргізген бақылау барысында "1989-90 жылғы жарылыстың жеріне жақын, кратердің аузындағы жаңа балқыған ойыстан күшті будың шығуы" байқалды.

15 наурыз

Редубт вулканындағы сейсмикалық белсенділік 13:01-де (ATZ уақыты бойынша) күшейді. AVO бақылау ұшуы барысында бу мен күлдің аралас тұманы теңіз деңгейінен 4572 метрге дейін көтеріліп, Редубттың оңтүстік беткейінің жоғарғы бөлігіне аз мөлшерде күл жауды. Кейінірек алынған мәліметтерге сәйкес, тұманның көп бөлігі будан тұрды. Осы белсенділіктің өзгеруіне байланысты AVO алаңдаушылық деңгейін және ескерту деңгейін қызғылт сары/назарда болу (ORANGE/WATCH) деңгейіне көтерді.

Шығарындылар

Жанартаудан шыққан материал негізінен су буынан, сондай-ақ көмірқышқыл газы мен күкірт диоксидінің аз мөлшерінен тұрды. Әуедегі мониторингтердің қосымша зерттеулері материалдардың көп тотықпағанын, ал концентрацияның азау бөлігінде 20%-дан кем сульфаттар бар екенін көрсетті.

Үлкен масштабтағы атылулар басталады

Редуб тауы 2009 жылдың 22 наурызының кешкі сағаттарында күшті жарылыс жасады. АВО осы активтік кезеңде Редуб вулканында көптеген жанартаулық атқылаулар мен/немесе жарылыстарды тіркеді.