Кіріспе

Тұрақты Мюллерлік канал синдромы (ТМДС) – бұл Мюллерлік канал туындыларының (фалопия түтіктері, жатыр және/немесе қынаптың жоғарғы бөлігі) қалыпты адамдық стандарттар бойынша генетикалық және басқа жағынан физиологиялық тұрғыдан қалыпты еркек жануарда кездесуі. Адамдарда ТМДС көбінесе аутосомдық рецессивті туа біткен бұзылыс салдарынан туындайды және Мюллерлік туындыларының болуына байланысты кейбір мамандар оны псевдогермафродитизмнің бір түрі деп санайды. ТМДС адам емес жануарларда да кездесуі мүмкін. Типик белгілеріне төмен түспеген ұрықтар (крипторхизм) және XY хромосомалық жиынтығы бар бала немесе ересек еркекте кішкентай, жетілмеген жатырдың болуы жатады. Бұл жағдай әдетте ұрықтың анти-Мюллер гормоны (АМГ) әсерінің жеткіліксіздігінен, АМГ немесе анти-Мюллер гормоны рецепторының генінің мутацияларынан туындайды, бірақ мақсатты органның АМГ-ға сезімталдығының төмендеуінен де болуы мүмкін. Крипторхизммен қатар, бір жақты (бір ұрықты зақымдайтын) немесе екі жақты (екі ұрықты да зақымдайтын) иіншектік жарық (ингвиналдық герния) табылған жағдайлар да кездеседі. AMHR2 генінің мутациясы (ТМДС 2 түрі) кезінде AMHR2 өндірілмейді, жеткіліксіз мөлшерде өндіріледі, бұзық өндіріледі немесе Мюллерлік каналдар АМГ-ға қарсы тұрақтылық көрсетеді. Бұл жағдай еркектерде кездеседі және қалыпты жұмыс істейтін репродуктивті органдар мен жыныс бездерінен, сондай-ақ жатыр мен фалопия түтіктері сияқты әйел репродуктивті мүшелерінен тұрады. Ұрықта екі түрлі түтікше бар, олар қосымша репродуктивті органдарды құрайды: (Вольф) мезонефрик түтікшелері және (Мюллер) парамезонефрик түтікшелері. Әдетте, Вольф түтікшесі еркек репродуктивті органдарына (әсіресе ұрыққа, эпидидимиске және үрім жолына) дамиды, ал Мюллер түтікшесі әйел репродуктивті органдарына (фалопия түтіктеріне, жатырға және қынапқа) дамиды, ал екінші түтікше регрессияға ұшырайды. ТМДС-та анти-Мюллер гормонының сигналдық жолындағы бұзылыс еркектердегі артық Мюллерлік каналдың сақталуына және әртүрлі деңгейде дамыған әйел репродуктивті органдарының пайда болуына себеп болады. ТМДС-тың АМГ немесе рецепторлардың аномалияларымен байланысты түрлі себептері бар. Мысалы, АМГ синтезделмеуі, бөлініспеуі немесе қате уақытта секрециялануы мүмкін. Әдетте, Мюллер және Вольф түтікшелері жүктіліктің 7-ші аптасында қалыптасады. Жүктіліктің 7-ші аптасының соңында және 8-ші аптасының басында Сертоли жасушаларының АМГ секрециясы жүзеге асады, бұл ұрықтың даму кезінде еркек жыныстық дифференциациясын тудырады. ТМДС көбінесе иіншектік жарыққа жасалған хирургиялық араласу кезінде немесе ересек еркектердегі сүйексіздіктің себептерін анықтау кезінде кездейсоқ табылған жағдайларда анықталады.

Генетикалық

ПМДС-ты растаудың тағы бір әдісі – генетикалық тестілеу. ПМДС-пен ауыратын науқастардың сарысуындағы АМГ және тестостерон деңгейлері төмен болады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) стандартты күтім талабы – баланың өздігінен шешім қабылдауға жетілгенге дейін операцияны кейінге жылдыру; жаңа туған нәрестелерге интерсекс жыныс мүшелеріне қатысты хирургиялық араласу жасау, ДДҰ-ның ішінде адам құқықтарын бұзу болып саналады. Емдеудің басты түрі – лапаротомия, бұл қазіргі заманғы және минималды инвазивті хирургиялық әдіс. Лапаротомия ұрықтарды мүшел қуысының ішінде дұрыс орналастырады (орхидопексия) және Мюллер құрылымдарын, жатырды және фаллопий түтікшелерін жояды. Мюллер құрылымдары мен крипторхизм қатерлі ісікке айналуы мүмкін, бірақ мұндай жағдайлар өте сирек кездеседі. Егер ПМДС ересек жаста анықталса, немесе хирургиялық тәуекелдерге байланысты Мюллер құрылымдарын алып тастау мүмкін болмаса, қалған Мюллер құрылымдарынан биопсия жасауға болады. Патогистологиялық зерттеулерде эндометрий тіндерінің әлсірегенін, ал фаллопий түтікшелерінің фиброз белгілерімен тығыздала бастағанын көруге болады.

Эпидемиология

ПМДС - салыстырмалы түрде сирек кездесетін туа біткен жағдай. Қазіргі мәліметтерге сәйкес, белгілі жағдайлардың шамамен 45% АМГ геніндегі мутациялардың нәтижесінде пайда болады, яғни 19-шы хромосомадағы мутация (I типті ПМДС). Шамамен 40% жағдайларда AMHR2 мутациялары кездеседі, бұл 12-ші хромосомада орналасқан AMH рецепторының 2-ші типіндегі генде болады (II типті ПМДС). Қалған 15% жағдайларының себебі белгісіз және олар идиопатиялық ПМДС деп аталады.

Кейс-студиялар

Әсіресе 21 ғасырдан бұрын осы жағдайларды диагностикалау қиын болды, себебі қазіргі заманғы суреттеу мүмкіндіктері жеткіліксіз болды. Осы себепті, егде жастағы адамдар немесе экономикалық жағдайы нашар елдерде тұратындар бұл туралы кейінірек білді. Перманентті Мюллерлік өзгерістер синдромы (ПМӨС) көбінесе назардан тыс қалды, өйткені крипторхизм және жамбас жолындағы ісік сияқты сыртқы белгілер жалғыз асқыну деп есептелді. 2013 жылы жарияланған бір жағдайда 50 жастағы ер адамда тестостерон деңгейінің төмендігі, жоғары холестерин және оң жасушасының туа біткеннен жоқ екендігі анықталды. Суреттеу нәтижесінде пациентте жатыр мен жұмыртқалық безге ұқсас үш кисталық масса табылды, осылайша ПМӨС диагнозы қойылды. Операция кезінде хирургтар Мюллер қалдықтарының қатерлі өзгергенін анықтады, бұл ПМӨС ұзақ уақыт бойы анықталмаса пайда болады. Еркек пациенттегі асқынулардың себебі туғаннан бері анықталмаған екі жақты крипторхизмге байланысты болды, себебі сол кездегі дәрігерлер асқынуды "оң жасушасының туа біткен жоқтығы" деп қабылдады. ПМӨС белгілерін елемеу нәрестесіздік және болашақта қатерлі ісіктер сияқты тұрақты жағымсыз салдарларға әкелуі мүмкін, бұл ер адамның жағдайында көрсетілгендей. Мюллерлік құрылымдардың қатерлі дегенерациясы ер адамның құнарсыздығының себебін растайтын маңызды дәлел болып табылады.