Кіріспе

Америкалық баскетболшы

Альфонсо Джин Форд (31 қазан 1971 жыл - 4 қыркүйек 2004 жыл) – американдық кәсіби баскетболшы. 1,92 м (6 фут 3 дюйм) бойы мен 98 кг салмағы бар шабуылшы, ол колледж баскетбол тарихындағы ең көп ұпай жинаған ойыншылардың бірі болды. НБА-да қысқа ғана ойнағаннан кейін, ол Еуропада кәсіби деңгейде өнер көрсетті. Форд Еуролигада өте ұпай жинау қабілетін көрсетіп, созылмалы денсаулық мәселелеріне қарамастан, бұл саланың бірінші сарапшысы болды. Ол екі рет (2001, 2002) Еуролиганың үздік мергені атанды және үш рет Еуролиганың символдық құрамына енді. Оның құрметіне жарыстың үздік мергені сыйлығы оның есімімен аталады.

Алғашқы жылдар

Форд Миссисипи штатының Гринвуд қаласындағы Аманда Эльзи орта мектебінің жұлдызды ойыншысы болды. Миссисипи долинасы мемлекеттік университетінің студенттер баскетболына келгеннен кейін, Форд 1989–90 маусымда NCAA I дивизионындағы бірінші курс студенттері арасында ең көп ұпай жинаған ойыншы болды, орташа есеппен ойын басына 29,9 ұпай алды. Екінші курста ол орташа есеппен ойын басына 32,7 ұпай жинады. Ол NCAA I дивизионы тарихында төрт маусым қатарынан ойын басына 25 ұпайдан көп алған алғашқы ойыншы атанды. NCAA I дивизионындағы мансабында 3165 ұпай жинаған ол барлық уақыттағы ұпай тізімінде 5-орында, тек Пит Маравич, Фриман Уильямс, Лайонел Симмонс және Крис Клемонстан кейін қалады.

НБА және КБА

Форд 1994-95 жылғы НБА маусымында «Филадельфия 76ers» командасы сапында бес ойын өткізді, олар оны 1993 жылғы НБА драфтында жалпы есеп бойынша 32-ші нөмірмен таңдады. Осыған дейін ол 1993-94 жылдары «Сиэтл Суперсоникс» командасы үшін алты ойын өткізген. 1993-94 және 1994-95 НБА маусымдарында Форд Континентальдық баскетбол лигасы (CBA) «Три Сити Чинук» командасы үшін өнер көрсетті. «Чинук» сапындағы бірінші жылында ол орта есеппен ойын басына 22,8 ұпай жинады, сондай-ақ CBA бірінші командасының құрамына ілікті және «Жылдың жаңа ойыншысы» атағын жеңіп алды. 1994-95 маусымында Форд «Чинук» командасы үшін орта есеппен ойын басына 24,0 ұпай жинады.

Еуропалық атаққа жетудің алғашқы қадамдары

1995–96 маусымда Форд испан бірінші лигасының «Пеньяс Уэска» клубымен келісімшарт жасасты. Алайда, ол тамаша баскетбол ойнап, Испан лигасындегі ойындарда орташа есеппен 25,1 ұпай жинағанына қарамастан, команданың лигадан түсіп қалдыруын болдырмады. Келесі маусым Форд үшін өзінің дағдыларын көрсету мүмкіндігі болды, сол кезде Еуропаның ең бәсекеге толы ұлттық лигасы – Грекия баскетбол лигасы. Ол маусымды «Папагу» клубымен өткізіп, команданы тоғызыншы орынға жеткізді, сонымен қатар грек жарысының үздік мергені атанды, бір ойында 23,9 ұпай жинады. Дегенмен, еуропалық деңгейдегі даңқ, ұлы мерген ойлағаннан гөрі алыс болды. 1997–98 маусымының басында оған лейкемия диагнозы қойылды, осылайша «Папагу» клубы келісімшартты бұзуға мәжбүр болды. Емделуі Фордқа бүкіл маусымды қажет етті, бірақ ол одан да көп үлес қоса алатынына сенімді болды. Ол Грекияның баскетбол аренасында қалуға тырысып жатқан дәстүрлі грек клубы «Спортингпен» бір жылдық келісімшартқа қол қойды. Дарынды қорғаушы команданың лайықты он бірінші орынға ие болуына көмектесті, бірақ ең бастысы, ол өте керемет жолмен ауруына қарсы тұрды. Форд 1999–2000 жылғы Грекия баскетбол лигасы маусымы алдында грек клубы «Никас Перистеримен» екі жылдық келісімге келді, бұл ойынды бұрынғы клубтарына қарағанда әлдеқайда жоғары амбициялары бар командада ойнады. Бұл ойыншы клуб тарихындағы маңызды тұлғаға айналатыны сөзсіз. Форд Грекия лигасындағы ойындарда орташа есеппен 22,7 ұпай жинап, «Перистериді» лигада бесінші орынға жеткізді. Сонымен қатар, ол еуропалық деңгейдегі жарыста алғаш рет өнер көрсетіп, Еуропалық үшінші деңгейдегі FIBA Korać Кубогының 1999–2000 маусымында ойнады, онда 20,7 ұпай жинады және командасымен жарыстың топ-16-сына жетті, бірақ «Адекко Эстудиантес» клубынан жеңіліс тапты.

Еуропа лигасының қазіргі дәуіріндегі ең үздік бомбардирі

Фордтың нағыз өркендеген маусымы Перистери сапындағы екінші маусымы, 2000–01 жылдары болды. Команда 2000–01 маусымда Грекия баскетбол лигасының титулы үшін күресті және лигада үшінші орынды иеленді, ал ол лиганың ең құнды ойыншысы деп танылды. Параллельдікпен, клуб Euroleague баскетбол EuroLeague 2000–01 маусымына да қатысты, және Форд еуропалық деңгейдегі ең жоғары лигада алғаш рет ойнағанда өте жақсы өнер көрсетті. Ол бір ойында орташа есеппен 26 ұпай жинап, EuroLeague-дің үздік мергені атанды және жарыс плей-оффтарында Тау Керамикаға қарсы 41 ұпай жинады, сол түні командасының 79 ұпайының жартысынан астамын енгізді. Тау плей-офф сериясын екі ойынмен жеңіп, жартылай финалға өтті, бірақ Фордтың көрсеткіші қазір EuroLeague тарихына енді. Соңында, All EuroLeague 2000–01 бірінші командасына енгені, үлкен мойындаумен қатар, супержұлдыз мәртебесіне ресми кіріспе болды. 2001–02 маусымында грек EuroLeague-нің қуатты клубы Олимпиакос Фордқа бір жылдық келісімшарт бойынша 1 миллион доллар таза табыс ұсынды. Оның міндеті – 1997 жылы үш жүлде алғаннан бері ешқандай жеңіске жетпеген команданы қайтадан жеңіске жеткізу болды. Форд келісімге қол қойды, нәтижелері бірден байқалды: ол Грекия кубогында 20 ұпай, 7 нәтижелі пас және 3 дойбырмен Бодироганың Панатинаикосын жеңіп алды, ал кубок финалында Маруссиді 66–74 есебімен жеңіп, 24 ұпай, 10 дойбыр және 3 нәтижелі пас берді. 2001–02 маусымында Олимпиакос EuroLeague-дің үздік 16 кезеңіне өтті және EuroLeague Final Four-ға жетуге бір ойын жетіспеді. Форд Олимпия Люблянамен өткен ойында 85–89 есебімен жеңіліске ұшырады, бірақ ол сол түні 21 ұпай, 9 дойбыр және 5 нәтижелі пас берді. Ол тағы да EuroLeague-дің үздік мергені атанды, ойынға орташа есеппен 24,8 ұпай жинады және All EuroLeague 2001–02 екінші командасына енді. Маусым АЕК-ке қарсы Грекия лигасының чемпионат финалында жеңіліспен аяқталды, Форд жарақат алғандықтан серияның соңғы екі маңызды ойынына қатыса алмады. Олимпиакос 2002–03 маусымында EuroLeague үшін өзгерді. Грецияның ірі EuroLeague клубтары 2004 жылғы Афина Олимпиадасына дайындалу үшін ареналарын жаңартуға байланысты бюджеттерін қысқартуға мәжбүр болды. Осының салдарынан олар лигада бәсекеге қабілеттілігін жоғалтты. Фордтың Олимпиакоспен келісімшарты жаңартылмады, ол итальян лигасының EuroLeague үміткері Mens Sana Siena клубымен жаңа келісімшартқа қол қойды. Форд жаңа командасына тез бейімделді, бірақ EuroLeague-дегі ұпай орташасы 17,9 ұпайға дейін төмендеді, дегенмен ол 2002–03 жылғы All EuroLeague бірінші командасына енді, өйткені Сиена 2003 жылғы EuroLeague Final Four-ға жолдама алды. Айыныштысы, Форд Бенетон Тревизоға қарсы жартылай финалдағы ең нашар ойындарының бірін өткізді: ол 15 ұпай жинады, 19 лақтырудың тек 5-ін енгізді. Оның 7 дойбыры мен 2 ұрлығы командасына Бенетонның кедергісін жеңуге жеткіліксіз болды, олар өте қарқынды ойында 62–65 есебімен жеңілді. 2002–03 маусымында Италия лигасында Форд ойынға орташа есеппен 19,1 ұпай жинады, ал Сиена лигада төртінші орынды иеленді.

Соңғы маусым және өлім

Лейкемияның қанағаттандырмас деңгейде болғанына қарамастан, Форд 2003–04 маусымында «Скаволини Пезаро» командасымен Италия лигасында ойнады. Италия лигасындағы ойынға орташа есеппен 22,2 ұпай жинаған Форд соңғы маусымында «Скаволинидің» Италия лигасында төртінші орынға ие болуына көмектесті, бұл команданы келесі маусымдағы Еуролигаға және Италия кубогының күміс жүлдесіне қатысуға мүмкіндік берді, тіпті ол өлімге жуық болса да. Еуролигадан зейнеткерлік туралы хабарлағаннан кейін Форд 32 жасында лейкемиядан қайтыс болды. Оның артында әйелі Паула, қызы Квекеншиа және ұлдары Карлдерек, Альфонсо кіші қалды. Фордты құрметтеп, Еуролига жылдың ең көп ұпай жинаған ойыншысы үшін арналған трофейін «Альфонсо Форд Еуролиганың үздік сұрмергені» деп атады. Фордтың өлімінен кейін «Скаволини Пезаро» командасына келген Чарльз Смит келесі маусымда осы жүлдені жеңіп алды.