Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Индонезия провинциясы
Индонезия провинциясы
Province of Indonesia
the province of Indonesia
Малуку – Индонезия провинциясы. Ол Малуку аралдарының орталық және оңтүстік аймақтарын қамтиды. Малуку провинциясының ең үлкен қаласы және астанасы – кішкентай Амбон аралында орналасқан Амбон қаласы. Ол тікелей солтүстікте Солтүстік Малуку, Оңтүстік-Батыс Папуа және Батыс Папуамен, батыста Орталық Сулавесимен және Оңтүстік-Шығыс Сулавесимен, оңтүстікте Банда теңізімен, Австралиямен, Шығыс Тимормен және Шығыс Нуса-Тенгерамен, ал шығыста Арафура теңізімен, Орталық Папуамен және Оңтүстік Папуамен шектеседі. Жер ауданы 57803,81 км², ал 2010 жылғы халық санауы бойынша осы провинцияның жалпы халқы 1 533 506 адамды құрады, 2020 жылғы халық санауы бойынша 1 848 923-ке дейін өсті, 2023 жылдың ортасы бойынша ресми бағалау (іс жүзінде барлық қалалар мен аудандар бойынша жыл ортасының ресми бағалауларының қосындысы) 1 908 753 адамды көрсетті. Малуку – Индонезияның шығысында орналасқан. Малукуда екі негізгі дін бар, атап айтқанда, 2020 жылғы халық санауы бойынша провинция халқының 52,85%-ы мұсылмандыққа, ал 46,3%-ы (39,4%-ы протестанттық және 7,0%-ы католиктік) христиандыққа сенетін халыққа. Төрт патшалық кейіннен кеңейіп, бүкіл Солтүстік Малуку аймағын (қазіргі анықтама бойынша) және Сулавеси мен Жаңа Гвинеяның бір бөлігін қамтығанмен, кеңейту аймағы бастапқыда Малуку терминіне кірмеген. Бұл тек Хальмахераның батысындағы төрт негізгі бұршақ өндіретін аралдарға қатысты: Тернате, Тидор, Моти және Макиан. Бакан оңтүстікке қарай, ал Хальмахерадағы Джайлоло да Малукуға кіретін төрт патшалықтың жергілікті космологиямен байланысты ырымдық төрт бөлігін құрады. Малуку сөзінің этимологиясы осы күнгейінше толыққанды анықталмаған және көптеген сарапшылар арасында пікірталас тудырып келеді. Малуку сөзі алғаш рет 1365 жылы жазылған ежелгі явандық мақтау өлеңі – Нагаракретагамада кездеседі. 14-ші ырғақтың 5-ші шумағында Малоко деп аталады, оны Пигео Тернате немесе Молукка аралдарымен байланыстырды. Бір теория бойынша, Малуку атауы «Maluku Kie Raha» түсінігінен шыққан. «Раха» сөзі «төрт» дегенді білдіреді, ал «кие» сөзі «тау» дегенді білдіреді, яғни Тернате, Тидор, Бакан және Джайлоло (Хальмахера) тауларының төртіншісін білдіреді, олардың әрқайсысының өз коланосы (жергілікті патшалардың лауазымы) бар. Сондықтан, Малуку «Moloku» сөзінен туындауы мүмкін, ол «ұстау» немесе «қарсы алу» дегенді білдіреді. Осы контексте «Moloku Kie Raha» сөзінің мағынасы «төрт таудың конфедерациясы» болып табылады. Алайда, «локу» түбір сөзі жергілікті малай тіліндегі креол сөзінен шыққан, сондықтан ол жергілікті тілден емес. Басқа мүмкіндік – «Малоко» сөзі «Ма», яғни «демеу» және «Локо», яғни «аумақ» сөздерінің біріккен түрі болуы мүмкін. «Maloko Kie Raha» фразасы «төрт тауға ие болған жер/дүние» дегенді білдіреді.
Maluku is a province of Indonesia. It comprises the central and southern regions of the Maluku Islands. The largest city and capital of Maluku province is Ambon on the small Ambon Island. It is directly adjacent to North Maluku, Southwest Papua, and West Papua in the north, Central Sulawesi, and Southeast Sulawesi in the west, Banda Sea, Australia, East Timor and East Nusa Tenggara in the south and Arafura Sea, Central Papua and South Papua in the east. The land area is 57803.81 km2, and the total population of this province at the 2010 census was 1,533,506 people, rising to 1,848,923 at the 2020 census, the official estimate as at mid 2023 (actually, the sum of the official mid year estimates for all the cities and regencies) was 1,908,753. Maluku is located in Eastern Indonesia. Maluku has two main religions, namely Islam which at the 2020 census was adhered to by 52.85% of the population of the province and Christianity which is embraced by 46.3% (39.4% Protestantism and 7.0% Catholicism). Although the four kingdoms subsequently expanded and covered the entire North Maluku region (as now defined) and parts of Sulawesi and New Guinea, the area of expansion was originally not included in the term Maluku. This only referred to the four main clove producing islands to the west of Halmahera: Ternate, Tidore. Moti and Makian. Bacan further to the south, and Jailolo on Halmahera, were also commonly included in Maluku Proper, the four kingdoms forming a ritual quadripartition with connotations to local cosmology. The etymology of the word Maluku is not very clear, and it has been a matter of debate for many experts. The first recorded word that can be identified with Maluku comes from Nagarakretagama, an Old Javanese eulogy of 1365. Canto 14 stanza 5 mentioned Maloko, which Pigeaud identified with Ternate or Moluccas. A theory holds that the name Maluku comes from the concept of "Maluku Kie Raha". "Raha" means four, while "kie" here means mountain, referring to 4 mountains of Ternate, Tidore, Bacan, and Jailolo (Halmahera), which have their own kolano (title for local kings). Therefore, the Maluku can come from: "Moloku" here meaning to grasp or hold. In this context, the meaning of "Moloku Kie Raha" is "the confederation of four mountains". However, the root word "loku" comes from local Malay creole word for a unit, therefore not from an indigenous language. The other possibility is that the word "Maloko" is a combination of "Ma", meaning "support" and "Loko" referring to the area. The phrase "Maloko Kie Raha" means "the place/world which has four mountains".
Колонияға дейінгі кезең
Бұл аймақты алғаш рет кем дегенде 40 000 жыл бұрын меланезиялықтар қоныстанған, қазір олар Әлифуру тайпалары деп белгілі. Бұл халық Малукудың түпкі тұрғындары, австронезиялықтардың кейінірек қоныстануымен бірге. 14 ғасырдың басында Маджапахит патшалығы теңіз арқылы Оңтүстік-Шығыс Азияны биледі. Сол кезде Явадан келген саудагерлер Малукудағы дәмдеуіш саудасын өздеріне қаратып алды. Мин әулеті тұсында Малукудан алынған дәмдеуіштер түрлі өнер туындыларында және тарих еңбектерінде көрсетілді. В. П. Гренвельдт салған "Гунгун Дупа" атты картинасында Малуку – мақтанышқа толы жасыл таулы аймақ ретінде бейнеленген, ол оңтүстік-шығыс теңізінің ортасындағы құнарлы жер сияқты. Марко Поло Суматраға сапары барысында Малукудағы қырыққабат саудасын да сипаттаған.
The region was first settled by Melanesians at least 40,000 years ago, collectively now known as the Alifuru tribes. These people are the indigenous inhabitants of Maluku, along with the later Austronesian migration. At the beginning of the 14th century the Majapahit Kingdom ruled maritime Southeast Asia. At that time, traders from Java monopolized the spice trade in Maluku. During the Ming dynasty, spices from Maluku were introduced in various works of art and history. In a painting by W. P. Groeneveldt, titled Gunung Dupa, Maluku, is described as a green mountainous region filled with cloves – an oasis in the middle of the southeastern sea. Marco Polo also described the clove trade in Maluku during his visit to Sumatra.
Колониялық дәуір
Малукуға алғаш рет 1512 жылы португалдар келді. Сол кезде Антонио де Абреу мен Франсиско Серрао басқарған екі португал флоты Банда және Пенью аралдарына қонды. Жергілікті тұрғындармен және патшалармен, атап айтқанда Тернат аралындағы Тернат сұлтанатымен қарым-қатынас орнатқаннан кейін, португалдарға Пикаолиде, сондай-ақ ескі Хиту мемлекеті мен Амбон аралындағы Мамалада бекіністер салуға рұқсат берілді. Португалдар католицизмді таратумен бірге монополияға ие болды. Атақты миссионерлердің бірі – Франциск Ксавье. 1546 жылдың 14 ақпанында Амбонға келген ол, кейін Тернатеге сапар шегіп, 1547 жылы Малуку аралдарындағы аралдарды аралап, католицизмді таратумен айналысты. 1570 жылы португалдар мен тернатеяндардың арасы суықтап, 5 жылға созылған (1570–1575) сұлтан Бабулламен соғыс басталды. Молукка аралдарының португалдарға қарсы тұруын голландтар Малукуда бекініп алу үшін пайдаланды. 1605 жылы голландтар португалдарды Амбондағы қорғанысын Стивен ван дер Хагенге, ал Тидордағысын Себастьянс Корнелиске беруге мәжбүр етті. Сонымен қатар, Серам аралындағы Камбелодағы британдық бекінісін голландтар қиратты. Бұл голландтарға Малуку аймағының көп бөлігін бақылауға мүмкіндік берді. 1602 жылы Голланд Шығыс Үндістан компаниясының (VOC) құрылуымен голландтардың Малукудағы беделі артып, Голландия Малукудың жалғыз билеушісіне айналды. VOC операциялық бөлімінің бастығы Ян Питерсзуон Коэннің басшылығымен Малукудағы мақұқ саудасы 350 жылға жуық VOC бақылауында болды. Осы мақсатта VOC португалдарды, испандықтарды және британдықтарды ығыстырудан тартынбады. Он мыңдаған молуккалықтар VOC-тің қатыгездігінің құрбаны болды. Наполеон соғыстары кезінде британдықтар Нидерланды француздықтардың билігінде болғандықтан Малукуды басып алды. 1814 жылғы ағылшын-голландиялық келісімнен кейін британдықтар Малукуды голландтарға қайтарды. Голландтар 1817 жылы қайта келді. 1817 жылы голландтардың оралуы молуккалықтардың күшті қарсылығын тудырды. Бұл екі ғасыр бойына қалыптасқан саяси, экономикалық және әлеуметтік жағдайлардың нашарлығына байланысты болды. Амбон аралдарының молуккалықтары Томас Матулессидің басшылығымен қаруға көтерілді, ол бұрынғы британдық армияның майор-сержанты болғандықтан Капитан Паттимура атағын алды. 1817 жылдың 15 мамырында Сапаруа аралындағы Форт-Дюрстедке шабуыл жасалып, резидент Йоханнес Рудольф ван ден Берг пен оның отбасы қаза тапты. Патимураға Филип Латумахина, Энтони Рибок және Саид Ордерс көмектесті. Патимураның жеңісі туралы жаңалық Малукудың барлық айманында халықтық қарсылықты күшейтті. Паулюс Тиахау мен оның қызы Марта Кристина Тиахау 1999 жылдың қаңтар айында христиан және мұсылман қауымдары арасында қақтығыс басталды, ол екі тараптың да бейбіт тұрғындарға қарсы соғыс пен зұлымдықтарға ұласты. Сонымен, негізгі соғысушылар екі діннің де діни ополченялары болды, оның ішінде жақсы ұйымдастырылған исламшыл Ласкар Джихад және Индонезия үкіметінің әскери күштері. Бұл қақтығыс Малукудың 2,1 миллион халқына елеулі әсер етті. Малино келісіміне дейін Халықаралық дағдарыс тобының бағалауынша, Молуккадағы төрт жылдық ұрыстардан 700 000 адам жер аударылды, бұл кем дегенде 5000 адамның өмірін жалмады деп есептеледі. Бұл Индонезия мемлекеті құрылғаннан бергі босқындардың ең көп саны және 2002 жылдың ақпанында Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасы мәлімдеген 1,4 миллион ішкі босқындардың көп бөлігін құрады. Қақтығыстың мерзімі әдетте 1999 жылдың басындағы Реформация дәуірінің басталуынан 2002 жылдың 13 ақпанында Малино II келісіміне қол қойылғанға дейін саналады.
The first Europeans to arrive in Maluku were the Portuguese, in 1512. At that time two Portuguese fleets, under the leadership of António de Abreu and Francisco Serrão, landed in the Banda Islands and the Penyu Islands. After they established relations with local residents and kings, such as the Sultanate of Ternate on the island of Ternate, the Portuguese were given permission to build fortifications in Pikaoli, as well as the old Hitu State, and Mamala on Ambon Island. The Portuguese gained a monopoly while at the same time carrying out the spread of Catholicism. One of the famous missionaries was Francis Xavier. Arriving in Ambon on February 14, 1546, then traveling to Ternate, arriving in 1547, visiting islands in the Maluku Islands to spread Catholicism. The relationship between the Portuguese and Ternatean broke down in 1570, resulting in a war with Sultan Babullah that lasted for 5 years (1570–1575), causing the Portuguese to be expelled from Ternate and were driven to Tidore and Ambon. The resistance of the Moluccas to the Portuguese was used by the Dutch to gain a foothold in Maluku. In 1605, the Dutch managed to force the Portuguese to surrender their defenses in Ambon to Steven van der Hagen and at Tidore to the Sebastiansz Cornelisz. Similarly, the British fortress in Kambelo, Seram Island, was destroyed by the Dutch. Giving the Dutch control of most of the Maluku region. The Dutch position in Maluku grew stronger with the establishment of the Dutch East India Company (VOC) in 1602, and since then the Netherlands has become the sole ruler in Maluku. Under the leadership of Jan Pieterszoon Coen, Chief of Operations of the VOC, the clove trade in Maluku was under VOC control for almost 350 years. For this purpose, the VOC did not hesitate to expel the Portuguese, Spanish and the British. Tens of thousands of Moluccans were victims of VOC brutality. During the Napoleonic Wars, British forces captured Maluku as the Netherlands were under French occupation. After the Anglo Dutch Treaty of 1814, the British returned Maluku to the Dutch. The Dutch returned in 1817. The return of the Dutch in 1817 evoked strong resistance from the Moluccans. This was due to political, economic and social relations conditions that had been bad for two centuries. Moluccan people of the Ambon Islands rose up and took up arms under the leadership of Thomas Matulessy who was given the title Kapitan Pattimura, a former major sergeant of the British army. On May 15, 1817, an attack was launched against Fort Duurstede on Saparua island, resulting in the death of Resident Johannes Rudolph van den Berg and his family. Pattimura was assisted by Philip Latumahina, Anthony Ribok, and Said Orders. The news of this Pattimura's victory aroused the spirit of popular resistance throughout Maluku. Paulus Tiahahu and his daughter Martha Christina Tiahahu Inter communal fighting broke out between Christian and Muslim communities in January 1999, cascading into what could be described as all out warfare and atrocities against the civilian population committed by both sides. The main belligerents were therefore religious militia from both faiths, including the well organised Islamist Laskar Jihad, and Indonesian government military forces. The conflict had a significant effect upon the 2.1 million people of greater Maluku. Leading up to the Malino agreement, the International Crisis Group estimated that 700,000 people had been displaced by the four years of fighting in the Moluccas which is thought to have claimed a minimum of 5,000 lives. This constituted the largest movement of refugees since the federation of the Indonesian state and the majority of the 1.4 million Internal refugees reported in February 2002 by the World Food Programme. The duration of the conflict is generally dated from the start of the Reformasi era in early 1999 to the signing of the Malino II Accord on February 13, 2002.
География
Малуку солтүстікте Солтүстік Малукумен, шығыста Батыс Папуамен, батыста Оңтүстік-Шығыс Сулавеси және Орталық Сулавесимен, оңтүстікте Шығыс Тимор және Австралиямен шектеседі. Жалпы аумағы 527 191 км² теңіз және 57 803,81 км² құрлықтан тұрады, яғни Малукудың шамамен 90% теңіз аумағын құрайды. Архипелаг провинциясы ретінде Малукуда 559 арал кіреді, олардың ішінде салыстырмалы түрде ірі аралдар бар: Серам (18 625 км²), Буру (9 000 км²), Ямдена (5 085 км²) және Ветар (3 624 км²). Теңіз суларының басымдығы Малукуға басқа провинциялармен және айналасындағы елдермен өзара әрекеттесуге мүмкіндік береді. Малуку аралдарында тропикалық муссондық климат орналасқан, бұл климатқа кең теңіз суларының болуы зор әсер етеді және ол жергілікті климаттық маусымдармен үйлеседі. Амбон, Туал және Саумлаки метеорологиялық станцияларындағы орташа температура сәйкесінше 26,80°C, 27,70°C және 27,40°C. Ең төменгі температуралар сәйкесінше 24,00°C, 24,70°C және 23,80°C, ал Туалдағы орташа ылғалдылық 85,4%-ға жетеді. Саумлаки метеорологиялық станциясының мәліметтері бойынша орташа ылғалдылық 80,2%-ды құрайды. Амбон аймағының топографиясы жағалаудан тұрғын үйлерге дейін көбінесе тегіс. Амбонның құрлық морфологиясы жазық, төбелі, дөңгелек, таулы және таулы болып келеді, көлбеу беткейлері көбінесе жұмсақ. Жазық жерлердің еңісі 0–3%, төбелі жерлердің еңісі 3–8%, дөңгелек жерлердің еңісі 8–15%, төбелі жерлердің еңісі 15–30%, ал таулы жерлердің еңісі 30%-дан жоғары. Орталық Малуку ауданы, Батыс Серам және Шығыс Серамда топография көбінесе төбелі. Еңіс 0–2%, көлбеу/толқынды 3–15%, шамалы көлбеу 15–40% және тік 40%. Оңтүстік-Шығыс Малуку ауданының топографиясы жазықтарға, төбелерге және тауларға бөлінеді, еңістері: тегіс (0–3%), тегіс/төбелі (3–8%), төбелі (8–15%), шамалы көлбеу (15–30%) және тік (>50%). Теңіз бетінің биіктігі үш классқа бөлінеді: төмен биіктіктегі аймақ (0–100 м), орташа биіктіктегі аймақ (100–500 м) және жоғары биіктіктегі аймақ (>500 м). Буру ауданының топографиясы көбінесе 15–40% және 40% еңісті төбелі және таулы, ал қалған бөлігі әртүрлі биіктікте. Ең биік тау шыңы Барудың солтүстік-батысындағы Капаламада аймағында орналасқан, оның биіктігі теңіз деңгейінен 2736 метр. Одан кейін 1000 метрден жоғары биіктіктегі Рана көлі орналасқан, Рана көлінің биіктігі шамамен 700–750 метрге жетеді. Ландшафттық тәсілді қолдана отырып, Буру ауданы жазықтардың, жағалау төбелерінің және таулардың биік және көлбеу түрлерін қамтиды.
Maluku is bordered by North Maluku in the north, West Papua in the East, Southeast Sulawesi and Central Sulawesi in the West, and the nation of Timor Leste and Australia in the south. While the total area consists of 527,191 km2 of sea area, and 57,803.81 km2 of land area, or in other words around 90% of Maluku is sea area. As an archipelago province, Maluku has 559 islands, which include some relatively large islands: Seram (18,625 km2), Buru (9,000 km2) Yamdena (5,085 km2) and Wetar (3,624 km2). With the dominant condition of regional waters, Maluku is very open to interacting with other provinces and surrounding countries. Maluku islands have a tropical monsoon climate, this climate is greatly influenced by the presence of vast marine waters and takes place in tune with the climatic season there. The average temperature based on Meteorological stations in Ambon, Tual and Saumlaki are C 26.80, 27.70 C and 27.40 C. Minimum temperatures are 24.00, 24.70 C and 23.80 C, respectively, while the temperature Tual, the average humidity reaches 85.4% when recording Saumlaki Meteorological Station shows the average humidity is 80.2%. The topography of the average condition of the Ambon region is rather flat, starting from the coast to residential areas. The mainland morphology of Ambon also varies from flat, bumpy, bumpy, hilly and mountainous with soft steep slopes to slightly dominant. The flat area has a slope of 0–3%, corrugated slope 3–8%, corrugated area 8–15%, hilly area 15–30% slope elevation and mountainous area greater than 30%. As for the Central Maluku Regency, West Seram and East Seram, the topography is generally hilly. 0–2%, tilt / wavy 3–15% rather steep 15–40% and very steep 40%. Topography in the Southeast Maluku Regency is divided into plains, hills and mountains with flat slopes (0–3%), flat / bumpy (3–8%), bumpy (8–15%), rather steep (15–30%) and very steep (> 50%). The height of the sea surface area is divided into three classes, namely in the low altitude area (000–100 m elevation), middle (100–500 m), and high altitude (> 500 m). The topography of Buru Regency is mostly hilly and mountainous with a slope of 15–40% and 40%, the remaining height is from ordinary varieties. The highest mountain peak is located in the Kapalamada region north west of Buru with an altitude of 2736 meters above sea level (ASL), after Lake Rana with a height of more than 1000 meters above sea level, Lake Rana is estimated at around 700–750 meters above sea level. Using a landscape approach, Buru district is classified above, the coastal hills of the plains and mountains include varieties of highlands and slopes.
Әкімшілік бөлімшелер
1999 жылы регенттіктің солтүстік бөліктері бөлініп, жаңа Солтүстік Малуку провинциясын (Малуку Утара) құрғаннан кейін, Малуку провинциясы екі регенттік (Орталық Малуку және Оңтүстік-Шығыс Малуку) және Амбон қаласынан тұрды. Бірақ 1999 жылдың 4 қазанында Буру регенттігі Орталық Малукудан, ал Оңтүстік-Шығыс Малукудың Батыс регенттігі Оңтүстік-Шығыс Малукудан бөлініп, екі жаңа регенттік құрылды. 2003 жылдың 18 желтоқсанында (Заң 40/2003 бойынша) Шығыс Серам және Батыс Серам регенттіктері құрылды. 2007 жылдың 17 шілдесінде Туал қаласы Оңтүстік-Шығыс Малукудан бөлінді, ал 2008 жылдың 24 маусымында тағы екі регенттік құрылды: Оңтүстік Буру регенттігі Бурудың бір бөлігінен және Оңтүстік-Батыс Малуку регенттігі Оңтүстік-Шығыс Малукудың бір бөлігінен. Оңтүстік-Шығыс Малукудың Батыс регенттігінің қалған бөлігі 2019 жылдың 23 қаңтарында Танимбар аралдары регенттігі деп қайта аталды. Осылайша, Малуку провинциясы қазіргі уақытта тоғыз регенттікке (кабупатен) және Амбон мен Туалдың екі қаласына (кота) бөлінген, олар провинцияның он және он бірінші әкімшілік деңгейлерін құрайды. Регенттіктер мен қалалар, олардың әкімшілік орталықтары, аумақтары және 2010 жылғы және 2020 жылғы халық санауы бойынша халық саны, сондай-ақ 2023 жылдың ортасы үшін ресми бағалаулар төменде келтірілген. Кестеде әр қаланың немесе регенттіктің аудандарының (кекаматан) және ауылдарының (қалалық келурахан және ауылдық деса) саны да көрсетілген. КодВилайя Қаланың немесе Регенттіктің атауы Аймақ (км²) 2010 жылғы санақ бойынша халық саны 2020 жылғы санақ бойынша халық саны 2023 жылдың ортасы бойынша халық саны Аудан саны Ауыл саны HDI2022 81.71 Амбон қаласы (Кота Амбон) 0.816 81.72 Туал қаласы (Кота Туал) (Кей аралдарында) 0.686 81.07 Ару аралдары (Кепулауан Ару) Добо 0.642 81.04 Буру регенттігі Намеле 0.694 81.01 Орталық Малуку регенттігі (Малуку Тенга) Масохи 0.718 81.05 Шығыс Серам регенттігі (Серам Багиан Тимур) Була немесе Датаран Хунимоа 0.650 81.09 Оңтүстік Буру регенттігі (Буру Селатан) Намороле 0.653 81.02 Оңтүстік-Шығыс Малуку регенттігі (Малуку Тенгара) Ланггур (Кей аралдарында) 0.668 81.08 Оңтүстік-Батыс Малуку регенттігі (Малуку Барат Дая) Тиакур (Лети аралдарында) 0.630 81.03 Танимбар аралдары регенттігі (Кепулауан Танимбар) Саумалаки (Танимбар аралдарында) 0.634 81.06 Батыс Серам регенттігі (Серам Багиан Барат) Пиру немесе Датаран Хунипопу 0.666
Following the splitting off of the northern parts of the regency in 1999 to form the new North Maluku Province (Maluku Utara), the residual province of Maluku was composed of two regencies (Central Maluku and Southeast Maluku) and the City of Ambon, but on 4 October 1999 two new regencies were created with the separation of Buru Regency from Central Maluku, and of Southeast Maluku West Regency from Southeast Maluku. Three additional regencies were created on 18 December 2003 (under Law 40/2003) East Seram Regency and West Seram Regency, both from parts of Central Maluku, and Aru Islands Regency from part of Southeast Maluku (which was thus left to comprise just the Kai Islands. On 17 July 2007 the City of Tual was separated from Southeast Maluku, and on 24 June 2008 two further regencies were created South Buru Regency from part of Buru, and Southwest Maluku Regency from part of Southeast Maluku West. The residual part of Southeast Maluku West Regency was subsequently renamed the Tanimbar Islands Regency on 23 January 2019. Thus the province of Maluku is currently divided into nine regencies (kabupaten) and the two cities (kota) of Ambon and Tual, which form the tenth and eleventh regency level administrative divisions. The regencies and cities, with their administrative capitals, are listed below with their areas and their populations at the 2010 census and at the 2020 census, together with the official estimates for mid 2023. The table also includes the numbers of districts (kecamatan) and villages (urban kelurahan and rural desa) in each city or regency. KodeWilayah Name ofCity or Regency Capital Area inkm2 Pop'n 2010 census Pop'n 2020 census Pop'n mid 2023 estimate No. of districts No. of villages HDI2022 81.71 Ambon City (Kota Ambon) 0.816 81.72 Tual City (Kota Tual)(in the Kei Islands) 0.686 81.07 Aru Islands (Kepulauan Aru) Dobo 0.642 81.04 Buru Regency Namlea 0.694 81.01 Central Maluku Regency (Maluku Tengah) Masohi 0.718 81.05 East Seram Regency (Seram Bagian Timur) Bula or Dataran Hunimoa 0.650 81.09 South Buru Regency (Buru Selatan) Namrole 0.653 81.02 Southeast Maluku Regency (Maluku Tenggara) Langgur, in the Kei Islands 0.668 81.08 Southwest Maluku Regency (Maluku Barat Daya) Tiakur, in the Leti Islands 0.630 81.03 Tanimbar Islands Regency (Kepulauan Tanimbar) Saumlaki, in the Tanimbar Islands 0.634 81.06 West Seram Regency (Seram Bagian Barat) Piru or Dataran Hunipopu 0.666
Ұлты
Көне заманнан бері Малуку халқының көп бөлігі басқа этностармен, атап айтқанда еуропалықтармен (әдетте Нидерланды, Португалия және Испания) араласқан. Содан кейін арабтар кеңінен таралды, себебі бұл аймақ 2300 жыл бойы шетелдік елдердің билігінде болды және жаңа ұрпақтар дүниеге келді. Бұл енді таза меланезиялық нәсіл емес, бірақ меланезиялық Алифуру мәдениетін сақтап, оның дәстүрімен өмір сүреді. Еуропалықтар мен арабтармен мәдени және нәсілдік араласудың нәтижесінде Малуку – Шығыс Нуса Тенгерадан басқа, Индонезиядағы ең көп ұлтты халыққа ие аймақ болып саналады. Көптеген молуккалықтар Нидерланды сияқты шетелдерден келген тегін сақтап қалған (Ван Аффлен, Ван Рум, Де Ванна, Де Кок, Книсмейер, Гасперс, Рамши, Пейер, Зилжстра, Ван дер Веден, т.б.), Португалиядан (Да Коста, Де Фретес, Кью, Карлиано, Де Соуза, Де Карвальхо, Парейра, Курбоа, Франдесколли, т.б.), Испаниядан (Оливьера, Диас, Де Хесус, Сильвера, Родригес, Монтефалькон, Мендоса, Де Лопес, т.б.) және тікелей Хадрамауттан келген арабтар (Әл Кафф, Әл Шатиб, Бахмид, Бакуреиз, Бахасан, Әл Кадри, Алайдрус, Ассегафф, т.б.). Бүгінде Малуку халқы тек Индонезияда ғана емес, әлемнің түрлі елдерінде де таралған. Көптеген адамдар шетелге көшуге түрлі себептермен мәжбүр болған, олардың ең танымал себебі – 1950 жылдары молуккалықтардың Еуропаға кең көлемде қоныс аударуы және қазірге дейін сонда тұруы. Тағы бір себеп – жақсырақ, білімді өмір сүру, басқа ұлт өкілдеріне үйлену, олар кейіннен қоныстанған және басқа жарты шарда жаңа молуккалықтардың ұрпақтары дүниеге келген. Бұл Малуку экспатрианттарын үлкен қауымдастықтарда кездестіруге болады, олар Нидерландыда (молуккалықтар үшін Малуку жерінен кейін екінші отан саналады), Суринамда және Австралияда шоғырланған. Индонезияның басқа аймақтарындағы Малуку қауымдастығын Медан, Палембанг, Бандунг, Үлкен Джакарта, Орталық Ява, Йогьякарта, Шығыс Ява, Макассар, Купанг, Манадо, Шығыс Калимантан, Соронг және Джаяпурада табуға болады.
Since ancient times, many of the Maluku people already had mixed blood with other ethnic groups, namely with Europeans (generally the Netherlands, Portugal and Spain), then the Arabs were very common considering this area had been controlled by foreign nations for 2,300 years and gave birth to new descendants, which is no longer a pure Melanesian race but still inherits and lives with the Melanesian Alifuru style. Because of this mixture of culture and race with Europeans and Arabs, Maluku is the only Indonesian territory that is classified as an area that has the largest multiracial population other than East Nusa Tenggara. Many Moluccans still retained foreign surnames from foreign countries such as the Netherlands (Van Afflen, Van Room, De Wanna, De Kock, Kniesmeijer, Gaspersz, Ramschie, Payer, Ziljstra, Van der Weden, etc. ), Portugal (Da Costa, De Fretes, Que, Carliano, De Souza, De Carvalho, Pareira, Courbois, Frandescolli, etc. ), Spain (Oliviera, Diaz, De Jesus, Silvera, Rodriguez, Montefalcon, Mendoza, De Lopez, etc.) and Arabic directly from Hadramaut (Al Kaff, Al Chatib, Bachmid, Bakhwereez, Bahasoan, Al Qadri, Alaydrus, Assegaff, etc.) Today, the people of Maluku are not only found in Indonesia but are spread in various countries in the world. Most of those who migrate abroad are due to various reasons, of which the most classic was the large scale movement of the Moluccans to Europe in the 1950s and settled there until now. Another reason is to get a better, more knowledgeable life, marrying and marrying other nations, who later settle down and have generations of new Moluccas in the other hemisphere. These Maluku expatriates can be found in quite large communities and are concentrated in several countries such as the Netherlands (which is considered the second homeland by the Moluccas other than the land of Maluku itself), Suriname, and Australia. The Maluku community in other regions of Indonesia can be found in Medan, Palembang, Bandung, Greater Jakarta, Central Java, Yogyakarta, East Java, Makassar, Kupang, Manado, East Kalimantan, Sorong, and Jayapura.
Тіл
Малукуда, әсіресе Амбонда қолданылатын тілдерге шетел тілдерінің әсері болған, көбінесе бұрын Малукуға келген, тіпті оны басып алып, отарлаған саяхатшылардың әсерінен. Олар испан, португал, араб және голланд мемлекеттері болды. Амбон тілі Малукудағы лингва франка ретінде Малуку провинциясының көбісіне түсінікті, ал Шығыс Индонезияның басқа халықтарына, мысалы Тернате, Манадо, Купанг және т.б. біртіндеп түсініледі. Себебі амбон тілі Солтүстік Сулавеси, Солтүстік Малуку, Шығыс Нуса Тенгера провинцияларындағы және Индонезия Папуасының алты провинциясындағы басқа тілдермен байланысты. Индонезия Республикасының Біртұтас мемлекетінің ресми тілі және бірлік тілі ретінде индонезия тілі мемлекеттік органдарда, мектептерде, мұражайлар, әуежайлар және порстар сияқты ресми және қоғамдық іс-шараларда қолданылады. Малуку – Индонезиядағы ең ірі архипелаг, бірақ оның 90% су, ал 10% ғана құрлық. Малуку провинциясы мен Солтүстік Малуку провинциясы бірге Малуку аралдарын құрайды. Бірін-бірінен ұзақ қашықтықта орналасқан көптеген аралдар осы провинцияда қолданылатын тілдердің әртүрлілігіне әкеледі. Амбон және индонезия тілдерінен басқа Малукуда кең таралған тілдердің кейбіреулері:
The languages used in Maluku, especially in Ambon, has been influenced by foreign languages, often by explorers who have visited and even occupied and colonized Maluku in the past. The nations were the Spanish, Portuguese, Arabic and Dutch. The Ambonese language, as the lingua franca in Maluku, has been understood by almost all residents of Maluku Province and generally, little by little, is understood by other East Indonesian people such as those in Ternate, Manado, Kupang, etc. because Ambonese is related to other languages in the provinces of North Sulawesi, North Maluku, East Nusa Tenggara and the six provinces of Indonesian Papua. Indonesian, as the official language and language of unity in the Unitary State of the Republic of Indonesia (NKRI), is used in official and formal public activities such as in government offices and in schools and in places such as museums, airports and ports. Maluku is the largest archipelago in all of Indonesia, although this area is 90% water and only 10% land. Maluku Province and North Maluku Province together compose the Maluku Islands. The large number of islands that are separated by long distances from each other also results in the increasingly diverse languages used in this province. Some of the most common languages spoken in Maluku apart from Ambonese and Indonesian are:
Батыс Серам ауданындағы Пиру, Серуаван, Камариан және Румберу тұрғындары қолданатын вемале тілі. Алуне тілі Батыс Серам ауданындағы Тала, Мала және Малева су арналарында қолданылады. Серам аралының оңтүстігінде нуаулу тайпасы сөйлейтін нуаулу тілі Эльпапутих шығанағы мен Телук Телутих аралығында орналасқан. Атиаху тілі үш этностың, соның ішінде нуаулу руының (Атиаху, Вэринама және Батуаса) Шығыс Серам ауданында қолданылады. Сети тілі сети халқы Солтүстік Серам және Шығыс Телутиде, сондай-ақ Шығыс Серамда сауда тілі ретінде қолданылады. Таранган тілі Ару аралдары аймағында сөйленеді.
Wemale language, used by residents of Piru, Seruawan, Kamarian, and Rumberu in the West Seram Regency. Alune language is used in three water streams, namely Tala, Mala and Malewa in the West Seram Regency area. Nuaulu language, spoken by the Nuaulu tribe in the south of Seram Island, is between Elpaputih Bay and Teluk Telutih. Atiahu language, used by three ethnic groups, which also included the Nuaulu family, namely Atiahu, Werinama, and Batuasa in the East Seram Regency. Seti language is spoken by the Seti people, in North Seram and East Teluti, and also as a trade language in Eastern Seram. Tarangan language, spoken in the Aru Island region.
Экономика
Макроэкономикалық тұрғыдан алғанда, Малукудың экономикалық жағдайы жыл сайын жақсарып келеді. Мұның бір көрсеткіші – ЖІӨ-нің артуы. 2003 жылы Малукудың жалпы ішкі өнімі 3,7 триллион рупияны құрады, ал 2004 жылы 4,05 триллион рупияға дейін өсті. 2004 жылғы экономикалық өсім 4,05 пайызды көрсетті, ал 2005 жылы 5,06 пайызға жетті. Малуку провинциясының географиялық орналасуы, бизнес-инвестициялық мүмкіндіктер тұрғысынан қарағанда, балық шаруашылығы және теңіз секторындағы табиғи ресурстар Малукудағы негізгі бизнес ретінде пайдаланылуы мүмкін. Бұдан өзге, мал шаруашылығы және плантациялар, сауда және туризм секторлары, сондай-ақ қызмет көрсету саласының жоғары сату құны мен бизнес әлеуеті бар. Қазіргі таңда Малуку экономикасында ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және балық шаруашылығы басымдық құрайды, олардың үлесі жалпы өнімнің шамамен 25,00 пайызын құрайды. Мемлекеттік қызмет, қорғаныс және міндетті әлеуметтік қамсыздандыру саласы шамамен 21 пайызды құрайды. Бизнес және бөлшек сауда; автокөліктер мен мотоциклдерді жөндеу және қызмет көрсету саласы 12,59 пайыз, ал құрылыс секторы 7,41 пайыз үлеске ие.
Macroeconomically, Maluku's economic conditions tend to improve every year. One indicator is, among others, an increase in the value of GDP. In 2003 Maluku's GRDP reached 3.7 trillion rupiah and then increased to 4.05 trillion in 2004. Economic growth in 2004 reached 4.05 percent and increased to 5.06 percent in 2005. The geographical condition of Maluku Province when viewed from the strategic side of business investment opportunities can be predicted that natural resources in the fisheries and marine sector can be used as prima donna businesses in Maluku, in addition to other sectors such as livestock and plantation subsector, trade sector and tourism sector as well as the service sector entirely has a high selling value and business potential. Currently the economy of Maluku is dominated by agriculture, forestry and fisheries that contribute to about 25.00 percent of the total. Government service sector, defence and compulsory Social Security contribute to roughly 21 percent. The business field and retail trade; cars and motorcycles repair & services at 12.59 percent; construction sector contributes 7.41 percent.
Музыка
Танымал музыкалық аспаптар – Тифа (барабанның бір түрі) және Тотобуанг, олар Тифа тотобуанг деп аталатын ансамбльде бірге ойнатылады. Тифадан Тотобуангқа дейінгі әр музыкалық аспаптың өзгеше функциялары бар және олар бір-бірін толықтырып, ерекше музыкалық бояу тудырады. Алайда, бұл музыкада Тифа аспабы басым рольде. Ол Тифа, Тифа Джекир, Тифа Дасар, Тифа Потонг, Тифа Джекир Потонг және Тифа Бас, сондай-ақ үлкен Гонг пен Тото Буангтан – бірнеше тесігі бар үстелге орналасқан шағын гонгтар жиынтығынан тұрады. Бұған қоса, Биа Скин (Shellfish) деп аталатын үрмелі аспап та бар. Малуку мәдениетінде Укулеле сияқты ішекті аспаптар да кездеседі, оны АҚШ-тағы Гавай мәдениетінде де табуға болады. Бұл Малуку музыкасының өзіне тән ерекшелігінен көрінеді, ол өткеннен бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. Гавай аспаптары поп-әндерде де, Катреджи сияқты дәстүрлі билерге сүйемелдеуде де қолданылады. Сават – тағы бір музыкалық аспап. Сават – Малуку және Таяу Шығыс мәдениеттерінің үйлесімі. Бірнеше ғасыр бұрын арабтар Малукуға ислам дінін тарату үшін келді, соның нәтижесінде мәдениеттер, оның ішінде музыка да араласты. Бұл араб музыкалық аспаптарына тән домбыра мен сыбызғы сияқты Сават аспаптарында айқын байқалады. Музыкалық аспаптардың алуан түрлілігінен бөлек, молуккалықтар ән салу өнерімен де даңқ алады. Олар ежелден дәстүрлі билерге әнмен сүйемелдеп келеді. Индонезия мен Нидерландыда Бройри Песулима, Дэниел Сахулека, Рут Саханая, Эрик Папиляя, Глен Фредли сияқты көптеген танымал молуккалық әншілер бар.
The famous musical instruments are Tifa (a type of drum) and Totobuang, played together in an ensemble called a Tifa totobuang. Each musical instrument from Tifa to Totobuang has different functions and supports each other to give birth to a very distinctive color of music. But this music is dominated by Tifa musical instruments. It consists of Tifa, Tifa Jekir, Tifa Dasar, Tifa Potong, Tifa Jekir Potong and Tifa Bas, plus a large Gong and Toto Buang which is a series of small gongs placed on a table with several holes as a buffer. There is also a wind instrument namely Bia Skin (Shellfish). In the culture of Maluku, there are also stringed instruments namely Ukulele and that can also be found in the Hawaiian culture in the United States. This can be seen when Maluku music from the past until now still has a characteristic in which there is the use of Hawaiian musical instruments both in pop songs and in accompanying traditional dances such as Katreji. Other musical instruments is the Sawat. Sawat is a blend of Maluku culture and Middle Eastern culture. In a few centuries ago, the Arabs came to spread Islam in Maluku, then there was a mixture of cultures including music. It is evident in several Sawat musical instruments, such as Tambourines and Flutes that characterize Arabian music instruments. Outside of the variety of musical instruments, Moluccan people are famous for being good at singing. Since long ago they have often sung in accompanying traditional dances. There are many famous Moluccan singers in both Indonesia and the Netherlands, such as Broery Pesulima, Daniel Sahuleka, Ruth Sahanaya, Eric Papilaya, Glen Fredly, etc.
Билеу
Молукка аралдарындағы атақты би – Какалеле. Бұл би Молукка аралдарының күшін көрсетеді. Оны әдетте ер адамдар Паранг пен Салаваку (Қалқан) ұстап орындайды. Сагу пальмасының жапырақтары қолданылатын Саурека Река сияқты басқа билер де бар. Алты әйел билейтін биге өте дәлдік пен жылдамдық қажет, және ол өте қызықты музыкалық ырғақпен сүйемелденеді. Жастар бірлестігін бейнелейтін би – Катрежи. Катрежи биін әйелдер мен ерлер жұп болып, түрлі күшті және қызықты қозғалыстармен орындайды. Бұл би жалпы еуропалық билерге ұқсас, себебі Катрежи – еуропалық (португал және голланд) мәдениетінің Малуку мәдениетімен аккультурациясы. Бұл әр түрлі еден үлгілері мен қозғалыстарда көрініс табады, олар әлі де португал және голланд тілдерін екі тілділік процесі ретінде пайдаланады. Бұл биге скрипка, бамбук флейтасы, укулеле, каракас, гитара, тифа және бас гитара сүйемелдейді, музыкалық үлгісі батыс (еуропалық) үлгісіне жақын. Бұл биді Малуку халқы бүгінге дейін орындайды. Катрежиден басқа, еуропалық әсердің танымал түрі – Полонез. Оны молуккалықтар үйлену тойларында жұптармен, шеңбер құрып, кез келген жастағы адам орындай алатын жеңіл қозғалыстармен билейді. Сонымен қатар, "Қабысқан бамбук биі" де бар. Қабысқан бамбук биі – Сули ауылынан шыққан ерекше, сиқырлы би. Бидің ерекшелігі – бишілерге бамбук жүктелген, ол бақылаусыз қозғалады, және оны кез келген адам билей алады.
The famous dance from the Moluccas is the Cakalele which describes the might of the Moluccas. This dance is usually performed by adult men while holding Parang and Salawaku (Shield). There are also other dances like Saureka Reka that use the sago palm fronds. The dances performed by six women really need accuracy and speed while accompanied by a very interesting musical rhythm. The dance which is a depiction of youth association is Katreji. Katreji dance is played in pairs between women and men with varied energetic and interesting movements. This dance is almost the same as European dances in general because Katreji is also an acculturation of European (Portuguese and Dutch) culture with Maluku culture. This is more evident in every signal in changing floor patterns and movements which still use Portuguese and Dutch as a process of bilingualism. This dance is accompanied by a violin instrument, bamboo flute, ukulele, karakas, guitar, tifa, and bass guitar with a more prominent western (European) musical pattern. This dance is still performed by the people of Maluku until now. In addition to Katreji, the famous European influence is Polonaise, which is usually carried out by Moluccans at the time of marriage by each party member in pairs, forming a circle formation and carrying out light movements that can be followed by everyone, both young and old. In addition, there is also a Crazy Bamboo Dance. Crazy bamboo dance is a special dance that is magical, originating from Suli Village. The uniqueness of this dance is that the dancers are burdened by bamboo which can move uncontrollably and this dance can be followed by anyone.
Танымал мәдениетте
Img19 – Windows Vista тұсқағазы, Индонезияның Малуку аймағында түсірілген. Тұсқағазда мұхиттың алдында пальма ағашы бейнеленген, оны Марк Льюис суретке түсірген және Getty Images лицензиясымен алынған. Осы тұсқағаздың кең экранды нұсқасы img34.
Img19, a wallpaper of Windows Vista, is taken in Maluku, Indonesia. The wallpaper depicts a palm tree in front of the ocean, taken by Mark Lewis, and was licensed from Getty Images. A widescreen version of the wallpaper is img34.