Кіріспе
Жапон сумо күресін реттеуші орган – Жапон сумо қауымдастығы (日本相撲協会), кейде JSA немесе NSK деп қысқартылады, Жапониядағы кәсіби сумо күресін (озумо, 大相撲 деп аталады) басқарады және бақылайды. Бұл қауымдастық Жапон Білім, Мәдениет, Спорт, Ғылым және Технология министрлігінің (MEXT) қарауында. Нақты айтқанда, қауымдастық турнирлер өткізу арқылы сумо күресінің дәстүрін және әділдігін сақтап, дамытады. Қауымдастықтың мақсаттары – спортты дамытуға қажетті құралдарды жасау, сондай-ақ осы іс-шараларға қажетті жабдықтарды ұстау, басқару және пайдалану. Сондықтан JSA экономикалық мәселелерді ұйымдастыру үшін Kokugikan Service Company, жаттығулар мен оқытуды ұйымдастыру үшін Sumo School, ал сумо күресінің тарихын және артефакттарын сақтау үшін Sumo мұражайы сияқты еншілес компанияларды басқарады. Бірқатар дау-дамақтардан кейін қауымдастық соңғы онжылдықтарда көптеген реформаларды жүзеге асырды. ТОК
The Japan Sumo Association (日本相撲協会), sometimes abbreviated JSA or NSK, is the body that operates and controls professional sumo wrestling (called ōzumō, 大相撲) in Japan under the jurisdiction of the Japanese Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology (MEXT). This means concretely that the Association maintains and develops sumo traditions and integrity by holding tournaments and The purposes of the Association are also to develop the means dedicated to the sport and maintain, manage and operate the facilities necessary for these activities. Therefore, the JSA operates subsidiaries such as the Kokugikan Service Company to organize its economic aspects, the Sumo School to organize training and instruction or the Sumo Museum to preserve and utilize sumo wrestling records and artefacts. Following a number of scandals, the Association has implemented numerous reforms in recent decades. TOC
Шолу
Бұл қауымдастықтың тарихы ежелгі синтоизм обрядтарына дейін жетеді. 1925 жылы ірі турнирлерде "Принц-регент кубогын" (кейін Император кубогы) табыстау үшін құрылған қауымдастық, 2014 жылы арнайы заңды тұлғаға, содан кейін қоғамдық мүдделерді қорғайтын заңды тұлғаға айналды.
Тарих
Бұл қауымдастық ежелден бері мол өнім алу үшін дұға ету рәсімі ретінде өткізіліп келген синтоизмнің ырымдарынан (немесе мерекелерінен) бастау алады. Сумоның бұл бастапқы түрі Синдзи-зумо (神事相撲) деп аталды. 1757 жылы, Хореки дәуірінде, қауымдастықтың негізі "Эдо сумо Кайшо" (江戸相撲会所) ретінде қаланды, кейін Токио сумосы деп аталды. Эдо дәуірінде сумо жекпе-жектері (кандзин сумо, 勧進相撲 деп аталады) провинцияларды дамыту (жаңа көпірлер, храмдар, киелі орындар және басқа да қоғамдық ғимараттарды салу немесе жөндеу) немесе ойын-сауық үшін қаражат жинау мақсатымен жиі өткізілді. Сумо күресі самурайлардың арасында да белсенді түрде жаттығу түрі ретінде таралды, бұл – буке сумо (武家相撲) деп аталатын жауынгерлік дайындық еді. Жергілікті билеушілер, яғни даймё, сумоны бақылап, одан қаржылық пайда көретін. Күресшілерге олардың көрсеткен қорғауы мәртебелі болудың кепілі болды. Рикишилер феодалдардың вассалдары болып тағайындалып, феодалдық доменнің чемпиондарымен қатар самурайларға айналды. Шогун Токугава Иэясу "көшедегі" сумоны тыйым салуды және сумоны тек қайырымдылық мақсатында (кандзин сумосын жалғастыру) өткізуді қалады. Бұл іс-шаралардан түскен қосымша табыспен күресшілерге сыйлық берілді. 1761 жылдан бастап жазбаша рейтингтер, яғни бандзуке енгізілді, ал осы рейтингтерді ұйымдастырған лордтардың ассамблеясы толыққанды ұйымға айнала бастады. Осы кезде сумо "озумо" (大相撲), "үлкен сумо" немесе кәсіби сумо деп аталды. Сумо даймёнің күшін көрсеткендіктен, лордтар спортты қалыпқа келтіріп, какаэ (抱え) деп аталатын жүйе бойынша күресшілерді өздеріне қарату үшін келіссөздер жүргізе бастады. Бірте-бірте ақсүйек үйлер (олардың ішіндегі ең танымал Йошида әулеті) осы танымал ойын-сауықтың үстемдігін қамтамасыз ету үшін демеушілік әдістерін әзірлеуге кірісті. 18-шы ғасырда лицензиялар енгізіле бастады, нәтижесінде якодзуна (1789 жылы) немесе тате гёдзи дәрежелері құрылды; екеуі де бүгінгі күні де сақталған. 19-шы ғасырда Мейдзи реставрациясының көшбасшылары шогунатты және оны қолдаған феодалдық жүйені жойды. Жаңа жағдайға бейімделу және өмір сүру үшін лордтар бүгінгі күні белгілі жалақы және директорлар жүйесін енгізді. 1884 жылы император Мейдзи сумо турнирлерін қолдауға кірісті, бұл сумо күресінің ұлттық шара ретінде танылуына көмектесті. Алайда, спортты реттейтін лордтардың ықпалы азайғандықтан, параллель ұйымдар турнирлердің өз түрін әзірлеуге кірісті. 1869 жылы Осака сумо қауымдастығы (大坂相撲協会, Ōsaka zumou kyōkai) құрылды, бұл сумо тарихын қайталайтын бәсекелестікті тудырды. Әр қауымдастықтың өз тарихы мен өзгерістері болды. Мысалы, 1888 жылдан 1895 жылға дейін Онаруто және Шингари бастаған "Кокаку гуми" (廣角組) Осака сумосынан бөлініп шықты. 1925 жылдың желтоқсанында Токио сумосы Үлкен Жапония Сумо қауымдастығына (大日本相撲協会, Dai Nihon Sumō Kyokai) айналды. 1927 жылдың қаңтар айында Осака сумосы ұзақ құлдыраудан кейін Үлкен Жапония Сумо қауымдастығымен бірікті. Токиодан келген 88 ақсақал мен Осакадан келген 22 ақсақал бірігіп, алғашқы ортақ турнирді ортақ бандзукемен Хацу башо (қаңтар турнирі) кезінде өткізді. 1925 және 1926 жылдары бірігуге дейін екі ұйымдағы рикишидің салыстырмалы күшін бағалау үшін үш бірлескен турнир өткізілді. Осака сумосы нашар деген пікірді растай отырып, Токио лагері басымдықпен жеңіске жетті, ал Осака сумосындағы озеки сияқты жоғары дәрежелі күресшілер жаңа біріктірілген рейтингте үшінші макушита дивизионына түсті. Алайда, екі жақтан да йокодзуналар сақталды, өйткені оларды төмендетудің мұндай жағдайы болған емес, бұл Осака сумосының беделін сақтап қалуға мүмкіндік берді. Сол жылы қауымдастықтың бірінші төрағасы, генерал-лейтенант Хиросе Масанори тағайындалды. 1933 жылдан 1937 жылға дейін Үлкен Жапония Сумо қауымдастығы Шуньчжуен оқиғасы кезінде қысқа уақытқа бөлінді. Күршікшілердің ереуілі Девануми ичимон мүшелерінің Кансай Сумо қауымдастығын (関西角力協会, Kansai Kakuryoku Kyokai) құруына әкелді. Кейіннен сепаратистік бірлестік тарады. 1944 жылы сумо әлемінен бірінші мұрагер таңдалды және бұрынғы Цуненохана қауымдастықтың төрағасы болды. Соғыстан кейін қауымдастық одан әрі жаңартылды. Сумо ұлттық спорт ретінде қарастырылғандықтан, 1958 жылы қауымдастық Білім, мәдениет, спорт, ғылым және технология министрлігіне қарасты арнайы корпоративтік ұйым ретінде қосылды және Жапония Сумо қауымдастығы деп аталды. 2014 жылы ол Қоғамдық мүддеге негізделген корпоративтік ұйымға айналды.
Миссиялар
Сумо дәстүрі мен тәртібін сақтау және дамыту үшін Ассоциация негізінен қаңтар, наурыз, мамыр, шілде, қыркүйек және қараша айларында бәсекелестік турнирлер (хонбашо деп аталады) өткізуге жауапты. Сондай-ақ, Ассоциация өңірлік турларды ұйымдастырады. Жапон сумо қауымдастығы осы турнирлерді әр жыл сайын әртүрлі мақсаттармен өткізеді. Басты турнирлер теледидар арқылы көрсетіліп, жарыстарды тарату арқылы сумо спортына деген қызығушылықты сақтауға көмектеседі. Ал джунгёлер күрескерлердің танымалдылығын арттыру үшін маңызды және жанкүйерлерге олармен жүзбе-жұмбақ кездесулерге мүмкіндік береді. Ассоциация сондай-ақ heya жүйесі немесе Сумо мектебі арқылы күрескерлерді іздеуге, оқытуға және даярлауға жауапты. Оның қызметі «Мемлекеттік мүддедегі корпоративтік бірлестіктер мен мемлекеттік мүддедегі корпоративтік қорларды тіркеу туралы» заңның (2006 жылғы №49 заң) әкімшілік органымен бекітілген және реттелген. Профессор Марк Д. Вест Ассоциацияның ұйымдастырылуын «формалды құқықтық ережелер мен бейресми әлеуметтік нормалардың күрделі желісі» деп сипаттады, ал Ассоциацияның ережелерді қолдануы немесе нормаларға көшуі «салыстырмалы тиімділікті есептеуге» негізделген. Жапон азаматтығы да міндетті талап. Әр үлес нақты бір есіммен байланысты, және сумо әлемінде бұрынғы күрескер сол есіммен танылады, көбінесе ояката қосымшасымен. Ассоциация мүшелерін ағылшын тілінде көбінесе ақсақалдар деп атайды. Ең табысты рикиши, бұрынғы йокодзуналар үшін қалыпты сатып алудан ерекшелік жасалады, оларға «бір буындық» ақсақалдық үлес (ичидай тошиори деп аталады) ұсынылуы мүмкін, олар Ассоциациядағы дәстүрлі үлесті пайдаланбай және зейнеткерлік міндеттерін күрес атымен атқара алады. Бұл ерекшелік жүйесі енгізілгеннен бері үш бұрынғы күрескер (Тайхо, Китануми және Таканохана) осы мәртебеге ие болды. Төртіншісі, Чийонофудзиге осы мәртебе ұсынылды, бірақ ол қалыпты үлесті таңдап, Коконое ояката болды. Бұл төртеуі де мансаптарында жиырмадан астам турнирде жеңіске жеткен. Ассоциация мүшелері жалақы алады және өздерінің және Ассоциацияның жұмысын қамтамасыз етуге міндетті, ең төменгі деңгейде билет сатудан және қауіпсіздік жұмысынан бастап, жоғары деңгейде Ассоциация бөлімдерінің бірін директор ретінде басқаруға дейін. Осы мүшелерге ғана жаңа сумо күресшілерін даярлауға құқық берілген. Олар жаттығу орталығын ашу немесе қабылдау арқылы осы жұмысты атқарады, ол (асылы beya деп өзгертілген) негізін қалаушының ақсақалдық есімін алады. Осылайша, Девануми ояката Девануми беяның иесі болады. Әдетте, Ассоциация мүшелерінің шамамен 50%-ы өз беясына ие, ал қалғаны біреуге қосылып, негізгі иесіне көмектесуге міндетті. Ассоциацияның ең жоғары лауазымды мүшелері өздерінің Ассоциациядағы міндеттеріне назар аударып, беяның күнделікті басқаруын басқа біреуге тапсырады. Егер аға ояката осылай істегісі келсе, екеуі есімдерін алмастыруға келісе алады, осылайша беяға беделді атау сақталады. Соңғы мысал 1996 жылы болды, Ассоциация төрағасы Девануми ояката (бұрынғы йокодзуна Саданояма) Девануми беясын басқарған Сакайгава оякатамен (бұрынғы секиваке Вашуяма) есім алмастырды. Ассоциация мүшелері де әртүрлі дәрежелерге бөлінеді. Зейнеткерлікке шыққан жаңа мүше тошиори дәрежесінде (көбінесе ояката деп аталады) бапкерлік мансабын бастайды, бұрынғы озеки және йокодзуналардан басқа, оларға автоматты түрде Комитет мүшесі дәрежесі беріледі. Ассоциацияның ең жоғары лауазымды мүшелері Комитет мүшелері болып табылады. Барлық мүшелер алпыс бес жасқа толғанда зейнеткерлікке шығуға міндетті (директорлар кеңесі бекіткен жағдайда бес жылға ұзарту мүмкін), содан кейін олар өз есімін талаптарға сай келген басқа адамға бере алады. Жоғарыда аталған бір реттік мүшелік жағдайында есім жоғалады. Тошиори кабу жүйесі сияқты, олардың саны да шектеулі.
Консультативтік орган
Бұл ұйымға Йокодзуна кеңесі деп аталатын консультативтік орган қосылады. Бөлімнің міндеті: Йокодзуна кеңесі – Қауымдастықтан тыс сарапшылардан құралған, рикишилерді йокодзуна дәрежесіне көтеру жөнінде ұсыныс беретін ұйым.
Сайлаулар
Тошийори кабу Ассоциацияның жұмыс істеуі үшін қажет, себебі ақсақалдар (хиогиин кай деп аталатын сенімгерлер кеңесіне жиналған) Ассоциация басқармасына дауыс береді. Сайлау процесіне бапкерлер таралған астаналардың топтасуы зор әсер етеді. Әр астана ичимон, яғни тайпа құрамына кіреді. Қазіргі уақытта бес ичимон бар, олардың әрқайсысы жетекші астанасының атын алып жүреді: Деваноуми, Исегахама, Нишоносеки, Такасаго және Токицуказе. Ичимон – квазисаяси топтар ретінде танылады, әр тайпа әр сайлау кезеңінде Ассоциация басқармасындағы онға жуық лауазымға үміткерлерді ұсынады. Әдетте, әр дауыс ичимонның мүддесіне бағынады, сондықтан ірі тайпалар көбінесе Ассоциация төрағалығын иеленеді. Дегенмен, бұрынғы күрескердің танымалдылығы да өтінімге қатысты бағалауда маңызды рөл атқарады. Мысалы, бұрынғы йокозуна Таканохана 2018 жылы кішкентай ичимонның басшысы болғанына қарамастан, директорлыққа бес рет тікелей сайлауда жеңіске жетті. Астаналар ичимон арасында тең бөлінбеген. 2022 жылғы қазан айының мәліметі бойынша, Нишоносекиде 15 астана болса, Деваноумиде 35 ояката (ақсақал) тіркелген. Алайда, ичимон ұзақ өмір сүрмеді және 2018 жылы Таканоива ісінен кейін таратылды. 2018 жылға дейін ресми ичимонға жатпайтын, немесе шала коалициялар болды, бірақ 2018 жылы Ассоциация барлық астаналардың қазіргі ичимонның біріне тиесілі болуын міндеттеді.