Кіріспе

Ежелгі Фессалия қаласы

Пелузиум (Ежелгі Египет: pr jmn; /, romanized: Peremoun, немесе , romanized: Sin;) Египеттің Нил дельтасының шығыс шебіндегі маңызды қала болды, қазіргі Порт-Саидтың оңтүстік-шығысында орналасқан. Ол Рим провинциясының астанасы және митрополит архиепископтығына айналды, сондай-ақ бірнеше католик титулдық орын және Шығыс православиелік белсенді архиепископтық ретінде сақталды.

Орналасқан жері

Пелузиум теңіз жағалауы мен Нил дельтасының батпақтары арасында, теңізден шамамен екі жарым шақырым қашықтықта жатқан. Б.з.б. бірінші ғасырында порты құмға көміліп, жағалау сызығы ежелгі шекарасынан асып кеткендіктен, қала үшінші ғасырда да Жерорта теңізінен кем дегенде төрт шақырым жерде орналасқан. Айналасындағы жерлердің басты өнімі – зығыр, ал "линум Пелусиакум" (Плинийдің "Табиғат тарихы", XIX. 1. s. 3) көп мөлшерде және өте жақсы сапалы болған. Пелузиум сонымен қатар Пелузий сусынын деп аталатын сыраның ерте өндірушісі ретінде де белгілі болған. Пелузиум – Мысырды Сирия және теңізден қорғаған, шекарадағы маңызды бекініс және күшті орын болған. Осының салдарынан, қала Мысырға басып кірген кез келген жаудың шабуылына тікелей ұшырады; ол көп рет қоршауға алынып, қабырғаларының төңірегінде бірнеше ірі шайқастар болған.

Археологиялық зерттеулер

Пелузиумдегі алғашқы қазба жұмыстары 1910 жылы басталды және француз египтологы Жан Кледат жүргізді, ол сонымен қатар бүкіл аумақтың жоспарын да жасады. 1980 жылдары Мұхаммед Абд әл Максуд басшылығымен египеттік зерттеушілер, сондай-ақ француз тілшісі және тарихшысы Жан Ив Каррес Маратрей жұмыс істеді. Египеттік экспедиция 3-ғасырға жатқан мозаикасы бар римдік моншаларды тапты. 1991 жылы аумақты кесіп өтетін Бейбітшілік каналын салу жоспарланғандықтан, археологиялық іздестіру жұмыстары басталды. Жобаға қатысқан әлемнің түрлі елдерінен келген бірнеше мекемелерге Пелузиум және оның төңірегіндегі аймақтағы өз секторы, яғни «Үлкен Пелузиум» деп аталатын аймақ берілді. Египеттік команда римдік театр мен византиялық базиликаны зерттеді; швейцариялықтар зерттеу жүргізді; британдықтар аумақтың оңтүстік бөлігінде, ал канадалықтар – батыс бөлігінде жұмыс істеді. 2003 жылдан 2009 жылға дейін Варшавадағы Жерорта теңізі археологиясы университетінің Польша орталығының экспедициясы 2-3 ғасырлардағы «Ұлы театр» және кейінгі кезеңдегі тұрғын үйлерді зерттеді. 2019 жылы египеттік археологиялық миссия Пелузиум қаласының басты көшелерімен қатар, 2500 шаршы метрлік қызыл кірпіш пен әк тастан салынған грек-римдік ғимаратты тапты. Ғимараттың ішкі безендірілімінде 60 см қалыңдығы бар үш дөңгелек отыру орындарының қалдықтары сақталған. Археолог Мостафа Вазиридің сөзіне қарағанда, ғимарат азаматтар өкілдерінің жиналыстары немесе Пелузиум Сенаты Кеңесінің кеңсесі ретінде пайдаланылған болуы мүмкін. 2022 жылы археологтар Зевс Касиосқа арналған ғибадатхананың қалдықтарын тапты. Зерттеушілер бұл ғибадатхананың бар екенін білген, өйткені 1900 жылдың басында Жан Кледат ғибадатхананың бар екенін көрсететін грек жазуларын тапқан, бірақ ғибадатхананың қираған қалдықтары алғаш рет осы кезде табылды.

Дін тарихы

Пелузиум ("Сін, Мысырдың күші" деп аталған) Киелі кітаптағы Езекиел кітабының 30:15 тарауында есімдерін табады. Пелузиум ерте заманда христиан епископтарының орталығы болған. Оның епископы Дорофей 325 жылы Никея соборында қатысқан. 335 жылы Марк Александриялық Афанасийді қолдағандығы үшін жер аударылды. Оның орнына келген Панкратий, ариандық идеологияның жақтасы, 351 жылы Сирмиумдағы екінші соборда болды. Пелузиумның кейбір келесі епископтары да ортодокстар тарапынан еретик деп есептелді. Рим провинциясы Августамниқа Приманың астанасы болған Пелузиум, шіркеулік жағынан провинцияның митрополиттік орталығы еді. Пелузиум бүгінгі күнге дейін Шығыс православие шіркеуінің митрополиттік епархиясы болып табылады. Александрияда туған Исидор Пелузийский (шамамен 450 ж. қайтыс болған), аскет болып, Пелузиумның жанындағы тауға қоныстанды, ол Шөл әкелері дәстүрінде болды. Пелузиум қазіргі таңда Католик шіркеуінің тізімінде Латын шіркеуі мен Шығыс католик мелкиттік шіркеуі үшін митрополиттік титул архиепископтығы ретінде сақталған.