Кіріспе
1955 жылғы 2 санатты Атлантикалық дауыл. «Диана» дауылы – Атлантикалық мұхитындағы алғашқы дауыл, салдарынан тікелей және жанама зиян (бизнес пен жеке табыстың жоғалуы) 1 миллиард доллардан асты (1955 жылғы доллармен, бүгінгі шақта бұл сомаға тең). Дауыл 7 тамызда Кіші Антиль аралдары мен Кабо-Верде арасында пайда болған тропикалық толқыннан қалыптасты. Бастапқыда «Диана» батыс-солтүстік бағытта қозғалды, қарқындылығы айтарлықтай өзгермеді. Бірақ солтүстік-шығысқа бұрылғаннан кейін күшін күшейтіп, 12 тамыздағы ең жоғары жел жылдамдығы сағатына 165 км/сағ (105 миль/сағ) жетіп, 2 санатты дауылға айналды. Батысқа қайта бұрылып әлсіреген «Диана» 17 тамызда Солтүстік Каролина штатының Уилмингтон қаласына жақын жерге күшті тропикалық дауыл ретінде соқты. Бұл оқиғадан бес күн бұрын дәл осы аймақта «Конни» дауылы болған еді. Құрлыққа енгеннен кейін «Диана» әлсіреп, АҚШ-тың ауа райы бюросы одан әрі қирату қаупінің төмендегенін хабарлады. Дауыл солтүстік-шығысқа бет бұрып, Атлант мұхитының жылы сулары АҚШ-тың солтүстік-шығысында рекордтық жауын-шашынға себепкер болды. 19 тамызда «Диана» Нью-Йорк қаласының оңтүстік-шығысынан Атлант мұхитына қайта оралды, екі күннен кейін экстарпопикалық дауылға айналып, 23 тамызға дейін толығымен тарап кетті. «Дианадан» ең көп зардап шеккен аймақ – Солтүстік Каролина, онда жағалау аймақтары су тасқынына ұшырады, бірақ жел мен жаңбырдан көп зиян болған жоқ. Вирджинияда дауыл әлсірегеннен кейін ылғалдылық сақталып, Блю-Ридж тауларымен өзара әрекеттескеннен кейін қатты жаңбыр жауды, бұл құбылыс орографиялық көтерілу деп аталады. Су тасқыны Потомак өзенінің бойындағы жолдар мен төмен жатқан аймақтарға зиян келтірді. Делавэр штатының ең солтүстік бөлігі де тұщы су тасқынына ұшырады, бірақ көршілес штаттарға қарағанда бұл зиян аз болды. «Диана» әсерінен Пенсильвания штатының шығысында қатты жаңбыр жауып, Поконос таулары мен Делавэр өзенінің бойындағы су тасқыны штат тарихындағы ең ірі су тасқынына айналды. Су тасқыны салдарынан 150-ге жуық жол және теміржол көпірлері қирады, 30 бөгет бұзылды немесе жойылды. Бродхед өзенінің суы жазғы лагерьді толығымен жауып, 37 адамның қаза болуына себепкер болды. Пенсильвания штатында осы апаттан 101 адам қаза тауып, шамамен 70 миллион доллар (1955 жылғы АҚШ доллары) көлемінде зиян келтілді. Жаңа Жерси штатының солтүстік-батыс бөлігін де су басып, жүздеген адамдар эвакуацияланды, соның ішінде 1831 жылы салынған бірнеше көпірлер қирады. Нью-Йорк штатының оңтүстік-шығысында дауылдың салдары байқалды, бірақ олар аз болды. «Дианадан» ең көп зардап шеккен штат – Коннектикут, онда жауын-шашын мөлшері Торрингтон маңында 428 мм-ге жетті. Дауыл штат тарихындағы ең үлкен су тасқынына себепкер болды, нәтижесінде штат екіге бөлінді, көпірлер қирады және байланыс жолдары үзілді. Барлық ірі өзендер мен аңғарлар суға батты, ал 30 өзен өлшегіштер рекордтық деңгейге жеткенін көрсетті. Коннектикут өзеніндегі су деңгейі Хартфордта 9,3 метрге (30,6 фут) жетті, бұл сол жердегі үшінші ең жоғары көрсеткіш. Су тасқыны Уинстед қаласының орталық бөлігінің көп бөлігін жойды, оның көп бөлігі қайта салынбады. Род-Айленд штатындағы Вунсокет қаласы рекордтық жоғары толқындар мен су тасқынынан қатты зардап шекті. Массачусетс штатында су тасқыны 1938 жылғы Жаңа Англия дауылынан асып түсті, бірнеше бөгеттер бұзылып, көршілес қалалар мен жолдар суға батты. Жаңа Англия аймағында 206 бөгет зақымдалып немесе қирады, ал 7000-ге жуық адам жарақат алды. Еліміз бойынша «Диана» апатынан кем дегенде 184 адам қаза тауып, 813 үй қирады, ал 14000 үй қатты зақымдалды. Дауылдан кейін сегіз штат федералдық апат аймағы деп жарияланды, ал «Диана» атауы зейнеткерлікке жіберілді.
Hurricane Diane was the first Atlantic hurricane to cause more than an estimated $1 billion in damage (in 1955 dollars, which would be $ today), including direct costs and the loss of business and personal revenue. It formed on August 7 from a tropical wave between the Lesser Antilles and Cape Verde. Diane initially moved west northwestward with little change in its intensity, but began to strengthen rapidly after turning to the north northeast. On August 12, the hurricane reached peak sustained winds of 105 mph (165 km/h), making it a Category 2 hurricane. Gradually weakening after veering back west, Diane made landfall near Wilmington, North Carolina, as a strong tropical storm on August 17, just five days after Hurricane Connie struck near the same area. Diane weakened further after moving inland, at which point the United States Weather Bureau noted a decreased threat of further destruction. The storm turned to the northeast, and warm waters from the Atlantic Ocean helped produce record rainfall across the northeastern United States. On August 19, Diane emerged into the Atlantic Ocean southeast of New York City, becoming extratropical two days later and completely dissipating by August 23. The first area affected by Diane was North Carolina, which suffered coastal flooding but little wind and rain damage. After the storm weakened in Virginia, it maintained an area of moisture that resulted in heavy rainfall after interacting with the Blue Ridge Mountains, a process known as orographic lift. Flooding affected roads and low lying areas along the Potomac River. The northernmost portion of Delaware also saw freshwater flooding, although to a much lesser extent than adjacent states. Diane produced heavy rainfall in eastern Pennsylvania, causing the worst floods on record there, largely in the Poconos and along the Delaware River. Rushing waters demolished about 150 road and rail bridges and breached or destroyed 30 dams. The swollen Brodhead Creek virtually submerged a summer camp, killing 37 people. Throughout Pennsylvania, the disaster killed 101 people and caused an estimated $70 million in damage (1955 USD). Additional flooding spread through the northwest portion of neighboring New Jersey, forcing hundreds of people to evacuate and destroying several bridges, including one built in 1831. Storm damage was evident but less significant in southeastern New York. Damage from Diane was heaviest in Connecticut, where rainfall peaked at 16.86 in (428 mm) near Torrington. The storm produced the state's largest flood on record, which effectively split the state into two by destroying bridges and cutting communications. All major streams and valleys were flooded, and 30 stream gauges reported their highest levels on record. The Connecticut River at Hartford reached a water level of 30.6 ft (9.3 m), the third highest on record there. The flooding destroyed a large section of downtown Winsted, much of which was never rebuilt. Record high tides and flooded rivers heavily damaged Woonsocket, Rhode Island. In Massachusetts, flood water levels surpassed those during the 1938 New England Hurricane, breaching multiple dams and inundating adjacent towns and roads. Throughout New England, 206 dams were damaged or destroyed, and about 7,000 people were injured. Nationwide, Diane killed at least 184 people and destroyed 813 houses, with another 14,000 homes heavily damaged. In the hurricane's wake, eight states were declared federal disaster areas, and the name Diane was retired.
Метеорологиялық тарих
Дауыл Диана тропикалық толқыннан пайда болды, алғаш рет 7 тамызда Кіші Антиль аралдары мен Кабо-Верде аралығында тропикалық депрессия ретінде байқалды. Жүйе негізінен батыс-солтүстікке қарай жылжып, 9 тамызда тропикалық дауылға айналды. 10 тамызда ауа райы бюросы алғаш рет дауылды жіктеген кезде Диана Бермуда жотасының оңтүстігінде орналасқан еді, бұл жота Жаңа Шотландияның шығысындағы жартылай тұрақты ағысқа жатады. Дауыл аймағындағы кемелер желдің күшін хабарлады. Келесі күні "Дауыл аулаушылары" дауылдың күшеюін хабарламады, ал Диана бастапқыда ұйымдаспаған күйде қалды, содан кейін аймақтағы салқынырақ ауаның салдарынан әлсіреп кетті. 15 тамызға қарай дауылдың ортасы нашарлап, желдің күші бірте-бірте төмендеді. Құрлыққа жақындағанда оның ортасы одан әрі нашарлап, орталыққа жақын жерде жауын-шашын азайды; 1955 жылдың шілдесінде орнатылған радар дауылдың ортасын байқады. 17 тамызда Диана Уилмингтон маңындағы Солтүстік Каролина штатының жағалауына соқты. Диана бұл аймаққа "Конни" дауылы соққаннан кейін бес күн өткен соң келді. Әлсіреген жүйе солтүстікке бұрылып, батыстан келген жотадан кейін Вирджиния арқылы солтүстік-шығысқа қарай қайта бұрылды. Ол тропикалық емес батыс желдерімен көп байланыспады, нәтижесінде құрлықта ерекше тропикалық циклон болып қалды. Дауыл Атлант мұхитының жағалауына жақындағанда конвекция қайта дамыды. Дауылдың қаупі адмирал Роберт Карнидің зейнетке шығу салтанатын Вирджиния штатының Норфолк қаласындағы әуе кемесінен академияның жатақханасына көшіруге мәжбүр етті. Теңіз жаяу әскерінің Cherry Point әуе базасындағы барлық ұшақтар қауіпсіз жерлерге, құрлықтың ішкі жағына көшірілді. Диана құрлыққа енгеннен кейін барлық дауыл туралы ескертулер алынып тасталды. Кейіннен агенттік дауылдың әлсірегеннен кейін оның зиянды әлеуетін азайтуда "қателік жібергенін" мойындады. Дауыл құрлыққа енгеннен кейін ауа райы бюросы ресми болжамдау міндетін аймақтық кеңселерге жүктеді, ал жергілікті газеттер де өз болжамдарын жариялады. Массачусетс штатындағы Спрингфилд Daily News газеті дауыл алдындағы күнделікті ауа райы болжамында "орташа жаңбыр болуы мүмкін" деп хабарлады. Дегенмен, су тасқыны туралы ескертулер шығарылды, бұлақтардың тасуына қатысты болжамдар 12 сағаттан астам уақыт бұрын жасалды. Лехай, Шюлкилл және Фармингтон сияқты кіші өзендер бойында ауа райы болжамы бірнеше сағат сайын жарияланды. 1930 жылдары Делавэр өзенінің бойында Нью-Джерси мен Пенсильвания штаттарының заң шығарушы органдары ластанған суды тазарту жөнінде жұмыс істейтін комиссия құрды, бірақ заң шығарушылар мен комиссия оны еуропалық социализммен салыстырып, федералды көмекті тоқтатты; бұл федералды қаржыландырылған Теннесси өзені бойындағы су тасқынын азайтуға бағытталған Теннесси алқабының басқармасына қарама-қарсы болды.
Әсері
"Диана" дауылының АҚШ-тың шығысынан өтуі салдарынан, тым жоғары теңіз температурасынан туындаған тым ылғалды ауаның әсерінен қатты жаңбыр жауды. Ең ауыр су тасқыны Пенсильвания штатының шығысында, Нью-Джерсидің солтүстігінде, Нью-Йорктің оңтүстік-шығысында және Жаңа Англияның оңтүстігінде тіркелді. Су тасқыны көбінесе бірнеше сағаттың ішінде деңгейден асып толып, халық тығыз қоныстанған аймақтарға әсер еткен шағын өзендер бойында болды. Дауылдан келген зиян салдарынан 35 мыңнан астам отбасы қоныс аударуға мәжбүр болды. Су тасқыны инфрақұрылымды бұзып, сондай-ақ бірнеше жазғы лагерьлерге де әсер етті. Коммуналдық қызметтерге келтірілген зиян 79 миллион долларға бағаланды. Ауылдық аймақтардағы су тасқыны таулардағы жер көшкіндеріне себеп болды, ал жойылған егістердің құны 7 миллион долларды құрады. Жүздеген шақырымдық жолдар мен көпірлер де қирады, осыған байланысты келтірілген зиян 82 миллион долларды құрады, оның 600 миллион доллары Жаңа Англияда тіркелді. Еңбекақысы мен кәсіптік табыстың жоғалуы сияқты тікелей емес шығындарды ескере отырып, "Диана" дауылы "бірінші миллиард долларлық дауыл" деп аталды.
Каролина штаттары
Солтүстік Каролинада Диананың құрлыққа шығуына байланысты ең күшті тұрақты желдер Хэттераста тіркелді, ал Уилмингтонда желдің күркіреуіне дейін жетті. Күшті желдің кез келген шарбуы сирек және оқшауланған болды деген болжам бар. Уилмингтон маңындағы су деңгейі қалыпты деңгейден жоғары көтерілді, ал 4 метрлік толқындар жағалауды шапты. Нәтижесінде пайда болған толқын жағалаудағы үйлерге зақым келтірді, жағалау жолдарын су басты және бірнеше күн бұрын «Конни» дауылынан зақымданған жағалау қорғау қабырғаларын қиратты.
Атлантикалық орта
Диана Вирджинияға өткеннен кейін, 24 сағат ішінде Блю-Ридж тауларында күшті жаңбыр жауды. Онда жаңбырлар тау шыңдарынан көтерілген ылғалды ауамен күшейтілді және конденсацияланды, бұл процесс орографиялық көтерілу деп аталады. Роанокеде желдің күркіреуіне дейін жетті. 18 тамызда Пенсильвания штатының шығысындағы көптеген өзендерде су тасқыны басталды. Эстон қаласында Делавэр өзені 40 футтан (12 м) асып, 1903 жылы орнатылған бұрынғы рекордтан 4 фут (1 м) жоғары деңгейге жетті. Аллентаун қаласында Лехай өзені 23,4 футқа (7 м) дейін көтеріліп, 1942 жылы орнатылған 21,7 футтық (7 м) рекордты бұзды. Бродхед өзені де Стродсбург пен Шығыс Стродсбург арасындағы 209-шы АҚШ тас жолындағы көпірді қиратты, екі қаланы су басып кетті. Трентонда жұмысшылар мемлекеттік ғимараттарға су жетпеуі үшін құм қаптарын пайдаланды. Бұл штатта тіркелген ең көп жауын-шашын. Дауылмен байланысты АҚШ-тағы ең көп жауын-шашын Массачусетс штатының Вестфилд қаласында жауды, бұл штат тарихындағы ең ылғалды дауыл және Жаңа Англиядағы ең ылғалды дауыл болды. Жаңа Англияда 7000-ге жуық адам жарақат алды, олардың көпшілігі Коннектикут штатында болды. Квинбаг өзені Путнам қаласын су баскан кезде магний зауытында ірі өрт шықты. Мад өзені Винстедтің сауда ауданының көп бөлігін қиратты, су деңгейі 10 футқа (3 м) жетті; су тасқыны қаланың Бас көшесінің оңтүстік жағындағы көптеген ғимараттарды қиратты және бірнеше автосалоннан машиналарды ағызып әкетті. Жергілікті газет Винстедтегі бизнестің 95%-ы жойылғанын немесе қатты зақымдалғанын хабарлады. Массачусетс штатының Буффумвилл қаласындағы Кішкентай өзеннің ең жоғарғы ағыны 8 340 фут³/с (236 м³/с) құрады, бұл бұрынғы рекордтан 6,2 есе көп және орташа жылдық су тасқынынан 28,5 есе көп. Су тасқынынан өзендер бөгеттерді бұзып, жақын маңдағы жолдарды жауып тастады, бірақ су қоймалары бар бөгеттер су тасқынын азайтты. Француз өзенінің бойындағы барлық бөгеттер қатты зақымдалды немесе қиратылды. Диана дауылынан кейін 100 мыңнан астам адам баспана іздеп немесе үйлерінен қашып кетті. Американың Қызыл Кресті зардап шеккендерге жедел көмек көрсетті. Ұлыбритания, Нидерланды, Австралия, Канада, Франция, Австрия және Венесуэла елдері су тасқынынан зардап шеккендерге көмек көрсетіп, шұғыл жәрдем жіберді. 1955 жылдың қыркүйек және қазан айларында Жаңа Англияда қосымша су тасқыны болды, бірақ олар Диана дауылынан туған су тасқыныдай ауыр болған жоқ. Президент Дуайт Эйзенхауэр сегіз штатты апат аймағы деп жариялап, оларды федералдық көмекке лайықты етті. Шағын бизнес әкімшілігі АҚШ-тың шығысында 18 уақытша кеңсе ашты, олар апаттық несиелерді алу үшін өтініштерді қабылдады. Дауылдан кейінгі айларда АҚШ федералды үкіметі мен Америкалық Қызыл Кресті дауыл құрбандарына жеткілікті қаражат жинауда қиындықтарға тап болды; Қызыл Крест, Шағын бизнес және Фермерлер үйі әкімшілігі 37 миллион доллар жинады, бұл Диананың жалпы зиянының 8%-дан азы болды. 1955 жылы Қызыл Крест Жаңа Англия мен Атлантиканың орталық штаттарында 10 000-ға жуық отбасыға көмек көрсетті; кейбір отбасылар су тасқыны аймағына кірмейтін жаңа үйге көшуге көмек алды. Шағын бизнес жөніндегі басқарма шағын бизнеске 25 миллион доллар көлемінде 1600 несие берді. Сенатор Герберт Х. Леман 12 миллиард долларлық су тасқынынан сақтандыру бағдарламасын ұсынды. 1956 жылы АҚШ Конгресі Федералдық су тасқынынан сақтандыру туралы заң қабылдады, бірақ бағдарлама қаржы жетіспеушілігіне байланысты қабылданбады. 1968 жылы Ұлттық су тасқынынан сақтандыру туралы заң қабылданғанға дейін бүкіл ел бойынша су тасқыны бағдарламасын қабылдамады. Диана су тасқынынан кейін Американың федералды үкіметі Армия инженерлік корпусына болашақтағы су тасқынын азайту үшін Жаңа Англияда бөгеттер мен су қоймаларын салуға қаржы берді. 14 жыл ішінде корпус Коннектикут штатында ғана 29 бөгет салды, оның ішінде Коннектикут өзенінің бойындағы үш бөгет 70 миллион долларға шықты. Пенсильванияда сумен жабылған темір жол желілері бірнеше апта бойы Делавэр, Лаккавана және Батыс темір жолында жұмыс істеуге кедергі келтірді. Жол бойындағы бір пойыз тікұшақпен 235 адамды құтқаруға мәжбүр болды. Лехай өзенінің бойындағы су тасқыны 15 өнеркәсіптік зауытты қиратты, Пенсильвания штатының Аллентаун қаласының жанындағы 15000-нан астам адамды уақытша жұмыссыз қалдырды. Скрантон қаласының әкімі су тасқынынан туындаған төтенше жағдайды жариялап, барлық кәсіпорындарды жабуға бұйрық берді. АҚШ әскері қаланың суы тоқтағаннан кейін тұрғындарға су жеткізді. Басқа жерлерде Пенсильвания Ұлттық гвардиясы зардап шеккен қалалардың көшелерінде кезекте болды. Стродсбургте азық-түлік тапшылығы болды және тонау туралы хабарларға байланысты билік кешкі сағаттарды белгіледі. Сол қалада су тасқынынан зардап шеккендерге сүт қаптарында су жеткізілді, бұл кейіннен Федералдық азаматтық қорғаныс басқармасының ядролық шабуыл жағдайында суды сүт контейнерлерінде қаптауды ұсынуына себеп болды. Штат үкіметі дауылдан келген зиянды өтеуге көмектесу үшін темекіге салық енгізді, бұл шамамен екі жылға созылды; бұл ішінара федералды үкіметтен жеткілікті қаржы жетіспеуіне байланысты болды. Екі салықтың әрқайсысы 1 центке арттырылып, жалпы сомасы 71 миллион долларды құрады, оның бір бөлігі болашақ апаттарға арналды. Дауылдың салдарынан алынған тәжірибе 1972 жылы Агнес дауылынан кейінгі жағдайлардың негізі болды. Нью-Джерси штатының губернаторы Роберт Б. Мейнер су тасқынын штаттың ең нашар табиғи апаттары деп жариялады. Бұл жариялау штатқа 25 миллион доллар көмек бөлді. Губернатор Рибикофф штаттың су тасқынынан сақтану жобаларын қайта құру және дамыту үшін 34 миллион доллар сұрады; штаттың қаржыландырылуы облигациялар мен салықтардың артуының комбинациясымен төленді. Бостонның 24 сағат ішіндегі жауын-шашын мөлшері 1996 жылға дейін ең жоғары көрсеткіш болып қала берді. Диана су тасқынынан кейін Массачусетс штатының қалалары құбырларды кеңейтіп, дренаж жүйелерін жақсартты, сондай-ақ бөгеттер салды; бұл жүйелер болашақ су тасқынына қарсы күреске көмектесті. 1954 және 1955 жылдардағы АҚШ Атлант теңізінің жағалауындағы бірнеше ірі дауылдардың, соның ішінде Диананың әсерінен ынталандырылған АҚШ Конгресі АҚШ ауа-райы бюросына дауылдар мен дауылдарды болжауды зерттеу үшін Ұлттық дауылдарды зерттеу жобасын құруға қаржы бөлді. Осыдан 1956 жылы Ұлттық дауылдар орталығы құрылды.
Зейнеткерлік
Көптеп келген зақымдар мен жоғары өлім-жітім көрсеткіштеріне байланысты, 1955 жылғы маусымнан кейін АҚШ-тың ауа райы бюросы Диана деген атты қолданудан алып тастады. Бұл ат енді Атлантика мұхитындағы тропикалық дауылдарға берілмейді.