Кіріспе

Уэйн Вангтың 1982 жылғы "Жоғалған Чан" фильмі – Уэйн Вангтың режиссерлік, сценарийлік, продюсерлік және монтаждық жұмыстарының нәтижесінде түсірілген 1982 жылғы американдық тәуелсіз комедиялық драма. Бұл оның жеке режиссерлік дебюті. Қара-ақ түсті түсірілген фильмнің сюжеті сырлы, қара фильмдерге тән атмосфераға ие, ал атауы Гонолулудегі ойдан шығарылған қытай иммигранты-детектив туралы Чарли Чан фильмдері сериясына сілтеу жасайды. Бұл Азиялық америкалық қауымдастығынан тыс кинотеатрларда көрсетіліп, сын тұжырымдамаларына ие болған алғашқы толық метражды Азиялық америкалық фильм ретінде танылады. "Жоғалған Чан" фильміндегі екі басты кейіпкер – Джо (Вуд Мой) мен Стив (Марк Хаяши) Чарли Чан детективінің стереотипін бұрып, іздеп тапқан адамы "Чанды" жоғалған адам етіп бейнелейді. Чанды табуға тырысқанда оның сынық, тіпті қайшы келетін бейнесі пайда болады, бұл Чанның кейіпкері көрнекілейтін көп ұлтты қытай-американдық қауымдастықтың күрделілігін көрсетеді. 1995 жылы "Жоғалған Чан" фильмі Конгресс кітапханасы тарапынан "мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар" деп танылып, АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізілді.

Сюжет

Джо Сан-Францискодағы Чайнатаунда такси жүргізушісі, ол немере інісі Стивпен бірге такси лицензиясын сатып алуға тырысады. Жоның досы Чан Хунг осы мәміледе делдалдық қызмет атқарған, бірақ Жоның ақшасын алып, із-түзсіз жоғалып кеткен. Екі адам Чанды табу үшін Чайнатаунның әртүрлі тұрғындарымен сөйлеседі, олардың әрқайсысы Чанның мінезі мен ниеттері туралы әртүрлі пікірде. Соның нәтижесінде қалыптасқан бейне толық емес, тіпті кейде бір-біріне қайшы келеді. Чанның жоғалуына байланысты құпия тереңдеген сайын, Джо Чанның Қытай Халық Республикасы (Қытай материгі) мен Қытай Республикасы (Тайвань) жақтастары арасындағы «желбірету оқиғасы» кезінде қаза тапқан адамның өліміне қатысы болуы мүмкін деп алаңдайды. Соңында Чан жоғалып кеткен күйінде қалады, бірақ оның қызы арқылы Жо мен Стивтің ақшасын қайтарады. Жо, Чанның беті мүлдем көрінбейтін суретін ұстап, Чанның түсініксіз екенін мойындайды және дауыспен былай дейді: «Міне, Чан Хунның суреті, бірақ мен оны әлі де көре алмаймын».

Шығару

Уэйн Вангтың басты тарату мақсаты фильмді «фестивальдер мен колледж кампустарында көрсету» болды. Алғашқы азиялық америкалық көркем фильмдердің бірі ретінде көрермендердің реакциясы әртүрлі болды, кейде көрерменнің ұлтына байланысты. Бір қытай-американдық көрермен фильм ақ нәсілді көрермендерге арналған деп мәлімдеді, себебі «онда тым көп түсіндіру, көптеген түсіндірмелер бар» дейді Лем. Сондай-ақ, Sterrit-тің сөзіне қарағанда, «алғашқы көрермендері этникалық емес, қытай көрермендері газет жарнамалары арқылы қызықтырылды». Питер Х. Фенг бұл фильмнің табысы «артхаус көрермендерінің арқасында және азиялық америкалықтарды кинотеатрларға әкелгенінің нәтижесі» деп санайды. Ол сондай-ақ «азиялық америкалық баспасөздегі сын-пикирлер көбінесе көрсетілімдерді жарнамалайды, ал толымды сын-пикирлерде әдетте ақ нәсілді сыншылардың қытайлық америкалықтарды қалай көретіні және азиялық америкалық мәтіндерді азиялық емес көрермендердің қабылдауы туралы айтылады» дейді. Ван фильмді МоМА (Музейде) көрсетуді ұйымдастырды, онда ол 1982 жылғы 24 сәуірде «Жаңа режиссерлер/Жаңа фильмдер» сериясы аясында тұсаукесер өткізді. «Чикаго Сан Таймс» газетінің тілшісі Роджер Эберт фильмге 4 жұлдыздың 3-ін беріп, фильмнің «Сан-Францисконың Чайнатаунының халқына деген шынайы сезімді сыйлайтын, құнды қазына» екенін және «фильм түсірілген жойылыс салдарынан аңызға айналғанын» жазды. Ол «нағыз қытайлық америкалықтарға жылы, қарапайым, сүйіспеншілікпен және қызықты көзқарас» танытады және «көбінесе түсінбейміз, бірақ сюжеттен тыс осы адамдардың күнделікті өміріне еніп кетеміз» деді. «The New York Times» газетінің Винсент Канби өзінің шолуында «Chan Is Missing – бұл тек біразымыз білмейтін өмір салтын бағалау ғана емес, сонымен қатар керемет және толыққанды жаңа таланттың ашылуы» деді. Денис Шварцтың шолуында «Бұл жеңіл және жылы, төмен деңгейдегі комедия, ол сізді бұрын фильмде мұндай ашық көрсетілмеген этностық топқа алып кіреді. Шын мәнінде инди фильм және ләззат аласың» делінген. Фильм 1982 жылғы Лос-Анджелес киносыншылары қауымдастығының марапатында «Ең үздік эксперименталды/тәуелсіз фильм» атағын жеңіп алды.

Сақтау

1995 жылы «Чан жоғалып кетті» фильмі Конгресс кітапханасы тарапынан «мәдени, тарихи немесе эстетикалық тұрғыдан маңызды» деп танылып, АҚШ Ұлттық кино тізіліміне сақтау үшін іріктеліп алынды.